فرقه دموکرات نتیجه شکست پیشه وری در عرصه سیاست ملی

چهارشنبه, 20 آذر 1392 ساعت 06:02 نوشته شده توسط  اندازه قلم کاهش اندازه قلم کاهش اندازه قلم افزایش اندازه قلم افزایش اندازه قلم

يكي از نتايج جنگ جهاني دوم و اشغال ايران توسط نيروهاي شوروي و انگلستان پس از تهاجم آلمان به شوروي در خرداد 1320، بركناري رضاشاه از سوي متفقين به دليل طرفداري او از آلمان‌ها بود. در شهريور همان سال، ارتش سرخ به شمال ايران وارد شد و همزمان نيروهاي انگليسي، براي محافظت از منافع نفتي خود، جنوب ايران را تصرف كردند.


هم‌زمان با تلاش روس‌ها براي وارد آوردن فشار بيشتر بر دولت ایران جهت كسب امتيازهايي چون امتياز نفت شمال يك جنبش جدايي‌طلب در آذربايجان شكل گرفت. در ١٢ شهريور 1324 / سپتامبر 1945 مرامنامة حزب جديدالتأسيس فرقه دمكرات آذربايجان كه تحت رهبري پيشه‌وري قرار داشت، منتشر شد. دو روز بعد،‌ شاخة حزب توده در آذربايجان اعلام انحلال كرد و به فرقة دمكرات پيوست.

روزنامة آذربايجان به عنوان ارگان رسمي فرقة دمكرات به زبان تركي منتشر شد. خواسته‌هاي سياسي فرقة دمكرات آذربايجان در اولين كنگره در مهر 1324 تدوين و تصويب شد. خودمختاري براي آذربايجان، دموكراسي براي ايران، آموزش به زبان تركي در مدارس و كاربرد آن در مراكز دولتي، انتصاب مقامات آذري براي تصدي امور داخلي و تشكيل يك نيروي نظامي آذري از جمله خواسته‌هاي عمدة فرقه دمكرات بود. در دي ماه 1324 مجمع ملي تشكيل شد و اعضا پيشه‌وري را به عنوان نخست‌وزير جمهوري خودمختار آذربايجان انتخاب كردند. بلافاصله ارتش جديد تشكيل و سازماندهي شد. ارتش جديد شهرهاي آذربايجان نظير ميانه و اردبيل را اشغال كرد. در اردبيل، قواي شوروي آشكارا از ارتش فرقة دمكرات حمايت نمود. بدون پشتيباني نيروهاي شوروي، ارتش فرقة دمكرات نمي‌توانست در برابر شاهسون‌ها، كه مدافعان شهر بودند، مقاومت كند.
با آن‌كه فرقة دمكرات اعلام كرده بود هدفش كسب خودمختاري است نه جدايي از ايران، اما تهران به اين حركت مشكوك بود و به همين دليل ضمن اعلام غيرقانوني بودن آن، نيروهاي ارتش را براي اعادة نظم و اقتدار دولت مركزي روانة آذربايجان كرد. نيروهاي ارتش شوروي ضمن مخالفت با اين اقدام، مانع حركت اين نيروها به سمت آذربايجان شدند و آنها را در شريف‌آباد قزوين متوقف ساختند. در جريان يك سلسله مذاكرات در تهران و تبريز، دولت برخي امتيازات به فرقة دمكرات اعطا كرد. پس از روي كار آمدن دولت قوام و مذاكرات وي با استالين در مسكو و به دنبال آن مذاكره ميان نمايندة شوروي در تهران با قوام، سرانجام شوروي در برابر كسب امتياز نفت در شمال ايران از ايران عقب‌نشيني كرد. در جريان يك سلسله عمليات نظامي در آذرماه 1325 آذربايجان به كنترل دولت مركزي درآمد. در تبريز مقاومتي در برابر نيروهاي دولتي صورت نگرفت و اغلب رهبران فرقة دمكرات، از جمله پيشه‌وري، به شوروي گريختند.
گرچه برخي اصلاحات اولية فرقة دمكرات موجب حمايت مردمي شد، اما مشكلات اقتصادي بعدي و اين واقعيت كه جمهوري دمكرات آذربايجان اصولاً تحت حمايت سياسي ـ نظامي خارجي شكل گرفت، باعث مخالفت آذربايجاني‌ها با اين فرقه شد. فرماندة آموزشگاه نيروي هوايي فرقة دمكرات آذربايجان و يكي از اعضاي حزب تودة ايران كه خود شاهد تمامي تحولات فرقه در آذربايجان بود و پس از شكسن فرقه به شوروي رفت و پس از چندي به مخالفت با سياست‌هاي فرقه و حزب توده عليه آنها به افشاگري دست زد، در رابطه با تأثير منفي وابستگي فرقه به شوروي و نقشه جداسازي نهايي آذربايجان ايران چنين نوشته است:
«آذربايجاني‌ها در رشد فرهنگ، صنعت، و تمام دستاوردهاي ايران نقش ارزنده‌اي دارند. بنابراين منافع ملي و احساسات ملي آنها با ايران پيوند ناگسستني دارد. بدين سبب در ماه‌هاي آخر ، شهروندان آذربايجان، خصوصاً تبريز، فرقة دمكرات آذربايجان را مظهر منافع ملي خود نمي‌دانستند. آنها در اوايل نهضت از شعارهاي مترقي فرقه دمكرات آذربايجان پشتيباني مي‌كردند ... ولي در اواخر به واسطه برخوردهاي نادرست مسئولين و احساس خطر تجزيه آذربايجان از فرقه دوري جستند و حتي در شكست ننگ‌آور فرقه دمكرات نقش معيني داشتند».


