ميراث سياسي و پیشینه نهاد دولت در ایران

شنبه, 08 تیر 1392 ساعت 07:16 نوشته شده توسط  اندازه قلم کاهش اندازه قلم کاهش اندازه قلم افزایش اندازه قلم افزایش اندازه قلم

يكي از عمده ترين عناصر تشكيل دهندة هويت ملي ايراني كه در ميراث تاريخي و ادبي آن بازتاب يافته است، ميراث سياسي ايران و مسأله تداوم دولت ايراني است كه بيشتر پژوهشگران مسائل هويت ايراني آن را ناديده

گرفته‌اند. انديشه «ايران‌شهري»، يعني دولت و شهرياري آرماني كه در ادبيات سياسي كشور تجسم يافته بود، عامل مهم رستاخيز سياسي ايران و ظهور دولت‌هاي محلي ايران پس از اسلام بود.

اين انديشه ايران‌شهري و ميراث سياسي دولت و ساختارهاي آن به گونه‌اي نادرست در نظام‌هاي خلافت و دولت پس از اسلام بني‌اميه به بعد مورد تقليد قرار گرفت و سنگ بناي دولت‌هاي اموي و عباسي شد.[1] در واقع چنانچه تاريخ و سرزمين ايران را دو پايه اساسي تداوم هويت ايراني بدانيم، نهاد دولت و انديشه ايران‌شهري[2]، كه درواقع به لحاظ فلسفي ـ سياسي همان دولت آرماني مبتني بر عدالت و قدرت است، پايه سوم آن را تشكيل مي‌دهد. در انديشه سياسي ايران باستان درواقع اين دولت است كه پاسداري اصل تداوم تاريخي و سرزميني ايران را به عهده دارد، و هر چه ميراث سياسي ايران، يعني انديشه دولت مبتني بر عدالت و قدرت بيشتر با انديشه شهرياري آرماني و ريشه مردمي آن تطابق يابد، تداوم تاريخ و سرزمين ايران آسان‌تر و مستحكم‌تر خواهد بود.

انحراف دولت و رهبران سياسي از انديشه عدالت موجب دور شدن فره ايزدي از آنها خواهد شد. [3] اين مسأله، شكافي ميان طبقه حاكم و مردم ايران به وجود خواهد آورد كه گسست‌هاي تاريخي و سرزميني را به دنبال خواهد داشت.[4]

حضور ميراث سياسي، يعني انديشة دولت عادل و مقتدر ايراني در تمامي آثار تاريخي مربوط به ايران چه بخش‌هاي اسطوره‌اي و چه تاريخي آن نمودار است. درواقع همين خاطره تاريخي از دولت ايراني در عصر اساطير و عصر تاريخي‌تر اشكاني و ساساني بود كه به نخبگان ايراني پس از اسلام براي احياي اقتدار ايران انگيزه داد. بدون شك بنيانگذاران دودمان‌هاي محلي ايراني نظير صفاريان، طاهريان، آل‌بويه، ديلميان و سامانيان و دولت‌هاي بعدي نظير غزنويان و تمامي دولت‌هاي ايراني پس از حمله مغول از وجوه دولت‌هاي مقتدر ايراني پيش از اسلام آگاهي داشته و از آن انگيزه گرفته‌اند. اظهارنظرها، موضع‌گيري‌ها و سياست‌هاي اين نخبگان حاكم، كه در كتاب‌هاي تاريخي زمان خود آنها ثبت شده است، حاكي از اين آگاهي تاريخي است. به علاوه، تلاش‌هاي نخبگان محلي ايراني براي احياي ميراث سياسي و تاريخي ايران از دوران اساطيري تا ظهور اسلام در قالب كتاب‌هاي نظم و نثر جديد، نظير انواع شاهنامه‌هاي قبل از فردوسي[5] بازتاب يافته است. خود شاهنامه نشان از تأثيرگذاري ميراث سياسي ايران در تداوم دولت ايراني و احياي سريع آن پس از گسست‌هاي طولاني و يا كوتاه دارد. دولت ايراني نه تنها عامل اصلي تداوم تاريخي و سرزميني ايران بوده است، بلكه وظيفه‌اي اساسي براي ارتقاي ميراث ادبي، تمدني و ديني آن نيز داشته است.

