ميراث سياسي و پیشینه نهاد دولت در ایران

شنبه, 08 تیر 1392 ساعت 07:16 نوشته شده توسط  اندازه قلم کاهش اندازه قلم کاهش اندازه قلم افزایش اندازه قلم افزایش اندازه قلم

يكي از عمده ترين عناصر تشكيل دهندة هويت ملي ايراني كه در ميراث تاريخي و ادبي آن بازتاب يافته است، ميراث سياسي ايران و مسأله تداوم دولت ايراني است كه بيشتر پژوهشگران مسائل هويت ايراني آن را ناديده

گرفته‌اند. انديشه «ايران‌شهري»، يعني دولت و شهرياري آرماني كه در ادبيات سياسي كشور تجسم يافته بود، عامل مهم رستاخيز سياسي ايران و ظهور دولت‌هاي محلي ايران پس از اسلام بود.

اين انديشه ايران‌شهري و ميراث سياسي دولت و ساختارهاي آن به گونه‌اي نادرست در نظام‌هاي خلافت و دولت پس از اسلام بني‌اميه به بعد مورد تقليد قرار گرفت و سنگ بناي دولت‌هاي اموي و عباسي شد.[1] در واقع چنانچه تاريخ و سرزمين ايران را دو پايه اساسي تداوم هويت ايراني بدانيم، نهاد دولت و انديشه ايران‌شهري[2]، كه درواقع به لحاظ فلسفي ـ سياسي همان دولت آرماني مبتني بر عدالت و قدرت است، پايه سوم آن را تشكيل مي‌دهد. در انديشه سياسي ايران باستان درواقع اين دولت است كه پاسداري اصل تداوم تاريخي و سرزميني ايران را به عهده دارد، و هر چه ميراث سياسي ايران، يعني انديشه دولت مبتني بر عدالت و قدرت بيشتر با انديشه شهرياري آرماني و ريشه مردمي آن تطابق يابد، تداوم تاريخ و سرزمين ايران آسان‌تر و مستحكم‌تر خواهد بود.

انحراف دولت و رهبران سياسي از انديشه عدالت موجب دور شدن فره ايزدي از آنها خواهد شد. [3] اين مسأله، شكافي ميان طبقه حاكم و مردم ايران به وجود خواهد آورد كه گسست‌هاي تاريخي و سرزميني را به دنبال خواهد داشت.[4]

حضور ميراث سياسي، يعني انديشة دولت عادل و مقتدر ايراني در تمامي آثار تاريخي مربوط به ايران چه بخش‌هاي اسطوره‌اي و چه تاريخي آن نمودار است. درواقع همين خاطره تاريخي از دولت ايراني در عصر اساطير و عصر تاريخي‌تر اشكاني و ساساني بود كه به نخبگان ايراني پس از اسلام براي احياي اقتدار ايران انگيزه داد. بدون شك بنيانگذاران دودمان‌هاي محلي ايراني نظير صفاريان، طاهريان، آل‌بويه، ديلميان و سامانيان و دولت‌هاي بعدي نظير غزنويان و تمامي دولت‌هاي ايراني پس از حمله مغول از وجوه دولت‌هاي مقتدر ايراني پيش از اسلام آگاهي داشته و از آن انگيزه گرفته‌اند. اظهارنظرها، موضع‌گيري‌ها و سياست‌هاي اين نخبگان حاكم، كه در كتاب‌هاي تاريخي زمان خود آنها ثبت شده است، حاكي از اين آگاهي تاريخي است. به علاوه، تلاش‌هاي نخبگان محلي ايراني براي احياي ميراث سياسي و تاريخي ايران از دوران اساطيري تا ظهور اسلام در قالب كتاب‌هاي نظم و نثر جديد، نظير انواع شاهنامه‌هاي قبل از فردوسي[5] بازتاب يافته است. خود شاهنامه نشان از تأثيرگذاري ميراث سياسي ايران در تداوم دولت ايراني و احياي سريع آن پس از گسست‌هاي طولاني و يا كوتاه دارد. دولت ايراني نه تنها عامل اصلي تداوم تاريخي و سرزميني ايران بوده است، بلكه وظيفه‌اي اساسي براي ارتقاي ميراث ادبي، تمدني و ديني آن نيز داشته است.

