چهارشنبه, 28 تیر 1396 ساعت 07:40

نژاد آریایی؛ركن هويت ملي/ حسین گودرزی

نوشته شده توسط

بدون شک ایرانیان همچون دیگر ملت‌های تاریخی به یک نياي نژادی باور دارند. اصولاً همه گروه‌های قومی و ملت‌ها ریشه خود را به یک نژاد یا نیاکان خیالی یا واقعی ختم می‌کنند و این مهم از منظر جامعه‌شناختی نیازی اجتماعی و گریزناپذیر است. این موضوع برای ملت‌های تاریخی از اهمیت و جایگاه بسیار مهمی برخوردار است. با این حال آنچه از اهمیت درجه اول برخوردار است، باور مشترک به یک ریشه نژادی است، نه کالبد شکافی واقعیت علمی آن. بر این اساس آنچه در جامعه‌شناسی نژاد به عنوان نژاد مشترك ياد مي‌شود، بيشتر يك مقوله فرهنگي و اجتماعي است تا يك موضوع زيست‌شناختي. به همين دليل توجه چنداني به مباحث فيزيولوژي صورت نمي‌گيرد، بلکه آنچه مهم است آگاهی جمعی و احساس مشترک یک ملت از ریشه نژادی واحدی است که از ارکان یک هویت ملی قلمداد می‌شود؛ خواه این باور از نظر علمی قابل اثبات باشد، خواه برگرفته از خیال و اسطوره باشد.
ایرانیان که نام ملت و کشور خود را از ریشه آریایی، به معناي سرزمین آریايیان  اخذ کرده‌اند، در دوره باستان و دوره اسلامی به وجود ریشه و منشأ مشترک نژادی با نام ”آريايي“ باور داشتند و همواره آن را از جمله عناصر هویت ملی و قومی خود مي‌دانستند. آنها براساس یک ”ما“ي مشترک جمعی به تمایز با دیگر اقوام و ملل رسیدند و تكيه بر ریشه نژاد مشترک آریایی و گاه با تسامح ”ایرانی“ را در همه ادوار پيش و پس از اسلام  در حافظه جمعی خود حفظ كردند و نسبت به آن آگاهی جمعی و احساس تعلق خاطر داشتند.


مجموعه عناصر بازآفريني شده كه در صفحات اخير مرور كرديم و شرح هر يك از خلال بررسي منابع عهد صفوي در فصول بخش دوم گذشت، از سوي ديدگاه‌هاي نظري به عنوان ملاك‌هاي تكوين هويت ملي قلمداد شده‌اند. بنابراين آنچه در خلال اين فصول گذشت نشان مي‌دهد که ملت تاریخی ایران در یک فرصت تاریخی مناسب، بار دیگر خود را به عنوان یک هویت جامعه‌ای در قالب بازآفرینی عناصر هویت ملی در دوره صفويه ساماندهی کرده ‌است. كوتاه سخن آنكه آنان سرزمین تاریخی خود را به تصرف درآوردند؛ نام باستانی ایران را به عنوان یک مفهوم سیاسی و اجتماعی و ناظر بر ملت و کشور باستانی خود بازآفرینی کردند؛ حکومت مستقل، متمرکز، فراگیر و ایرانی را به عنوان بعد سیاسی هویت ملی و نظام سیاسی مشروع تأسيس نمودند؛ شيعه را به عنوان مذهب فقهی و کلامی خود و به عنوان یک مذهب از دین اسلامی پذیرفتند و آن را بخشی از هویت ملی خود قرار دادند؛ عناصر فرهنگی خود را وحدت بخشیدند و به یک فرهنگ عمومی مشترک در همه بلاد و سرزمین‌های ایرانی تبدیل كردند.

