اقلیتهای قومی در جمهوری آذربایجان

چهارشنبه, 13 ارديبهشت 1391 ساعت 09:50 نوشته شده توسط  اندازه قلم کاهش اندازه قلم کاهش اندازه قلم افزایش اندازه قلم افزایش اندازه قلم

جمهوری 20 ساله آذربایجان که دیر زمانی جزئی از خاک کشورمان بود و بعد  به اشغال روسیه تزاری درآمد و در دوره کمونیستی از ایالتهای اتحاد جماهیر شوروی بود، در حوزه سیاست داخلی با مساله قومی روبروست، مساله ای که از برخی جهات دارای ابعادی بین المللی است و در روابط این کشور با دیگر کشورها نیز تاثیر می گذارد.

 

جمهوری 20 ساله آذربایجان که دیر زمانی جزئی از خاک کشورمان بود و بعد  به اشغال روسیه تزاری درآمد و در دوره کمونیستی از ایالتهای اتحاد جماهیر شوروی بود، در حوزه سیاست داخلی با مساله قومی روبروست، مساله ای که از برخی جهات دارای ابعادی بین المللی است و در روابط این کشور با دیگر کشورها نیز تاثیر می گذارد.

بر طبق سرشماری سال 1999، اقلیتهای قومی در آذربایجان، حدود ده درصد از جمعیت این کشور را تشکیل می دهند. آنها عبارتند از لزگین ها (بزرگترین گروه افلیت که 2/2 تا 3 درصد از جمعیت این کشور را تشکیل می دهند)، روسها (8/1 درصد)، ارمنی ها (5/1 درصد که تقریبا تمامی آنها در منطقه ناگورنو- قراباغ زندگی می کنند)، و سایرین شامل تالشی ها، تاتها (تاتهای مسلمان و یهودی)، آوارهای قفقازی، گرجی ها، و یهودان اشکنازی که همگی بر روی هم 9/3 درصد از جمعیت آذربایجان را به خود اختصاص داده اند.[1]

از حیث مذهب نیز 93 و چهار درصد جمعیت این کشور مسلمان، 5/2 درصد ارتدوکس روسی، 3/2 درصد ارتدوکس ارمنی، و 1 و هشت درصددرصد از سایر مذاهب هستند. لازم به ذکر است که دین در این کشور بیشتر جنبه اسمی دارد و تعداد کسانی که اعمال دینی را به جا می آورند اندک است.

برخی از ناظران و تحلیلگران مسائل آذربایجان معتقدند که ترکیب جمعیتی و مسائل هویتی این کشور تصویری  مبهم را از این کشور به نمایش می گذارد. در حالی که این کشور ادعای برخوداری از میراث هویتی منحصر به فردی مبتنی بر ترک گرایی، زردشتی گرایی، اسلام معتدل و کارکرد تاریخی خود به عنوان پلی میان آسیا و اروپا در طول راه ابریشم را دارد، وفاداری های محلّی و تمایزات قومی همچنان در این کشور نیرومند باقی مانده است. از جمله این تعارضات، تنش میان آذری ها، روسها، لزگین ها و تالشی ها در کنار درگیری و تنش اصلی میان آذریها و ارامنه است. شکافهایی مذهبی نیز در این کشور وجود دارد.  حدود 85 درصد از جمعیت مسلمان این کشور شیعه و 15 درصد سنّی هستند. با توجه به نوپا بودن این کشور و نبود سابقه هویت سازی و هویت ملّی در آن، چندان تعجبی ندارد که نخبگان این کشور فاقد درک درستی از هویت ملّی هستند. آنها که هنوز تحت تاثیر سیاستهای روسی سازی در گذشته قرار دارند و هنوز در چارچوب توهمات پان ترکیستی سخن می گویند، مساله ناگورنو- قراباغ و  منازعه با ارمنی ها را به عنوان مهمترین منبع همبستگی اجتماعی و  عنصر مشروعیت ساز برای حکومت خود در نظر می گیرند. [2]

