ميراث سياسي و پیشینه نهاد دولت در ایران

شنبه, 08 تیر 1392 ساعت 07:16 نوشته شده توسط  اندازه قلم کاهش اندازه قلم کاهش اندازه قلم افزایش اندازه قلم افزایش اندازه قلم

يكي از عمده ترين عناصر تشكيل دهندة هويت ملي ايراني كه در ميراث تاريخي و ادبي آن بازتاب يافته است، ميراث سياسي ايران و مسأله تداوم دولت ايراني است كه بيشتر پژوهشگران مسائل هويت ايراني آن را ناديده

گرفته‌اند. انديشه «ايران‌شهري»، يعني دولت و شهرياري آرماني كه در ادبيات سياسي كشور تجسم يافته بود، عامل مهم رستاخيز سياسي ايران و ظهور دولت‌هاي محلي ايران پس از اسلام بود.

اين انديشه ايران‌شهري و ميراث سياسي دولت و ساختارهاي آن به گونه‌اي نادرست در نظام‌هاي خلافت و دولت پس از اسلام بني‌اميه به بعد مورد تقليد قرار گرفت و سنگ بناي دولت‌هاي اموي و عباسي شد.[1] در واقع چنانچه تاريخ و سرزمين ايران را دو پايه اساسي تداوم هويت ايراني بدانيم، نهاد دولت و انديشه ايران‌شهري[2]، كه درواقع به لحاظ فلسفي ـ سياسي همان دولت آرماني مبتني بر عدالت و قدرت است، پايه سوم آن را تشكيل مي‌دهد. در انديشه سياسي ايران باستان درواقع اين دولت است كه پاسداري اصل تداوم تاريخي و سرزميني ايران را به عهده دارد، و هر چه ميراث سياسي ايران، يعني انديشه دولت مبتني بر عدالت و قدرت بيشتر با انديشه شهرياري آرماني و ريشه مردمي آن تطابق يابد، تداوم تاريخ و سرزمين ايران آسان‌تر و مستحكم‌تر خواهد بود.

انحراف دولت و رهبران سياسي از انديشه عدالت موجب دور شدن فره ايزدي از آنها خواهد شد. [3] اين مسأله، شكافي ميان طبقه حاكم و مردم ايران به وجود خواهد آورد كه گسست‌هاي تاريخي و سرزميني را به دنبال خواهد داشت.[4]

حضور ميراث سياسي، يعني انديشة دولت عادل و مقتدر ايراني در تمامي آثار تاريخي مربوط به ايران چه بخش‌هاي اسطوره‌اي و چه تاريخي آن نمودار است. درواقع همين خاطره تاريخي از دولت ايراني در عصر اساطير و عصر تاريخي‌تر اشكاني و ساساني بود كه به نخبگان ايراني پس از اسلام براي احياي اقتدار ايران انگيزه داد. بدون شك بنيانگذاران دودمان‌هاي محلي ايراني نظير صفاريان، طاهريان، آل‌بويه، ديلميان و سامانيان و دولت‌هاي بعدي نظير غزنويان و تمامي دولت‌هاي ايراني پس از حمله مغول از وجوه دولت‌هاي مقتدر ايراني پيش از اسلام آگاهي داشته و از آن انگيزه گرفته‌اند. اظهارنظرها، موضع‌گيري‌ها و سياست‌هاي اين نخبگان حاكم، كه در كتاب‌هاي تاريخي زمان خود آنها ثبت شده است، حاكي از اين آگاهي تاريخي است. به علاوه، تلاش‌هاي نخبگان محلي ايراني براي احياي ميراث سياسي و تاريخي ايران از دوران اساطيري تا ظهور اسلام در قالب كتاب‌هاي نظم و نثر جديد، نظير انواع شاهنامه‌هاي قبل از فردوسي[5] بازتاب يافته است. خود شاهنامه نشان از تأثيرگذاري ميراث سياسي ايران در تداوم دولت ايراني و احياي سريع آن پس از گسست‌هاي طولاني و يا كوتاه دارد. دولت ايراني نه تنها عامل اصلي تداوم تاريخي و سرزميني ايران بوده است، بلكه وظيفه‌اي اساسي براي ارتقاي ميراث ادبي، تمدني و ديني آن نيز داشته است.

