نگاهی دیگر به سریال سرزمین کهن

سه شنبه, 29 بهمن 1392 ساعت 05:54 نوشته شده توسط  اندازه قلم کاهش اندازه قلم کاهش اندازه قلم افزایش اندازه قلم افزایش اندازه قلم

یادم می آید هنگامی که مجموعه های تلویزیونی دلیران تنگستان، سربداران و یا حتی میرزاکوچک خان را که می دیدیم سراپا لبریز از حس غرور ایرانی بودن می شدیم و با همه ی این قهرمانان، که هر کدام در گوشه ای

از این «سرزمین کهن» به دفاع از میهن پرداخته بودند، احساس نزدیکی و یگانگی داشتیم. شاید بخش‌هایی از آن مجموعه‌ها هم دقیقاً منطبق بر تاریخ نبود اما طبیعی بود، چرا که سریال با فیلم مستند یا داستانی متفاوت است و دوم آن که آن مجموعه‌ها را رسانه‌ای ملی با بودجه‌ای ملی برای همه‌ی ایرانیان ساخته بود. از این رو، عجیب نبود که از سریالی که عنوان زیبای «سرزمین کهن» را بر خود داشت و توسط کارگردانی خبره با پیشینه‌ای قابل توجه ساخته شده بود نیز چنین انتظاری داشته باشیم. اما شوربختانه این مجموعه‌ی تلویزیونی نه تنها چنین انتظاری را برآورده نکرد، بلکه، در کمال شگفتی، تأثیری خلافِ آن هم داشت.
یکی از نخستین موضوعاتی که همیشه پیشکسوتان داستان‌نویسی به نویسندگان جوان سفارش می‌کنند دقت در انتخاب نام شخصیت‌های داستان است؛ انتخابی که برای کسی برخورنده نباشد ــ به‌ویژه اگر قرار است شخصیتی منفی، یا نه‌چندان خوشایند، آفریده شود. برای همین است که نویسندگان نامدار در بیشتر مواقع از نام‌هایی یا نامتعارف یا بسیار عمومی بهره می‌برند. چنین موضوعی به‌ویژه در مناطق و کشورهایی که چندین تیره یا قوم در آن زندگی می‌کنند بیشتر رعایت می‌شود و همگان آن را می‌دانند ــ مگر آن‌که تعمدی در کار باشد. در کشور ما، سابقه‌ی اختلاف‌اندازی میان اقوام هر چند از هنگام حضور نیروهای اشغالگر بلشویک در جنگ جهانی دوم به سختی عقب‌تر می‌رود اما در چند دهه‌ی گذشته، با کوشش واقعاً شبانه‌روزی نیروهای ایران‌ستیز در رسمیت دادن به این گفتمان و متأسفانه همراهی معدودی از بازیگران عرصه‌ی سیاست که با الفبای تاریخ و فرهنگ کشور و مسائل و منافع ملی آشنا نیستند چنین موضوعی بسیار برجسته شده است. شاهد این سخن، وضعیتی است که در چند سال اخیر در فضای ورزشی کشور و شیوه‌ی هواداری متعصبانه‌ی تماشاگران تیم‌های قومی پدید آمده است. پس، نمی‌توان عوامل سازنده‌ی سریال را ناآگاه دانست. هم فیلم‌ساز گرامی سابقه‌ی برخورد صنف پرستاران را با فیلمی هم‌چون شوکران به یاد دارند و هم مشاور گرامی سریال، خاطره‌ی واکنش گروه‌هایی از مردم آذربایجان را به کاریکاتوری که در روزنامه‌ی ایران به چاپ رسیده بود. شاید، گفته شود هر دو آن رویدادها معلول خواست‌هایی سیاسی بودند، اما مگر سیاست در این سال‌ها به سمت و سوی بهتری رهسپار شده تا ما انتظار وقوع چنان رویدادهایی را نداشته باشیم؟ فراموش نکنید که در هیچ کجای فیلم شوکران تأکیدی بر ارتباط میان شغل قهرمان زن فیلم با کاری که انجام می‌داد نشده بود و در هیچ کجای آن فیلم قهرمان مرد فیلم هم با گفتن جمله‌هایی تعمیم‌دهنده پای شاغلانِ محترم صنف یادشده را به میان نکشانده بود. اما در سریال سرزمین کهن، نه‌تنها گزینش چنین نامی غیرحرفه‌ای و شبهه‌برانگیز ــ و حتی بی‌سابقه در کل مجموعه‌های تلویزیونی ــ است، بلکه با تصاویری که از منزل و پیشه‌ی خانواده‌ی بختیاری می‌بینیم بر اتصال و این‌همانیِ بختیاری بودن آنها تأکید شده بود و هم آن که بارها ــ در حالی که ضرورتی نداشت و حتماً دست‌اندرکاران بر پیامد چنین کاری آگاه بودند ــ این نام به شکل تعمیم‌یافته طرف خطاب دیگر قهرمان مجموعه قرار گرفته بود. از این‌رو، ادعای استفاده‌ی تصادفی از نام خانوادگی بختیاری و این که این نام ربطی به قوم بختیاری ندارد نادان فرض کردن مخاطب و عذر بدتر از گناه است. حتی نام اردکانی هم به‌زعم نویسندگان و مشاوران با دقت و زرنگی برگزیده شده، چرا که اگر قرار بود همان معیارهای انتخاب نام بختیاری رعایت شود چنین فردی قاعدتاً می‌بایست نامش آذری باشد؛ چرا که هم توده‌ای است، هم هوادار فرقه‌ی دموکرات، و فراموش نکنیم فرقوی‌ها از بختیاری‌ها به خاطر نقش‌شان در دفاع از تمامیت ارضی ایران دل پرخونی دارند! در حالی که بر پایه‌ی درست و منطقی، هر چند این فرد می‌تواند اهل اردکان یا هر جای دیگری از سرزمین کهن‌مان باشد، اما لزومی ندارد نامش نام منطقه‌ای خاص باشد که تأکیدی بر هویتش تلقی شود.
در این‌جا شوربختانه می‌توان جای پای گفتمانی را دید که در این سال‌ها در ظاهرِ دشمنی با غرب همان راهی را می‌رود که آنان خواستارش هستند. اگر از نگاه همراهانه‌ی مجموعه به فرقه‌ی دموکرات آذربایجان و گفت‌وگوهای غافلگیرکننده‌ای که علناً به تطهیر آنان و قصدِ سوءشان برای تجزیه‌ی ایران می‌پردازد، بگذریم که خود بحثی مفصل را می‌طلبد، می‌توان تصویر سریال از معلم تاریخ را شاهد آورد؛ جایی که آشکارا تلاش می‌شود تاریخ با شاه‌پرستی، که در ذهن سازندگانِ مجموعه زشت‌ترین و نادرست‌ترین پدیده است، گره زده و در نتیجه مذموم شود (نمی‌دانم چرا نام سریال را «سرزمین کهن» انتخاب کرده‌اند؟). نگاهی که مجموعه به تاریخ تجزیه‌ی ایران ــ در صحنه‌‌ای که معلم درباره‌ی نقشه‌ی تاریخی ایران سخن می‌گوید ــ دارد و ارائه‌ی تصویری تمسخرآلود از مرزهای فرهنگی ایران ــ با اغراق‌نمایی در این مرزها ــ به‌جای آن‌که از نقش انگلستان و روسیه در این تکه پاره کردن سرزمین‌های ایرانی یاد شود، کاری است که به‌حق بی‌بی‌سی فارسی هم به این زیبایی از پسِ آن برنمی‌آمد.
اگر عباس سلیمی‌نمین مشاور کمال تبریزی نبود شاید می‌شد تذکر ریاست سازمان صدا و سیما به معاونت آن و صداگذاری‌های مجدد بر روی سریال و حذف برخی کلام‌ها را پذیرفت، اما با حضور وی که علناً مدافع نگاهی متفاوت به تاریخ ایران است و آشکارا خود را هوادار نظریه‌های غیرعلمی فردی که نافی بخشی از تاریخ ایران است می‌داند به‌نظرم آنانی که دغدغه‌ی امنیت ملی را دارند باید برخوردی مطمئن‌تر را پیشه کنند. در این‌جا سر آن ندارم که درباره‌ی شیوه‌ی نگاه او به تاریخ ایران نقدی داشته باشم اما به‌گمانم این سخن متین باشد که جای طرح نگاه‌هایی متفاوت در محافل علمی، مجلات تخصصی و یا حداکثر در میزگردهایی با حضور مخالفان باشد، و نه در مجموعه‌ای تلویزیونی و در رسانه‌ای که باید ملی باشد. هزینه‌ی چنین مجموعه‌هایی نه از جیب حامیانی خاص، بلکه از بیت‌المال پرداخت می‌شود.
پایان سخن آن‌که، اگر هم‌میهنان بختیاری ما متمدنانه برخورد کردند و جایی را به آتش نکشیدند و ساختمانی را ویران نکردند و تن به آشوب ــ که می‌توانست هدف بازیگران پشت پرده باشد ــ ندادند و خردمندانه، و همان‌طور که انتظار می‌رفت و شایسته‌ی نام‌شان بود از دریچه‌ای ملی، به مخالفت برخاستند، آنانی که نگران تشویش اذهان عمومی هستند نباید از حداقل اخطارها و توبیخ‌ها کوتاهی کنند. به‌نظرم همان‌ برخوردی که در ماجرای روزنامه‌ی ایران با مسؤول آن صفحه و کاریکاتوریست روزنامه انجام گرفت، حداقل کاری است که به جهت جلوگیری از بازتولید چنین حرکت‌هایی می‌تواند انجام شود.