 

[1]. در اين زمينه، يعني تأثير تمدن و فرهنگ ايران باستان بر خلافت اسلامي، بنگريد به: كتاب معروف جرجي زيدان، پژوهشگر برجسته معاصر عرب، تاريخ تمدن اسلام (تهران، اميركبير،‌ 1372)؛ درباره اشاره نويسندگان عربي ـ اسلامي به تأثيرپذيري دولت‌هاي اموي و عباسي از ايران باستان به‌ويژه دولت ساساني، بنگريد به:

- دكتر ذبيح‌الله صفا، دورنمايي از فرهنگ ايراني و اثر جهاني آن (تهران: انتشارات هيرمند، 1375)، صص 101-34.

[2]. دربارة انديشه شاهي آرماني و انديشه سياسي ايران باستان بنگريد به:

- Ronconi. Op.cit., 51-83.

- C.E. Bosworth, "The Heritage of Rulership in Early Islamic Iran and Search for Dynastic Connections with the Past", in C.E. Bosworth, the Medieval History of Iran and Afghanistan and Central Asia (London: Variorum Reprints, 1977), 51.

- فرهنگ رجايي، تحول انديشه سياسي در شرق باستان (تهران: قومس، 1375)، صص 68-115.

[3]. دربارة فره ايزدي بنگريد به:

- احسان يارشاطر، داستان‌هاي ايران باستان، چاپ نهم (تهران: انتشارات علمي و فرهنگي، 1379)، صص 49-31.

[4]. در فلسفه سياسي ايران باستان، خارج‌شدن پادشاه از عدالت باعث دور شدن فره ايزدي از او شده و اندك مدتي بعد آشوب و ناآرامي ايران را فرامي‌گرفت و يا مرگ پادشاه دوره‌اي از آشوب‌ها در پي مي‌آمد و سرانجام سلسله‌اي به جاي سلسله پيشين قدرت را به دست مي‌گرفت. خارج شدن جمشيد از عدل و فروتني و نيز دورشدن فره ايزدي از اردوان پنجم اشكاني و تعلق آن به اردشير بابكان به آن جمله است.

بنگريد به:

- صادق هدايت، زند و هومن يسن و كارنامه اردشير پاپكان (تهران: انتشارات جاويد، 2537)؛

دربارة خلاصه كارنامه اردشير پاپكان بنگريد به:

- يارشاطر، پيشين، صص 137-107.

[5]. دربارة شاهنامه‌هاي قبل از فردوسي بنگريد به:

- مرتضي ثاقب‌فر، شاهنامه فردوسي و فلسفه تاريخ ايران (تهران: انتشارات معين و نشر قطره، 1377)، صص 89-39)؛

- پرويز اتابكي، مقدمه شاهنامه فردوسي، به تصحيح پرويز اتابكي (تهران: نشر فروزان، 1378)؛

دربارة ترجمه‌هاي گوناگون خداي نامه‌هاي دوره ساساني از پهلوي به عربي كه زمينه سرودن شاهنامه شد، بنگريد به:

- حميد احمدي، «هويت ملي ايران در گستره تاريخ».

حمید احمدی

حمید احمدی در سال ۱۳۳۶ در شهر مشهد زاده شد. تحصیلات متوسطه را در آنجا و تحصیلات دانشگاهی را در رشته علوم سیاسی در دانشگاه تهران (در رده لیسانس و فوق لیسانس) و دانشگاه کارلتون کانادا (در رده دکترا) به پایان رسانید.

او درسال‌های ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۹ در جایگاه مفسر سیاسی و مترجم مسائل خاورمیانه در مطبوعات فعالیت می‌کرد و مسئو لیت کرسی خاورمیانه در سرویس خارجه روزنامه کیهان را در دست داشت. وی مدیر گروه علوم سیاسی دانشگاه تهران (از بهمن ۱۳۷۷ تا فروردین ۱۳۸۲) بوده و هم اکنون عضو هیئت علمی و استاد تمام دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران و عضو هیاتعلمی نیمه وقت گروه علوم سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران و کارشناس ارشد مسائل خاورمیانه در مرکز مطالعات استراتژیک خاور میانه می‌باشد.