 

[1]. در اين زمينه، يعني تأثير تمدن و فرهنگ ايران باستان بر خلافت اسلامي، بنگريد به: كتاب معروف جرجي زيدان، پژوهشگر برجسته معاصر عرب، تاريخ تمدن اسلام (تهران، اميركبير،‌ 1372)؛ درباره اشاره نويسندگان عربي ـ اسلامي به تأثيرپذيري دولت‌هاي اموي و عباسي از ايران باستان به‌ويژه دولت ساساني، بنگريد به:

- دكتر ذبيح‌الله صفا، دورنمايي از فرهنگ ايراني و اثر جهاني آن (تهران: انتشارات هيرمند، 1375)، صص 101-34.

[2]. دربارة انديشه شاهي آرماني و انديشه سياسي ايران باستان بنگريد به:

- Ronconi. Op.cit., 51-83.

- C.E. Bosworth, "The Heritage of Rulership in Early Islamic Iran and Search for Dynastic Connections with the Past", in C.E. Bosworth, the Medieval History of Iran and Afghanistan and Central Asia (London: Variorum Reprints, 1977), 51.

- فرهنگ رجايي، تحول انديشه سياسي در شرق باستان (تهران: قومس، 1375)، صص 68-115.

[3]. دربارة فره ايزدي بنگريد به:

- احسان يارشاطر، داستان‌هاي ايران باستان، چاپ نهم (تهران: انتشارات علمي و فرهنگي، 1379)، صص 49-31.

[4]. در فلسفه سياسي ايران باستان، خارج‌شدن پادشاه از عدالت باعث دور شدن فره ايزدي از او شده و اندك مدتي بعد آشوب و ناآرامي ايران را فرامي‌گرفت و يا مرگ پادشاه دوره‌اي از آشوب‌ها در پي مي‌آمد و سرانجام سلسله‌اي به جاي سلسله پيشين قدرت را به دست مي‌گرفت. خارج شدن جمشيد از عدل و فروتني و نيز دورشدن فره ايزدي از اردوان پنجم اشكاني و تعلق آن به اردشير بابكان به آن جمله است.

بنگريد به:

- صادق هدايت، زند و هومن يسن و كارنامه اردشير پاپكان (تهران: انتشارات جاويد، 2537)؛

دربارة خلاصه كارنامه اردشير پاپكان بنگريد به:

- يارشاطر، پيشين، صص 137-107.

[5]. دربارة شاهنامه‌هاي قبل از فردوسي بنگريد به:

- مرتضي ثاقب‌فر، شاهنامه فردوسي و فلسفه تاريخ ايران (تهران: انتشارات معين و نشر قطره، 1377)، صص 89-39)؛

- پرويز اتابكي، مقدمه شاهنامه فردوسي، به تصحيح پرويز اتابكي (تهران: نشر فروزان، 1378)؛

دربارة ترجمه‌هاي گوناگون خداي نامه‌هاي دوره ساساني از پهلوي به عربي كه زمينه سرودن شاهنامه شد، بنگريد به:

- حميد احمدي، «هويت ملي ايران در گستره تاريخ».

حمید احمدی

حمید احمدی در سال ۱۳۳۶ در شهر مشهد زاده شد. تحصیلات متوسطه را در آنجا و تحصیلات دانشگاهی را در رشته علوم سیاسی در دانشگاه تهران (در رده لیسانس و فوق لیسانس) و دانشگاه کارلتون کانادا (در رده دکترا) به پایان رسانید.

او درسال‌های ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۹ در جایگاه مفسر سیاسی و مترجم مسائل خاورمیانه در مطبوعات فعالیت می‌کرد و مسئو لیت کرسی خاورمیانه در سرویس خارجه روزنامه کیهان را در دست داشت. وی مدیر گروه علوم سیاسی دانشگاه تهران (از بهمن ۱۳۷۷ تا فروردین ۱۳۸۲) بوده و هم اکنون عضو هیئت علمی و استاد تمام دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران و عضو هیاتعلمی نیمه وقت گروه علوم سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران و کارشناس ارشد مسائل خاورمیانه در مرکز مطالعات استراتژیک خاور میانه می‌باشد.