در اعتبار نامه پیشه وری در مجلس شورای ملی نقطه عطف زندگی سیاسی او بود.چون به این ترتیب بهترین فرصت برای رسیدن به اهداف سیاسی بلندپروازانه خود را در سطح ملی از دست داد. واقعیت این است که علیرغم اقامت طولانی پیشه وری در میان پان ترکیست های دوآتشه شوروی،مدرک چندانی در دست نیست که نشان دهد پیشه وری درصدد طرح هویت قومی آذری در ایران بوده است.برعکس مدارک موجود نشان می دهد اهداف او معطوف به تحق اهداف جهانی مبارزه کمونیسم بوده است تا مسئله قومیت. برخی از پژوهشگران بر این نکته تاکید کرده اند که پیشه وری در زمان اقامت خود در باکو در مقام یک روزنامه نگار کمونیست، مقالات بسیاری نوشت که در آنها از ایران به عنوان ملتی با تاریخ و هویت ممتاز یاد کرده است.این موضع پیشه وری در واقع یک موضع تدافعی در برابر سیاست های ضدایرانی روس ها و برخی قفقازی ها بود. او در مقاله تفکر انقلابی در ایران ضروری است رسوم و سنن ایرانی را چنین ستایش می کند:
«ایران واقعیتی انکار ناپذیر است که ایرانی ها ملتی تاریخ اند که علیرغم تحمل بسیاری فراز و نشیب های گذشته و روی آوردن به مذهب و عقاید گوناگون توانسته اند فرهنگ و سنن شش هزار ساله خود را حفظ کنند».
پیشه وری در سال های اول فعالیت های سیاسی خود بر هویت ایرانی آذربایجان تکیه داشت.یکی از نخستین مقاالت او در روزنامه آذربایجان جزولاینفک ایران در همین ارتباط بود. وی مقالات متعددی پیرامون مسائل سیاسی،اقتصادی و اجتماعی ایران نوشت اما در این مقالات هیچ گونه نشانه ای مبنی بر تمایلات قومی او به چشم نمی خورد.
زندانی شدن پیشه وری در دوره رضاشاه و سپس رد اعتبارنامه اش در مجلس چهاردهم تاثیرات عمیقی در موضع سیاسی وی به جا گذاشت.پیشه وری که نتوانسته بود در بدنه اصلی سیاست های کشور مشارکت کند و در آنها موثر باشد،از سال 1324به بعد توجه خود را به آذربایجان بعنوان پایگاه مهم کسب حمایت و تامین منابع مادی معطوف کرد.پیشنهادهای شوروی که در پی تامین اهداف استراتژیک خود در ایران بود، برای پیشه وری جذاب و قابل قبول بود. او با پذیرش این پیشنهادها اداره روزنامه آژیر را به دوستانش سپرد و عازم آذربایجان شد. پیشه وری به منظور بسیج مردم آذربایجان برای شرکت در حرکت سیاسی توده ای به عنصر خاصی نیاز داشت که بتواند آن ها را از هم میهنانش متمایز کند. مسئله زبان در آذربایجان مهم ترین عاملی بود که می توانست این هدف را برآورده کند.هدف عمده پیشه وری از طرح مسئله زبان کشاندن توده مردم به صحنه بود و این در حالی است که او در دوران پیش از فرقه دموکرات به هیچ وجه مایل به طرح و تبلیغ استفاده از زبان ترکی نبود. به این ترتیب پیشه وری شهریور 1324 همان پیشه وری جندسال قبل نبود. مسئله دستیابی به قدرت ایجاب می کرد که اندیشه های قومی تبلیغ و عناصری مانند زبان سیاسی شود.

حمید احمدی

حمید احمدی در سال ۱۳۳۶ در شهر مشهد زاده شد. تحصیلات متوسطه را در آنجا و تحصیلات دانشگاهی را در رشته علوم سیاسی در دانشگاه تهران (در رده لیسانس و فوق لیسانس) و دانشگاه کارلتون کانادا (در رده دکترا) به پایان رسانید.