پست الکترونیکی این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

تحلیل راهبردی

سند هفته

طراحی وب سایت وب و تو

تازه ترین اخبار جمهوری باکو

cache/resized/a700710a72457be4a885dcc12feb25c8.jpg
رييس « موسسه تاريخ » آکادمي ملي علوم جمهوري باکو اعلام کرد  تاريخ اين کشور از نو نوشته مي شود. به این ترتیب الهام علی اف دستور داده است که تاریخ جمهوری باکو
cache/resized/d1578f1800b9a9c3c6eec2856e1b51e1.jpg
«باکو پست» نوشت : « ممکن است شبکه تجاري رضا ضراب در ترکيه و ايران و جمهوري آذربايجان فرو بپاشد. رضا ضراب در آمريکا به اتهام نقض تحريم مالي ايران و پولشويي
cache/resized/ec0f960be64406e4ee14a3ba2edb14f4.jpg
فاضل مصطفی ، نماینده پان ترکیست افراطی، شیعه ستیز و ضدایران در مجلس جمهوری آذربایجان بار دیگر در اهانتی وقیحانه به آذری های ایران و دینداران و ایران دوستان
cache/resized/d494a5ca76366d9ed384a4a901239f5d.jpg
«الهام علی اف»، رئیس جمهور آذربایجان مسئولیت امور اجرایی نشست بین المللی تشکل ها و سازمان های یهودی آمریکا را از «مالکلم هنلاین» مسئول سابق امور اجرایی اجلاس
cache/resized/d1317584f1637b03d42b52e20e288b23.jpg
به گزارش خبرگزاري رسمي آذرتاج، آويگدور ليبرمن ، وزير دفاع اسراييل در گفتگوي اختصاصي با اين خبرگزاري با تاکيد بر قرار داشتن مناسبات ميان اسراييل و جمهوري
cache/resized/7a9b411cfd19d6c25751db44b01196d4.jpg
پايگاه اينترنتي « استراتگ» با انتشار تحليل «استانيسلاو تاراسوف» در پايگاه اينترنتي «رگنوم» روسيه تحت عنوان « آيا سياست چندجانبه باکو در خصوص خاورميانه ( غرب
cache/resized/420f30335896657222212953a3930f7a.jpg
شاهين مصطفي اف، وزير اقتصاد جمهوري باکو اعلام کرد انگليس با 27 ميليارد دلار ،  نخستين سرمايه گذار خارجي در این کشور است. به گزارش خبرگزاري آپا، شاهين مصطفي اف
cache/resized/2590483ca923ce06d1f83a7f5478522c.jpg
الهام اسماعيل، مامور پيشين امنيتي و کارشناس امور سياسي و امنيتي در رسانه ها، با انتشار تحليلي در پايگاه اينترنتي « مدراتور» به دولت اين کشور پيشنهاد کرد براي
cache/resized/5eb0da8f0b5a3d8f9e3b629bc8304cf0.jpg
ميانجيگران صلح قره باغ در آنکارا  با مولود چاووش اوغلو، وزير خارجه ترکيه ديدار کردند. به گزارش «آذ ويزيون»، وزيرخارجه ترکيه در توييتر خود خبر داد با  ايگور
cache/resized/fda828f0c1d3e104ab04fe59b4b71bba.jpg
روزنامه يني مساوات در گزارشي در خصوص کاهش اختيارات «اداره مسلمانان قفقاز» و افزايش اختيارات «کميته دولتي امور گروه هاي ديني » نوشت : « (جمهوري) آذربايجان مدل
cache/resized/8ba284a9527adbfeac5051973c871f95.jpg
خبرگزاري آذرتاج خبر داد هياتي از مديران 15 مدرسه باکو ، در چارچوب «طرح هاي توسعه» وزارت آمورش اين کشور  به اسرائیل سفر  و با مقامات وزارت آموزش آن ديدار و
cache/resized/00970ad0a29217d84b83edde0a53663a.jpg
  الهام علي اف ، رييس جمهوري باکو که براي حضور در نشست «شوراي آنتلانتيک شمالي» ناتو به بروکسل سفر کرده است، با يان اشتولتنبرگ، دبيرکل ناتو ديدار کرد. در اين