فرقه دموکرات نتیجه شکست پیشه وری در عرصه سیاست ملی

چهارشنبه, 20 آذر 1392 ساعت 06:02 نوشته شده توسط  اندازه قلم کاهش اندازه قلم کاهش اندازه قلم افزایش اندازه قلم افزایش اندازه قلم

يكي از نتايج جنگ جهاني دوم و اشغال ايران توسط نيروهاي شوروي و انگلستان پس از تهاجم آلمان به شوروي در خرداد 1320، بركناري رضاشاه از سوي متفقين به دليل طرفداري او از آلمان‌ها بود. در شهريور همان سال، ارتش سرخ به شمال ايران وارد شد و همزمان نيروهاي انگليسي، براي محافظت از منافع نفتي خود، جنوب ايران را تصرف كردند.


هم‌زمان با تلاش روس‌ها براي وارد آوردن فشار بيشتر بر دولت ایران جهت كسب امتيازهايي چون امتياز نفت شمال يك جنبش جدايي‌طلب در آذربايجان شكل گرفت. در ١٢ شهريور 1324 / سپتامبر 1945 مرامنامة حزب جديدالتأسيس فرقه دمكرات آذربايجان كه تحت رهبري پيشه‌وري قرار داشت، منتشر شد. دو روز بعد،‌ شاخة حزب توده در آذربايجان اعلام انحلال كرد و به فرقة دمكرات پيوست.

روزنامة آذربايجان به عنوان ارگان رسمي فرقة دمكرات به زبان تركي منتشر شد. خواسته‌هاي سياسي فرقة دمكرات آذربايجان در اولين كنگره در مهر 1324 تدوين و تصويب شد. خودمختاري براي آذربايجان، دموكراسي براي ايران، آموزش به زبان تركي در مدارس و كاربرد آن در مراكز دولتي، انتصاب مقامات آذري براي تصدي امور داخلي و تشكيل يك نيروي نظامي آذري از جمله خواسته‌هاي عمدة فرقه دمكرات بود. در دي ماه 1324 مجمع ملي تشكيل شد و اعضا پيشه‌وري را به عنوان نخست‌وزير جمهوري خودمختار آذربايجان انتخاب كردند. بلافاصله ارتش جديد تشكيل و سازماندهي شد. ارتش جديد شهرهاي آذربايجان نظير ميانه و اردبيل را اشغال كرد. در اردبيل، قواي شوروي آشكارا از ارتش فرقة دمكرات حمايت نمود. بدون پشتيباني نيروهاي شوروي، ارتش فرقة دمكرات نمي‌توانست در برابر شاهسون‌ها، كه مدافعان شهر بودند، مقاومت كند.
با آن‌كه فرقة دمكرات اعلام كرده بود هدفش كسب خودمختاري است نه جدايي از ايران، اما تهران به اين حركت مشكوك بود و به همين دليل ضمن اعلام غيرقانوني بودن آن، نيروهاي ارتش را براي اعادة نظم و اقتدار دولت مركزي روانة آذربايجان كرد. نيروهاي ارتش شوروي ضمن مخالفت با اين اقدام، مانع حركت اين نيروها به سمت آذربايجان شدند و آنها را در شريف‌آباد قزوين متوقف ساختند. در جريان يك سلسله مذاكرات در تهران و تبريز، دولت برخي امتيازات به فرقة دمكرات اعطا كرد. پس از روي كار آمدن دولت قوام و مذاكرات وي با استالين در مسكو و به دنبال آن مذاكره ميان نمايندة شوروي در تهران با قوام، سرانجام شوروي در برابر كسب امتياز نفت در شمال ايران از ايران عقب‌نشيني كرد. در جريان يك سلسله عمليات نظامي در آذرماه 1325 آذربايجان به كنترل دولت مركزي درآمد. در تبريز مقاومتي در برابر نيروهاي دولتي صورت نگرفت و اغلب رهبران فرقة دمكرات، از جمله پيشه‌وري، به شوروي گريختند.
گرچه برخي اصلاحات اولية فرقة دمكرات موجب حمايت مردمي شد، اما مشكلات اقتصادي بعدي و اين واقعيت كه جمهوري دمكرات آذربايجان اصولاً تحت حمايت سياسي ـ نظامي خارجي شكل گرفت، باعث مخالفت آذربايجاني‌ها با اين فرقه شد. فرماندة آموزشگاه نيروي هوايي فرقة دمكرات آذربايجان و يكي از اعضاي حزب تودة ايران كه خود شاهد تمامي تحولات فرقه در آذربايجان بود و پس از شكسن فرقه به شوروي رفت و پس از چندي به مخالفت با سياست‌هاي فرقه و حزب توده عليه آنها به افشاگري دست زد، در رابطه با تأثير منفي وابستگي فرقه به شوروي و نقشه جداسازي نهايي آذربايجان ايران چنين نوشته است:
«آذربايجاني‌ها در رشد فرهنگ، صنعت، و تمام دستاوردهاي ايران نقش ارزنده‌اي دارند. بنابراين منافع ملي و احساسات ملي آنها با ايران پيوند ناگسستني دارد. بدين سبب در ماه‌هاي آخر ، شهروندان آذربايجان، خصوصاً تبريز، فرقة دمكرات آذربايجان را مظهر منافع ملي خود نمي‌دانستند. آنها در اوايل نهضت از شعارهاي مترقي فرقه دمكرات آذربايجان پشتيباني مي‌كردند ... ولي در اواخر به واسطه برخوردهاي نادرست مسئولين و احساس خطر تجزيه آذربايجان از فرقه دوري جستند و حتي در شكست ننگ‌آور فرقه دمكرات نقش معيني داشتند».