از زمان استقلال جمهوری آذربایجان تاکنون، سازمانهای بین المللی و حقوق بشری بارها گزارشهایی مبنی بر نقض حقوق بشر و بی اعتنایی به حقوق اقلیتهای قومی در این کشور ارائه داده اند. موسسه فریدم هاوس (خانه آزادی) در ژوییه سال 2005 گزارش داد که برخی از اقلیتهای قومی در آذربایجان در حوزه هایی مانند مسکن، آموزش، و اشتفال با تبعیض روبرو هستند. کمیته حذف تبعیض نژادی سازمان ملل (CERD) نیز اشاره دارد که اگرچه آذربایجان شاهد بهبودهایی از حیث قانونگذاری و وارد کردن موادی در قانون در خصوص تبعیض نژادی بوده است، هیچ مورد از پرونده های مربوط به تبعیض نژادی در این کشور مورد پیگرد قانونی قرار نگرفته است.[3]

ماده 21 از بخش دوم قانون اساسی آذربایجان بیان می دارد که زبان رسمی در جمهوری آذربایجان، زبان آذربایجانی است. این جمهوری باید توسعه این زبان را تضمین کند. این ماده همچنین مقرر می دارد که این جمهوری باید استفاده و توسعه آزاد دیگر زبانهای موجود در میان جمعیت این کشور را تضمین کند. [4]

همچنین ماده 45 از  بخش سوم قانون اساسی آذربایجان ذیل عنوان حق استفاده از زبان ملّی بیان می دارد که هر شخص باید از حق استفاده از زبان بومی خود برخوردار باشد. همه باید از این حق برخوردار باشند که به زبان بومی خود پرورش و آموزش یافته و وارد فعالیتهای خلاق شوند. این ماده همچنین بیان می دارد که هیچ کسی را نمی توان از حق استفاده از زبانهای بومی محروم کرد.[5]

گزارش کمیسیون ضد نژادپرستی و عدم تساهل در شورای اروپا در سال 2007 در خصوص وضعیت قومیتها در آذربایجان ضمن بیان اینکه پیشرفتهایی در خصوص آموزش زبانهای بومی در این کشور به وجود آمده است، ابراز می دارد که هنوز در مورد برخی از گروههای قومی وضع مطلوبی برقرار نشده است. از جمله این گروهها، تاتها و آوارها هستند که در وضع مطلوبی قرار ندارند.[6]

گزارشهای دیگری نیز به نارضایتی و اعتراض اقلیتها در این کشور از سیاست همسان سازی (Assimilation) اعمال شده از سوی حکومت اشاره دارند. آوارها، تالشها، کردها و تاتها از جمله این اقوام هستند.[7]

لزگین ها در آذربایجان به شکلی مصمم در حال مبارزه برای احیای زبان خود هستند، اما تاکنون به موفقیت چندانی دست نیافته اند. به طور کلّی، سیاست مسلط کنونی، سیاست همسان سازی اجباری تمامی اقلیتها، شامل تالشها، تاتها، کردها و لزگینهاست. برخی از این گروهها از جمله لزگین ها، کردها و اودین ها تاکنون دست به مقاومتهایی زده اند. لزگینها از جمله خواستار ایجاد جمهوری مستقلی از آن خود هستند که منطقه لزگین نشین در داغستان و آذربایجان را دربرمی گیرد.[8] 

والری تیشکوف، متخصص روسی امور ملیتها، معتقد است که آذربایجان یکی از بزرگترین همسان سازها در میان جمهوری های شوروی سابق است. دو کشور دیگری که در این خصوص فعال عمل می کنند، گرجستان و ازبکستان هستند.[9]

در حال حاضر بیشتر ارمنی های آذربایجان در منطقه ناگورنو- قراباغ زندگی می کنند. تنها حدود 2000 تا 3000 نفر از ارمنی ها در دیگر مناطق آذربایجان و در میان آذری ها سکونت دارند. این تعداد نیز کسانی هستند که یا با آذری ها ازدواج کرده اند و یا افراد کهنسال و بدون خانواده ای هستند که در سیاستهای پاکسازی قومی دولت آذربایجان نادیده گرفته شده اند. تا زمانی که منازعه ناگورنو- قراباغ حل نشده باقی مانده است، ارمنی های این کشور در معرض خطر قرار دارند.[10] 

در سال 1979 تعداد ارمنی های منطقه نخجوان به 1 درصد (حدود 3 هزار نفر) کاهش یافت. اکنون ارمنی های ساکن منطقه قراباغ بیم آن دارند که همین سیاست ارمنی زدایی اجرا شده در مورد نخجوان در مورد آنها نیز به اجرا درآید.