 

[1]. در اين زمينه، يعني تأثير تمدن و فرهنگ ايران باستان بر خلافت اسلامي، بنگريد به: كتاب معروف جرجي زيدان، پژوهشگر برجسته معاصر عرب، تاريخ تمدن اسلام (تهران، اميركبير،‌ 1372)؛ درباره اشاره نويسندگان عربي ـ اسلامي به تأثيرپذيري دولت‌هاي اموي و عباسي از ايران باستان به‌ويژه دولت ساساني، بنگريد به:

- دكتر ذبيح‌الله صفا، دورنمايي از فرهنگ ايراني و اثر جهاني آن (تهران: انتشارات هيرمند، 1375)، صص 101-34.

[2]. دربارة انديشه شاهي آرماني و انديشه سياسي ايران باستان بنگريد به:

- Ronconi. Op.cit., 51-83.

- C.E. Bosworth, "The Heritage of Rulership in Early Islamic Iran and Search for Dynastic Connections with the Past", in C.E. Bosworth, the Medieval History of Iran and Afghanistan and Central Asia (London: Variorum Reprints, 1977), 51.

- فرهنگ رجايي، تحول انديشه سياسي در شرق باستان (تهران: قومس، 1375)، صص 68-115.

[3]. دربارة فره ايزدي بنگريد به:

- احسان يارشاطر، داستان‌هاي ايران باستان، چاپ نهم (تهران: انتشارات علمي و فرهنگي، 1379)، صص 49-31.

[4]. در فلسفه سياسي ايران باستان، خارج‌شدن پادشاه از عدالت باعث دور شدن فره ايزدي از او شده و اندك مدتي بعد آشوب و ناآرامي ايران را فرامي‌گرفت و يا مرگ پادشاه دوره‌اي از آشوب‌ها در پي مي‌آمد و سرانجام سلسله‌اي به جاي سلسله پيشين قدرت را به دست مي‌گرفت. خارج شدن جمشيد از عدل و فروتني و نيز دورشدن فره ايزدي از اردوان پنجم اشكاني و تعلق آن به اردشير بابكان به آن جمله است.

بنگريد به:

- صادق هدايت، زند و هومن يسن و كارنامه اردشير پاپكان (تهران: انتشارات جاويد، 2537)؛

دربارة خلاصه كارنامه اردشير پاپكان بنگريد به:

- يارشاطر، پيشين، صص 137-107.

[5]. دربارة شاهنامه‌هاي قبل از فردوسي بنگريد به:

- مرتضي ثاقب‌فر، شاهنامه فردوسي و فلسفه تاريخ ايران (تهران: انتشارات معين و نشر قطره، 1377)، صص 89-39)؛

- پرويز اتابكي، مقدمه شاهنامه فردوسي، به تصحيح پرويز اتابكي (تهران: نشر فروزان، 1378)؛

دربارة ترجمه‌هاي گوناگون خداي نامه‌هاي دوره ساساني از پهلوي به عربي كه زمينه سرودن شاهنامه شد، بنگريد به:

- حميد احمدي، «هويت ملي ايران در گستره تاريخ».

حمید احمدی

حمید احمدی در سال ۱۳۳۶ در شهر مشهد زاده شد. تحصیلات متوسطه را در آنجا و تحصیلات دانشگاهی را در رشته علوم سیاسی در دانشگاه تهران (در رده لیسانس و فوق لیسانس) و دانشگاه کارلتون کانادا (در رده دکترا) به پایان رسانید.

او درسال‌های ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۹ در جایگاه مفسر سیاسی و مترجم مسائل خاورمیانه در مطبوعات فعالیت می‌کرد و مسئو لیت کرسی خاورمیانه در سرویس خارجه روزنامه کیهان را در دست داشت. وی مدیر گروه علوم سیاسی دانشگاه تهران (از بهمن ۱۳۷۷ تا فروردین ۱۳۸۲) بوده و هم اکنون عضو هیئت علمی و استاد تمام دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران و عضو هیاتعلمی نیمه وقت گروه علوم سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران و کارشناس ارشد مسائل خاورمیانه در مرکز مطالعات استراتژیک خاور میانه می‌باشد.