در اعتبار نامه پیشه وری در مجلس شورای ملی نقطه عطف زندگی سیاسی او بود.چون به این ترتیب بهترین فرصت برای رسیدن به اهداف سیاسی بلندپروازانه خود را در سطح ملی از دست داد. واقعیت این است که علیرغم اقامت طولانی پیشه وری در میان پان ترکیست های دوآتشه شوروی،مدرک چندانی در دست نیست که نشان دهد پیشه وری درصدد طرح هویت قومی آذری در ایران بوده است.برعکس مدارک موجود نشان می دهد اهداف او معطوف به تحق اهداف جهانی مبارزه کمونیسم بوده است تا مسئله قومیت. برخی از پژوهشگران بر این نکته تاکید کرده اند که پیشه وری در زمان اقامت خود در باکو در مقام یک روزنامه نگار کمونیست، مقالات بسیاری نوشت که در آنها از ایران به عنوان ملتی با تاریخ و هویت ممتاز یاد کرده است.این موضع پیشه وری در واقع یک موضع تدافعی در برابر سیاست های ضدایرانی روس ها و برخی قفقازی ها بود. او در مقاله تفکر انقلابی در ایران ضروری است رسوم و سنن ایرانی را چنین ستایش می کند:
«ایران واقعیتی انکار ناپذیر است که ایرانی ها ملتی تاریخ اند که علیرغم تحمل بسیاری فراز و نشیب های گذشته و روی آوردن به مذهب و عقاید گوناگون توانسته اند فرهنگ و سنن شش هزار ساله خود را حفظ کنند».
پیشه وری در سال های اول فعالیت های سیاسی خود بر هویت ایرانی آذربایجان تکیه داشت.یکی از نخستین مقاالت او در روزنامه آذربایجان جزولاینفک ایران در همین ارتباط بود. وی مقالات متعددی پیرامون مسائل سیاسی،اقتصادی و اجتماعی ایران نوشت اما در این مقالات هیچ گونه نشانه ای مبنی بر تمایلات قومی او به چشم نمی خورد.
زندانی شدن پیشه وری در دوره رضاشاه و سپس رد اعتبارنامه اش در مجلس چهاردهم تاثیرات عمیقی در موضع سیاسی وی به جا گذاشت.پیشه وری که نتوانسته بود در بدنه اصلی سیاست های کشور مشارکت کند و در آنها موثر باشد،از سال 1324به بعد توجه خود را به آذربایجان بعنوان پایگاه مهم کسب حمایت و تامین منابع مادی معطوف کرد.پیشنهادهای شوروی که در پی تامین اهداف استراتژیک خود در ایران بود، برای پیشه وری جذاب و قابل قبول بود. او با پذیرش این پیشنهادها اداره روزنامه آژیر را به دوستانش سپرد و عازم آذربایجان شد. پیشه وری به منظور بسیج مردم آذربایجان برای شرکت در حرکت سیاسی توده ای به عنصر خاصی نیاز داشت که بتواند آن ها را از هم میهنانش متمایز کند. مسئله زبان در آذربایجان مهم ترین عاملی بود که می توانست این هدف را برآورده کند.هدف عمده پیشه وری از طرح مسئله زبان کشاندن توده مردم به صحنه بود و این در حالی است که او در دوران پیش از فرقه دموکرات به هیچ وجه مایل به طرح و تبلیغ استفاده از زبان ترکی نبود. به این ترتیب پیشه وری شهریور 1324 همان پیشه وری جندسال قبل نبود. مسئله دستیابی به قدرت ایجاب می کرد که اندیشه های قومی تبلیغ و عناصری مانند زبان سیاسی شود.