 

علیرضا افشاری

نویسنده، روزنامه نگار و فعال فرهنگی

پست الکترونیکی این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سند هفته

تحلیل راهبردی

طراحی وب سایت وب و تو

تازه ترین اخبار جمهوری باکو

cache/resized/dc3bf4d4b26a09c3e465eddd4aaf8cf2.jpg
جمهوری باکو متهم شده به یک نهاد قدیمی حقوق بشری در اروپا پیشنهاد رشوه داده است. به گزارش سرویس ترجمه شفقنا به نقل از گاردین، دو تن از اعضای انجمن پارلمانی
cache/resized/01d2e4728acec27cecfa240b338b06fa.jpg
  دبیرکل حزب سوسیال دموکرات و نماینده مجلس جمهوری باکو در پی ادامه اعتراض طیفهای افراطی در فضای مجای به اظهارات ماه پیش خود مبنی بر « ترک نبودن آذری‌ها و نقش
cache/resized/6d2655c4bee5f76b7b3b537c2ad435b5.jpg
خبرگزاری «آپا» گزارش داد، "علی حسن اف" دستیار رییس جمهور باکو در مسایل اجتماعی و سیاسی در مصاحبه با خبرگزاری «آپا» اعلام نمود: «"الهام علی یف" رییس جمهور
cache/resized/db3f817fed5d602624ce0fea0e9cb79d.jpg
روبرت سکوتا، سفير آمريکا در باکو گفت واشنگتن طي 25 سال گذشته ، يک ميليارد و 300 ميليون دلار به جمهوري باکو کمک کرده است.به گزارش ترند، سفير آمريکا در باکو در
cache/resized/b66246c8dc3a5456b5d17236b78972dc.jpg
دادگاه حقوق بشر اروپا، دولت جمهوري باکو را بخاطر خودداري از بررسي جدي موضوع قتل المار حسين اف، سردبير نشريه «مونيتور» چاپ باکو به پرداخت جريمه محکوم کرد.به
cache/resized/5a49153304da0c6e739d95c27018ed48.jpg
علي حسن اف، دستيار ارشد رييس جمهوري باکو در سخناني اهانت آميز عليه دينداران معترض به تخريب مسجد حاج جواد در باکو،  بطور غيرمستقيم اين اعتراض را به ايران نسبت
cache/resized/56f3b537a3d7f50e4430fba2d9e34b11.jpg
پايگاه هاي اينترنتي جمهوري باکو از تجمع نمازگزاران مسجد حاج جواد باکو براي جلوگيري از تخريب اين مسجد و اقدام پليس در بازداشت چند تن از  نمازگزاران خبر
cache/resized/69c2d6de026a3196c5afa60b95e33ee1.jpg
(این خبر تکذیب شده، برای مطالعه کلیک کنید) به گزارش پايگاه اينترنتي «ويرتوالاذ» جمهوري آذربايجان ، حکمت حاجي اف گفت : « در ارتباط با روندي که تحت پوشش مرمت
cache/resized/a4c0e4c0194dfa44d9f0f1225270acbe.jpg
در چارچوب تحريف و جعل تاريخ و  تلاش هاي کشورهاي منطقه براي تصاحب پيشينه تاريخي ايران، با همکاري موسسه هاي شرق شناسي جمهوري باکو و روسيه، کتاب «از سلجوقيان تا
cache/resized/f696078406238e4bc41325107b7b94f4.jpg
الياخا اروشاليم، سفير جديد  اسرائیل در ارمنستان ، از رايزني هاي خود با مقامات ايروان درباره موضوع فروش تسليحات به جمهوري باکو خبر داد و تاکيد کرد تل آويو نمي
cache/resized/77fef2e0f1d2529d6e52b5054d3e1159.jpg
بنيامين نتانياهو، در پيامي به الهام علي اف، به مناسبت 25 -مين سال برقراري روابط تل آويو- باکو، ضمن قدرداني از استقبال گرم الهام علي اف از وي و همسرش و هيات
cache/resized/36493755108fe6d10e8701091c930bca.jpg
پايگاه اينترنتي «آذ ويزيون» جمهوري باکو، از جلوگيري طرفداران علي کريم لي، رهبر حزب جبهه خلق (بقایای ایلچی بیک) از نمايش پرچم يا حسين (ع) توسط اسلام گرايان در