بر طبق گزارش کمیسیون ضد نژادپرستی و عدم تساهل شورای اروپا، در سال 1993 شورایی با عنوان شورای اقلیتهای ملّی در این کشور تاسیس شد. ولی از آن زمان تاکنون این شورا نشستی نداشته است. این شورا که قرار بود به عنوان نهاد و مکانی برای طرح خواسته های اقلیتهای ملّی عمل کند، در نبود خود طرح خواسته های اقلیتهای قومی را ناکام گذاشته است. در این شرایط، اقلیتهای قومی نسبت به طرح خواسته ها و حقوق زبانی و فرهنگی خود تردید دارند. بویژه پس از درگیری های ناگورنو- قراباغ فضایی در این جمهوری ایجاد شده است که هر گونه دفاع علنی از اقلیتهای قومی با اتهام  «همکاری با دشمن» و «تجزیه طلبی» روبرو می شود.[11]

تردیدی نیست که آذربایجان راهی طولانی تا ایجاد هویت ملّی و حل بحرانهای قومی در پیش دارد، راهی که به نظر می رسد با خشونت طلبی و سرکوب قومیتها به مقصد نمی رسد.

 منبع: همشهری دیپلماتیک 1391

یادداشتها



[1] European Commission Against Racism and Intolerance (ECRI), Second Report on Azerbajan, CRI(2007)22, May 24, 2007  in: http://hudoc.ecri.coe.int/XMLEcri/ENGLISH/Cycle_03/03_CbC_eng/AZE-CbC-III-2007-22-ENG.pdf

آخرین بازدید: 1 دیماه 1390.

همچنین رجوع شود به سایت سازمان سیا به این آدرس

https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/aj.html

آخرین بازدید: 1 دیماه 1390

[2] Douglass Blum, ‘’Contested national identities and weak state structures in Eurasia ’’  in Sean Kay, S. Victor Papacosma, James Sperling, Limiting institutions?: The Challenge of Eurasian Security Governance, Manchester University Press, 2003.

[4] Azerbaijan Constitution in http://www.servat.unibe.ch/icl/aj00000_.html

آخرین بازدید: 2 دیماه 1390

[5] Ibid

[6] European Commission Against Racism and Intolerance (ECRI), Second Report on Azerbajan, CRI(2007)22, May 24, 2007  in: http://hudoc.ecri.coe.int/XMLEcri/ENGLISH/Cycle_03/03_CbC_eng/AZE-CbC-III-2007-22-ENG.pdf

[7]  Today.Az - Forces, willing to incite ethnic conflict in Azerbaijan, attempt to use representatives of the Avarian people in:  http://www.today.az/news/politics/46435.html

آخرین بازدید: 2 دیماه 1390

[8] Christina Bratt, Paulston, Donald Peckham (eds.), Linguistic Minorities in Central and Eastern Europe, Multilingual Matters publisher, 1998, p. 106

[9] Thomas de Waal. Black Garden: Armenia and Azerbaijan Through Peace and War. , New York: New York University Press, 2003, p. 133

[10]  University of Maryland, Center for International Development and Conflict Management, Minorities at Risk: Assessment of Armenians in Azerbaijan, Online Report, 2004 in:  http://www.cidcm.umd.edu/mar/assessment.asp?groupId=37301

آخرین بازدید: 2 دیماه 1390

[11] European Commission Against Racism and Intolerance (ECRI), Second Report on Azerbajan, CRI(2007)22, May 24, 2007  in: http://hudoc.ecri.coe.int/XMLEcri/ENGLISH/Cycle_03/03_CbC_eng/AZE-CbC-III-2007-22-ENG.pdf

 