به پیشینه تاریخي مشترک خود و اصالت نژادی خاص خود به عنوان یک کالای فرهنگی و اجتماعی وقوف کامل پیدا کردند؛ زبان فارسی را به عنوان زبان اسناد و مکاتبات رسمي، زبان رسمی نظام آموزشی، زبان ادبی و در کنار سایر زبان‌ها و گویش‌های ایرانی‌، به عنوان زبان عمومي و معيار محاوره خود در سراسر ایران زمین قرار دادند؛ اقتصاد ملی را در سایه امنیت پایدار و رونق و رفاه معیشتی در سه بخش اقتصاد شهری، روستایی و شبانکاره بازآفرینی نموده و باب تجارت با دول اروپایی و مناطق دور و نزدیک را فراهم آوردند. در واقع چنانکه مشاهده می‌شود مجموعه این عناصر که از سوی مکاتب نظری مؤلفه‌ها و شاخص‌های هویت ملی شناخته می‌شوند، در دوره صفویه در ایران پا گرفته و تکوین یافتند.
بنابراین ملت تاریخی ایران بر پایه حافظه تاریخی خود از میراث باستان و تحولات نوین، دوباره احیاء شده، عناصر هویت ملی خود را شناخته و نسبت به آنها احساس تعلق و وفاداری نموده است. آنچنان که با بررسی منابع مکتوب دوره صفویه آشکارا آگاهی جمعی و احساس تعلق خاطر قشرهای مردم ایران نسبت به هر يك از اين عناصر هویت ملی به شکل فراگیر قابل مشاهده و تأيید است و فصول بخش دوم اين پژوهش هر يك به اثبات اين مدعا پرداخته است.
با این وصف منطق علمی حکم می‌کند به جای آنکه ملاک قضاوت علمی را یک دیدگاه نظری ـ پارادایم مدرنیستی هویت ملی ـ قرار دهیم و از اين منظر به ردّ و اثبات منشأ تکوین هویت ملی در ایران بپردازیم، بهتر است با ملاک قراردادن عناصر ـ جهانی و همه‌پذیر ـ هویت ملی به بررسی سیر تکوین هویت ملی در ایران بنشینیم و سپس چنانچه منابع دست اول دوره صفویه به شکل فراگیر وجود آگاهی جمعی و احساس تعلق خاطر و وفاداری اکثریت اعضای جامعه را به این مؤلفه‌ها نشان داد، آن را به عنوان منشأ شکل‌گیری هویت ملی در ایران بپذیریم. همچنين همواره بايد این واقعیت تاریخی را در ارزیابی خود درباره ایران مدنظر قرار دهیم که ملت ایران، ملتی باسابقه شناخته شده از سوی صاحب‌نظران و دیدگاه‌های نظری در دوره باستان است که در برهه‌ای از زمان به یک گسست و شکاف هویتی دچار شده است.

 بنابراین بايد میان چنین ملتی که یک واحد فرهنگی مستقل در طول تاریخ هزاره‌های متوالی بوده، نه یک بخش از یک واحد هویتی کلان‌تر، و میان ملت‌های برآمده از ناسیونالیسم مدرن که اغلب بر مدار هویت‌های سیاسی خود را سامان هویتی می‌دهند تفاوت ماهوی قايل شویم؛ چنانکه اغلب صاحب‌نظران ملت ایران در دوره باستان را در زمره ملت‌های تاریخی جای داده‌اند. بنابراین فارغ از نظریه‌پردازی‌های مربوط به مدرنیته باید در پی دوره‌ای بود که عناصر گسسته شده چون فرهنگ عمومی مشترک، حکومت واحد و مذهب رسمی دوباره احیاء شده‌اند و بررسي‌هاي تاریخی نشان می‌دهد كه این عناصر درعصر صفویان دوباره بازآفرینی شده‌اند.
با این حال اثبات این فرضيه تنها درآمدی بر نظریه تکوین هویت ملی در ایران، براساس دیدگاهی جامعه شناختی است و جای آن دارد که صاحب‌نظران و اساتید بزرگ براساس اهمیت و ضرورت این مقوله در جامعه متغیر و در حال گذار ایران زمینه‌های تقویت این دیدگاه را تا مرز رسیدن به یک نظریه علمی دنبال نمایند.