حمید احمدی

حمید احمدی در سال ۱۳۳۶ در شهر مشهد زاده شد. تحصیلات متوسطه را در آنجا و تحصیلات دانشگاهی را در رشته علوم سیاسی در دانشگاه تهران (در رده لیسانس و فوق لیسانس) و دانشگاه کارلتون کانادا (در رده دکترا) به پایان رسانید.

او درسال‌های ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۹ در جایگاه مفسر سیاسی و مترجم مسائل خاورمیانه در مطبوعات فعالیت می‌کرد و مسئو لیت کرسی خاورمیانه در سرویس خارجه روزنامه کیهان را در دست داشت. وی مدیر گروه علوم سیاسی دانشگاه تهران (از بهمن ۱۳۷۷ تا فروردین ۱۳۸۲) بوده و هم اکنون عضو هیئت علمی و استاد تمام دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران و عضو هیاتعلمی نیمه وقت گروه علوم سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران و کارشناس ارشد مسائل خاورمیانه در مرکز مطالعات استراتژیک خاور میانه می‌باشد.

پست الکترونیکی این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سند هفته

تحلیل راهبردی

طراحی وب سایت وب و تو

تازه ترین اخبار جمهوری باکو

cache/resized/6aff5278161be6faab881bb78defcd62.jpg
  روزنامه يني مساوات چاپ باکو، همکاري ساختار امنيتي جمهوري باکو با موساد در زمينه تامين امنيت «بازي هاي همبستگي اسلامي در باکو» را توجيه کرد. روزنامه «يني
cache/resized/f22ccf07ee999ee62ca26f56073a31d8.jpg
  به گزارش خبرگزاري ترند شرکت «هارپ آرگه» Harp Arge ترکيه اعلام کرد سيستم «قاتل پهپاد» Drone Killer ، ويژه مقابله با هواپيماهاي بدون سرنشين، به جمهوري
cache/resized/f28dfde40fab368caddc93f1830b33ad.jpg
يک سايت اينترنتي جمهوري باکو به نقل از «منابع مطلع»  خبر داد علت اصلي دستگيري جهانگير حاجي اف، مدير پيشين بانک بين المللي جمهوری باکو، همکاري وي با هکرهاي
cache/resized/31ce794430805bdb41600fa5f404e25d.jpg
پايگاه اينترنتي پان ترکيست « يني چاغ» جمهوري باکو، ايران را عامل «نفي هويت ترکي براي جمهوري آذربايجان» معرفي کرد.پايگاه اينترنتي «يني چاغ» در تحليلي با عنوان «
cache/resized/2ebda512a8c37a800528108f1d4c5da1.jpg
به گزارش خبرگزاری تسنیم در فیلمی که از سخنرانی «ییقیت بولوت» عضو هیئت مدیره شورای عالی «بنیاد وارلیق» ترکیه که در سال 2013 ایراد شده و اخیرا فاش و در شبکه های
cache/resized/5f47d114328baad6a3b1cc69b279d36b.jpg
بحران هويت در جمهوري باکو ، بار ديگر موجب جنجال بر سر اعتراض يک نماينده مجلس اين کشور به اطلاق نام وارداتي «ترک» به آذري ها شد.     عارف رحيم زاده، رييس
cache/resized/69131cab5e119f7bf0e2539ba926c6cf.jpg
روزنامه «يني مساوات» چاپ باکو در تحليلي درباره اوضاع ديني  جمهوري باکو، با تاکيد بر اينکه «شکاف ميان دولت و دينداران در اين کشور در حال افزايش است»، خواهان
cache/resized/5414e113cdf86dba6437c2de83f64ba7.jpg
بکير بوزداق، وزير دادگستري ترکيه، انتصاب همسر رييس جمهوري باکو به مقام معاون اول رييس جمهوري اين کشور را «الگويي بد» توصيف کرد.به گزارش پايگاه اينترنتي «باستا
cache/resized/2f684afb3784dba6763e7fbf5735951f.jpg
پايگاه اينترنتي رياست جمهوري باکو متن کامل سخنراني الهام علي اف، رييس جمهوري اين کشور در يکي از نشست هاي کاري اجلاس امنيتي «مونيخ» را منتشر کرد که  در اين
cache/resized/ae3208be3b5c890db554b8e03d2ec3d4.jpg
مبارز قربانلي، رييس کميته دولتي امور گروه هاي ديني جمهوري آذربايجان گفت : « ملت آذربايجان به دو نيم تقسيم شده است. آذربايجان در قرن نوزدهم براساس معاهده امضاء