 
علی مرشدی زاد

استاد علوم سیاسی دانشگاه شاهد، نویسنده و پژوهشگر حوزه مطالعات هویت

پست الکترونیکی این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

تحلیل راهبردی

سند هفته

طراحی وب سایت وب و تو

تازه ترین اخبار جمهوری باکو

cache/resized/22ae40b23afa48d7840bf5e67c1d9655.jpg
سخنگوی وزارت امور خارجه ارمنستان تاکید کرد بدون حضور نماینده قراباغ کوهستانی در مذاکرات صلح قره باغ میان جمهوری باکو و ارمنستان، رسیدن به صلح امکان پذیر نخواهد
cache/resized/8ba344815638ac8d5d432548c9c94d8a.jpg
    يكي از فعالان باند تجزيه طلب ضدايراني « داك » ( به اصطلاح كنگره آذربايجاني‌هاي دنيا )  و « دامب » ( به اصطلاح اتحاديه ملي آذربايجاني هاي دنيا ) در باكو
cache/resized/df901b2a15838ff071856cb1175397c1.jpg
انتخابات ریاست جمهوری باکو از ساعت 8:00 امروز یازدهم آوریل آغاز شد. به گزارش آذریها، در این انتخابات چند نامزد مستقل و حزبی و همچنین شخص الهام علی اف شرکت کرده
cache/resized/e7a1b679098188f26a82fb8122b9363d.jpg
پایگاه اینترنتی «ریپورت» از اعلام آمادگی  بغداد برای کمک به باکو در بازگرداندن زنان و فرزندان داعشی های جمهوری باکو به این کشور خبر داد. به گزارش پایگاه
cache/resized/a7167f356cc0fdf1febab1878fb7f2b9.jpg
علی حسن اف مشاور ارشد الهام علی اف از اعتراض فعالان سیاسی کشورش نسبت به انتخاب نام "جمهوری آذربایجان" برای منطقه آران و شروان انتقاد کرد.به گزارش آذریها در
cache/resized/0093b9e6ce138cb0d2867847fc9cd24e.jpg
«باکو ساهاکیان» رئیس جمهور قراباغ کوهستانی طی سفر رسمی به ایالات متحده در کنگره این کشور حضور پیدا کرد. به گزارش وب سایت خبری- تحلیلی آذریها، «باکو ساهاکیان»،
cache/resized/c5ca6026670e0a40c84024a5999e9c33.jpg
به گزارش گروه دفاتر خارجی خبرگزاری تسنیم،«بنیاد‌ حسین‌اف» سفیر جمهوری آذربایجان در تهران در پاسخ به این سوال که نظرش درباره «کالای تولید ایران» چیست؟، به جدی و
cache/resized/1abf5b79728e38e158266121e85e311a.jpg
    خبرگزاري آذرتاج خبر داد «کميته روابط اجتماعي آمريکا - اسراييل» ( AIPAC )، همايشي را  در چارچوب همکاري هاي جمهوري باکو با اسرائیل با عنوان « مرزهاي جديد؛
cache/resized/2d7edd2914a38c033da434059145245c.jpg
دبير آکادمي ملي علوم جمهوري باکو گفت در فرهنگ لغات و دستور خط زبان آذري در جمهوري باکو،  کلمه  املاء ، «آرفوگرافيا» ( به معناي دستور نگارش کلمات )، با املاي
cache/resized/6c074d77a9a7afae605345681c0689fd.jpg
در حالی که رسانه های باکو هفته گذشته روسیه را به دلیل چاپ یک دایره المعارف جغرافیایی به نقض تمامیت ارضی خود متهم کرده بودند این هفته نیز امریکا را به نقض
cache/resized/253e7b5503d2933aa9ad41c20c188d31.jpg
زاهد عروج ، عضو «کميته امور امنيتي و دفاع و مبارزه با مفاسد مالي» مجلس جمهوري  باکو در مقاله اي  عليه رژه نظامي زنان محجبه يمني در محکوميت جنايات رژيم آل سعود
cache/resized/a700710a72457be4a885dcc12feb25c8.jpg
رييس « موسسه تاريخ » آکادمي ملي علوم جمهوري باکو اعلام کرد  تاريخ اين کشور از نو نوشته مي شود. به این ترتیب الهام علی اف دستور داده است که تاریخ جمهوری باکو