پست الکترونیکی این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

تحلیل راهبردی

سند هفته

طراحی وب سایت وب و تو

تازه ترین اخبار جمهوری باکو

cache/resized/8ba344815638ac8d5d432548c9c94d8a.jpg
    يكي از فعالان باند تجزيه طلب ضدايراني « داك » ( به اصطلاح كنگره آذربايجاني‌هاي دنيا )  و « دامب » ( به اصطلاح اتحاديه ملي آذربايجاني هاي دنيا ) در باكو
cache/resized/df901b2a15838ff071856cb1175397c1.jpg
انتخابات ریاست جمهوری باکو از ساعت 8:00 امروز یازدهم آوریل آغاز شد. به گزارش آذریها، در این انتخابات چند نامزد مستقل و حزبی و همچنین شخص الهام علی اف شرکت کرده
cache/resized/e7a1b679098188f26a82fb8122b9363d.jpg
پایگاه اینترنتی «ریپورت» از اعلام آمادگی  بغداد برای کمک به باکو در بازگرداندن زنان و فرزندان داعشی های جمهوری باکو به این کشور خبر داد. به گزارش پایگاه
cache/resized/a7167f356cc0fdf1febab1878fb7f2b9.jpg
علی حسن اف مشاور ارشد الهام علی اف از اعتراض فعالان سیاسی کشورش نسبت به انتخاب نام "جمهوری آذربایجان" برای منطقه آران و شروان انتقاد کرد.به گزارش آذریها در
cache/resized/0093b9e6ce138cb0d2867847fc9cd24e.jpg
«باکو ساهاکیان» رئیس جمهور قراباغ کوهستانی طی سفر رسمی به ایالات متحده در کنگره این کشور حضور پیدا کرد. به گزارش وب سایت خبری- تحلیلی آذریها، «باکو ساهاکیان»،
cache/resized/c5ca6026670e0a40c84024a5999e9c33.jpg
به گزارش گروه دفاتر خارجی خبرگزاری تسنیم،«بنیاد‌ حسین‌اف» سفیر جمهوری آذربایجان در تهران در پاسخ به این سوال که نظرش درباره «کالای تولید ایران» چیست؟، به جدی و
cache/resized/1abf5b79728e38e158266121e85e311a.jpg
    خبرگزاري آذرتاج خبر داد «کميته روابط اجتماعي آمريکا - اسراييل» ( AIPAC )، همايشي را  در چارچوب همکاري هاي جمهوري باکو با اسرائیل با عنوان « مرزهاي جديد؛
cache/resized/2d7edd2914a38c033da434059145245c.jpg
دبير آکادمي ملي علوم جمهوري باکو گفت در فرهنگ لغات و دستور خط زبان آذري در جمهوري باکو،  کلمه  املاء ، «آرفوگرافيا» ( به معناي دستور نگارش کلمات )، با املاي
cache/resized/6c074d77a9a7afae605345681c0689fd.jpg
در حالی که رسانه های باکو هفته گذشته روسیه را به دلیل چاپ یک دایره المعارف جغرافیایی به نقض تمامیت ارضی خود متهم کرده بودند این هفته نیز امریکا را به نقض
cache/resized/253e7b5503d2933aa9ad41c20c188d31.jpg
زاهد عروج ، عضو «کميته امور امنيتي و دفاع و مبارزه با مفاسد مالي» مجلس جمهوري  باکو در مقاله اي  عليه رژه نظامي زنان محجبه يمني در محکوميت جنايات رژيم آل سعود
cache/resized/a700710a72457be4a885dcc12feb25c8.jpg
رييس « موسسه تاريخ » آکادمي ملي علوم جمهوري باکو اعلام کرد  تاريخ اين کشور از نو نوشته مي شود. به این ترتیب الهام علی اف دستور داده است که تاریخ جمهوری باکو
cache/resized/d1578f1800b9a9c3c6eec2856e1b51e1.jpg
«باکو پست» نوشت : « ممکن است شبکه تجاري رضا ضراب در ترکيه و ايران و جمهوري آذربايجان فرو بپاشد. رضا ضراب در آمريکا به اتهام نقض تحريم مالي ايران و پولشويي