او درسال‌های ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۹ در جایگاه مفسر سیاسی و مترجم مسائل خاورمیانه در مطبوعات فعالیت می‌کرد و مسئو لیت کرسی خاورمیانه در سرویس خارجه روزنامه کیهان را در دست داشت. وی مدیر گروه علوم سیاسی دانشگاه تهران (از بهمن ۱۳۷۷ تا فروردین ۱۳۸۲) بوده و هم اکنون عضو هیئت علمی و استاد تمام دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران و عضو هیاتعلمی نیمه وقت گروه علوم سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران و کارشناس ارشد مسائل خاورمیانه در مرکز مطالعات استراتژیک خاور میانه می‌باشد.

پست الکترونیکی این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

تحلیل راهبردی

سند هفته

طراحی وب سایت وب و تو

تازه ترین اخبار جمهوری باکو

cache/resized/7915c8ec5a616b82d8e627666af42ea1.jpg
زرتشت علیزاده، کارشناس و تحلیلگر امور سیاسی جمهوری آذربایجان که اغلب پیش بینی هایش محقق شده است، هشدار داد در شرایط کنونی خط وقوع جنگ مجدد میان جمهوری
cache/resized/165659ca25041feb2341a75ef1dbbf84.jpg
    12 تیرماه 1399، روزنامه اورشلیم پست و برخی رسانه های اسرائیل، گزارشی از فعالیت های صنایع هوا – فضای اسرائیل ارایه کردند که آزمایش تکمیلی سیستم- جنگی
cache/resized/dfd47b948c7d59e758d1c233da2f0c9e.jpg
واقعات های منطقه طاووش افسانه شکست ناپذیری پهپاد های اسرائیلی را در هم شکستند. در درگیری های اخیر طاوش نیرو های نظامی ارمنستان موفق شدند تعدادی از پهپاد های
cache/resized/d78317eaf9d8529d329685fd96f4770f.jpg
سایت آذپولیتیکا در باکو از احتمال پیگرد قضایی المار محمدیاروف، وزیر خارجه پیشین این کشور خبر داد. سایت آذپلیتکا نوشت: « به علت تبدیل وزارت خارجه جمهوری
cache/resized/eca32b5758c8f79131512aab00c727ac.jpg
متخصصان نظامی اسراییل برای توضیح درباره علت سرنگون شدن پهپادهای اسراییلی توسط ارمنستان به باکو دعوت شدند.  متخصصان نظامی اسراییل در جمهوری آذربایجان هستند.  
cache/resized/69eec43d4ee2dab59ddcd68b2c0854af.jpg
در پی تظاهرات مخالفان حکومت الهام علی اف در خیابان های باکو در اعتراض به مدیریت جنگ در 25 و 26 تیر 1399 الهام علی اف در گفتگو با وزرای کابینه خود، از روح
cache/resized/2fa6a5e38daa801dcca55aa7d64a70d8.jpg
آندرانیک کوچاریان رئیس کمیسیون امنیت و دفاع پارلمان ارمنستان روز 23 تیر در نشست فوق العاده پارلمان با اشاره به تحرکات و تجاوز مرزی جمهوری باکو به خاک ارمنستان،
cache/resized/246dd1af39e43d888fc2a58dd30e4ca5.jpg
  وزیر محیط زیست ترکیه اعلام کرد این کشور آب رودخانه "کورا" را متعلق به خود می داند و به هر مسیری که بخواهد آن را هدایت می کند! به گزارش پایگاه اینترنتی
cache/resized/e585a064efe9d034a20247bb81026e44.jpg
  در حالی که مقامات و رسانه های باکو به مدت نزدیک به سه دهه ،  ایران را عامل اشغال شوشی معرفی کرده و به استناد آن به تبلیغات ضدایرانی دامن زده اند، الهام علی
cache/resized/306eee48c2c1d5e1e7c0586e0bfb45b6.jpg
  سازمان عفو بین‌الملل ضمن صدور بیانیه‌ای از جمهوری آذربایجان خواست “فخرالدین عباس‌زاده” رهبر و “الوین عیس‌اف”، از فعالین اجتماعی تالشی‌های این کشور را از
cache/resized/d68032ef4b42ae7ff99957bb0cc5fa86.jpg
زرتشت علیزاده، تحلیلگر برجسته آذربایجانی نوشت : « ملی گرایان جمهوری آذربایجان بطور کل مخلوقاتی محروم از توانایی درک واقعیت و ارزیابی درست جایگاه خود و جمهوری
cache/resized/51a23a143e0fc4a33e2861cf04476dbd.jpg
صورت حسین اف، نخست وزیر اسبق و از فرماندهان نظامی فعال در جمهوری آذربایجان در سال های 1992 و 1993 گفت کمک های نظامی که برای عملیات نجات اهالی خوجالی فرستادم،