پست الکترونیکی این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

تحلیل راهبردی

سند هفته

طراحی وب سایت وب و تو

تازه ترین اخبار جمهوری باکو

cache/resized/7915c8ec5a616b82d8e627666af42ea1.jpg
زرتشت علیزاده، کارشناس و تحلیلگر امور سیاسی جمهوری آذربایجان که اغلب پیش بینی هایش محقق شده است، هشدار داد در شرایط کنونی خط وقوع جنگ مجدد میان جمهوری
cache/resized/165659ca25041feb2341a75ef1dbbf84.jpg
    12 تیرماه 1399، روزنامه اورشلیم پست و برخی رسانه های اسرائیل، گزارشی از فعالیت های صنایع هوا – فضای اسرائیل ارایه کردند که آزمایش تکمیلی سیستم- جنگی
cache/resized/dfd47b948c7d59e758d1c233da2f0c9e.jpg
واقعات های منطقه طاووش افسانه شکست ناپذیری پهپاد های اسرائیلی را در هم شکستند. در درگیری های اخیر طاوش نیرو های نظامی ارمنستان موفق شدند تعدادی از پهپاد های
cache/resized/d78317eaf9d8529d329685fd96f4770f.jpg
سایت آذپولیتیکا در باکو از احتمال پیگرد قضایی المار محمدیاروف، وزیر خارجه پیشین این کشور خبر داد. سایت آذپلیتکا نوشت: « به علت تبدیل وزارت خارجه جمهوری
cache/resized/eca32b5758c8f79131512aab00c727ac.jpg
متخصصان نظامی اسراییل برای توضیح درباره علت سرنگون شدن پهپادهای اسراییلی توسط ارمنستان به باکو دعوت شدند.  متخصصان نظامی اسراییل در جمهوری آذربایجان هستند.  
cache/resized/69eec43d4ee2dab59ddcd68b2c0854af.jpg
در پی تظاهرات مخالفان حکومت الهام علی اف در خیابان های باکو در اعتراض به مدیریت جنگ در 25 و 26 تیر 1399 الهام علی اف در گفتگو با وزرای کابینه خود، از روح
cache/resized/2fa6a5e38daa801dcca55aa7d64a70d8.jpg
آندرانیک کوچاریان رئیس کمیسیون امنیت و دفاع پارلمان ارمنستان روز 23 تیر در نشست فوق العاده پارلمان با اشاره به تحرکات و تجاوز مرزی جمهوری باکو به خاک ارمنستان،
cache/resized/246dd1af39e43d888fc2a58dd30e4ca5.jpg
  وزیر محیط زیست ترکیه اعلام کرد این کشور آب رودخانه "کورا" را متعلق به خود می داند و به هر مسیری که بخواهد آن را هدایت می کند! به گزارش پایگاه اینترنتی
cache/resized/e585a064efe9d034a20247bb81026e44.jpg
  در حالی که مقامات و رسانه های باکو به مدت نزدیک به سه دهه ،  ایران را عامل اشغال شوشی معرفی کرده و به استناد آن به تبلیغات ضدایرانی دامن زده اند، الهام علی
cache/resized/306eee48c2c1d5e1e7c0586e0bfb45b6.jpg
  سازمان عفو بین‌الملل ضمن صدور بیانیه‌ای از جمهوری آذربایجان خواست “فخرالدین عباس‌زاده” رهبر و “الوین عیس‌اف”، از فعالین اجتماعی تالشی‌های این کشور را از
cache/resized/d68032ef4b42ae7ff99957bb0cc5fa86.jpg
زرتشت علیزاده، تحلیلگر برجسته آذربایجانی نوشت : « ملی گرایان جمهوری آذربایجان بطور کل مخلوقاتی محروم از توانایی درک واقعیت و ارزیابی درست جایگاه خود و جمهوری
cache/resized/51a23a143e0fc4a33e2861cf04476dbd.jpg
صورت حسین اف، نخست وزیر اسبق و از فرماندهان نظامی فعال در جمهوری آذربایجان در سال های 1992 و 1993 گفت کمک های نظامی که برای عملیات نجات اهالی خوجالی فرستادم،