 

این گفتار گزیده ای است از کتاب تکوین جامعه شناختی هویت ملی در ایران با تاکید بر دوره صفویه، نوشته دکتر حسین گودرزی

تحلیل راهبردی

سند هفته

طراحی وب سایت وب و تو

تازه ترین اخبار جمهوری باکو

cache/resized/eba8195c2403909c893c7201b26d1228.jpg
صابر رستمخانلي،رييس حزب همبستگي شهروندي جمهوري باکو و باند «کنگره آذربايجاني هاي دنيا»، «داک»، در مقاله اي در پايگاه اينترنتي آخار ، تشيع را  بزرگترين دشمن ترک
cache/resized/f21af9363414ffa835efa119594c8d3f.jpg
هیاتی به ریاست رییس بخش حفاظت از تاسیسات نظامی وزارت دفاع اسراییل در وزارت کشور جمهوری باکو حضور یافت.خبرگزاری «آپا»: هیاتی به ریاست "نیر بن موشه" رییس بخش
cache/resized/821430806a19486fe337cc6c5e87d2cd.jpg
  پايگاه اينترنتي «ميدان تي وي» به نقل از برخي کارشناسان سياسي اقدام رييس جمهوري روسيه در امضاي «قرارداد ايجاد دفاع هوايي مشترک روسيه و ارمنستان » را با نتيجه
cache/resized/70762d7d888f6dc0db35a61a1434bfd5.jpg
روزنامه «يني مساوات»، پرتيراژترين روزنامه جمهوري باکو در مقاله اي مفصل ،   برنامه «گوگوش» براي اجراي کنسرت در ارمنستان را تقبيح کرد. در اين مقاله که به قلم
cache/resized/395c59f6cdcd93e0887e4d51339923c4.jpg
اقبال آقازاده، رهبر حزب اميد جمهوري آذربايجان در گفتگو با «کوليس»، پايگاه اينترنتي مطالب فرهنگي جمهوري باکو گفت : « آثار نظامي گنجوي به زبان اصلي خيلي زيباست.
cache/resized/4b26a141e833c64ce87cf0299e1f9f18.jpg
الهام علي اف، رييس جمهور باکو در سفر به ريگا، پايتخت لتوني گفت روابط جمهوري آذربايجان با اتحاديه اروپا به مرتبه عالي تري ارتقاء خواهد يافت.به گزارش پايگاه
cache/resized/4d5779aa7dad314b47659c234363702b.jpg
مرکز بررسي هاي زيست محيطي « موسسه بلک اسميت» آمريکا، شهر سومقائيت، را  دومين شهر آلوده دنيا معرفي کرد.به گزارش پايگاه اينترنتي «ويرتوالاذ» ، در فهرست «موسسه
cache/resized/e812e1db733e1b76ccdb8441488625cf.jpg
در حالی که برگزاری مراسم مذهبی مردم شیعه جمهوری باکو در کوچه ها و خیابان های شهرهای این کشور  ممنوع شده است، وهابی ها از آزادی کامل در این زمینه برخوردار شده
cache/resized/cc5f5dfa52c0492adafe89c1d70b0c1a.jpg
به گزارش آذریها به نقل از خبرگزاری آرمن پرس، النا تئوخاریوس نماینده پارلمان اروپا در طی دیدار خود با خبرنگاران پارلمان اروپا در خصوص نقض مکرر آتش بس از سوی
cache/resized/82a9c7511b9b10dc8cfb92c1b221165e.jpg
جمهوري قراباغ ، اتهام باکو مبني بر هدف قرار دادن غيرنظاميان جمهوري باکو را تکذيب کرد. به گزارش پايگاه اينترنتي «ارمن پرس» ،داويد بابايان، سخنگوي رياست جمهوري
cache/resized/971702fefa83fc0b27124ab780b77627.jpg
  در یک اظهار نظر عجیب و در حالیکه مقامات و رسانه های باکو به صورت ریاکارانه جهت جلب حمایت جمهوری اسلامی ایران، قراباغ کوهستانی را با فلسطین اشغالی مقایسه
cache/resized/5cb475d1859d5cf64749a0e6e79e119f.jpg
  پايگاه اينترنتي «ميدان تي وي» به نقل از مقاله پژوهشي درج شده در سايت «ترود» TRUD بلغارستان به قلم «ديليانا قايتانجيئوا» پژوهشگر بلغاري ، خبر داد شرکت