دونمه های یهودی ترکیه و پان ترکیسم/کاظم آذری

سه شنبه, 18 آبان 1395 ساعت 06:39 نوشته شده توسط  اندازه قلم کاهش اندازه قلم کاهش اندازه قلم افزایش اندازه قلم افزایش اندازه قلم

دونمه به زبان تركي به يهودياني گفته مي شود كه در طول تاريخ به وي‍ژه از قرن هفدهم به اسلام گرويدند. گروه دونمه‌هاي سالونيك در امپراتوري عثماني در گذر از امپراتوري به جمهوريت و در انقلاب مشروطيت سال 1908 تركيه با ايجاد كميته اي به نام اتحاد و ترقي نقش موثري در اضمحلال و متلاشي شدن امپراتوري عثماني در سال 1918 داشتند. قبل از اينكه به نقش و بازي گرداني هاي دونمه هاي يهودي چه در امپراتوري عثماني چه در جمهوري لائيك ترك پرداخته شود اشاره اي هر چند كوتاه به روابط تاريخي تركان و يهوديان بشود. دو گروه بزرگ از تركان، خزران و تركان غز قبل از اينكه به اسلام بگروند دين يهودي داشتند. سلجوقيان كه شاخه اي از تركان غز بودند پيوند نزديكي با خزران داشتند. پدر سلجوق به نام توقاق يكي از سرداران سپاه خاقان تركان خزر بود. سلجوق با ايل و تبارش بعد از مرگ پدرش، دربار خاقان خزر را ترك كرد و به خوارزم و بخارا آمدند و توسط ايرانيها با اسلام آشنا شده و اسلام آوردند، اما تركان خزر در دين يهودي باقي ماندند. تركان سلجوقي بعد از جنگ ملازگرد (1071 ميلادي) و شكست امپراتوري روم شرقي با جهاد بي امان در مقابل مسيحي ها و اروپايي و در پي آن، جنگ هاي صليبي عليه مسيحيان را به مدت چهارصد سال اداره كردند و در نهايت پيروز جنگ هاي صليبي، مسلمانان بودند و آنها مانع از آن شدند كه اورشيلم و فلسطين به دست يهودي ها و مسيحي ها بيفتد.

خزران يهودي در قرن دوازدهم بر اثر حملات روسها متلاشي شدند و بقيه آنها هم در برابر طوفان سهمگين مغول درقرن سيزدهم از صفحه روزگار محو شدند[1]. و از آن به بعد تركان خزر به نام يهودي در اروپاي شرقي شناخته مي شدند. در دايره المعارف يهود آمده كه در قرون وسطي اكثريت پيروان كيش يهود از خزران بودند كه بخش بزرگي از آنها به لهستان و ليتواني و مجارستان و بالكان رفته و جامعه يهوديان شرقي اروپا را تشكيل داده بودند و همين هايي بودند كه اكثريت جامعه عظيم يهوديان دنيا را تشكيل مي دهند.

آرتور كستلر مورخ كه خود يهودي است حقايق و مداركي را درباره تركان يهودي خزري جمع آوري كرده است. او به روشني اثبات مي كند كه تقريبا نود درصد يهوديان اروپا و آمريكا از تبار يهوديان تركان خزري مي باشند و ربطي به اسباط دوازده گانه اسرائيل و قوم موسي وفلسطين ندارند و تصادفا همين دسته از يهودياني هستند كه با زمينه سازي هاي تبليغاتي صهيونيستي به ويژه بعد از جنگ دوم جهاني از اروپا به فلسطين واسرائيل رفته اند. تاريخ بر بطلان دعوي موهوم صهيونيستها كه خود را از فرزندان يعقوب (اسرائيل) و قوم برگزيده خدا قلمداد مي كنند گواهي مي دهد[2].

برگشت به سرزمين مقدس و اعتقاد به موعود در قبل از جنگ هاي صليبي در يهوديان سابقه داشته است. با گرويدن تركان خزر به دين يهود، اين اعتقاد در پيش خزران يهودي هم پديد آمد و آنها تصميم گرفتند براي برگشت به سرزمين موعود يك جنگ صليبي يهودي به منظور تسخير فلسطين به قوه ي قهريه پناه ببرند. بنيانگذار اين نهضت در قرن دوازدهم يهودي خزري شخصي بود به نام سليمان دوجي و به تمام يهوديان اعلام كرده بود كه وقت آن رسيده كه خداوند قوم خود اسرائيل را از همه سرزمين ها به بيت المقدس گرد آورد و نيز به همه جا اعلام كردند كه پسر او ايليا مسيح است. ظاهرا اين دعوت از طرف جوامع يهودي حسن اثر نبخشيد و بعد از بيست سال شخصي به نام داود الروي كه لقب مسيح گرفته بود ظهور كرد. اگر چه اين نهضت ها از خزران آغاز شد مركز آن به كردستان انتقال يافت. ظاهرا در آن موقع بعضي از رهبران مسلمان خصومت هايي كه از طرف مسيحيان صليبي ديده بودند يهوديان را به صليبيان ترجيح مي دادند. در نهايت خاخام هاي يهودي در برابر اين مسيح هاي قلابي رفتار خصمانه پيش گرفتند و داود را تكفير كرده و سرانجام او در خواب كشته شد[3].

پيدايش پيامبري ونجات دهنده هم كيشان از ظلم حكمرانان در تمام دوران تاريخي در همه اديان و مذاهب وجود داشته و در قوم يهود نيز عقيده به منجي و هدايت كننده، سابقه داشته است و چندين بار در طول تاريخ اتفاق افتاده است. شسهر سالونيك در امپراتوري عثماني يكي از كانون هاي فعال يهوديان بود. در اين شهر يك عده از دونمه ها (مسلمان شدگان) بنيادگرا كه اصل و نسبت يهودي داشتند زندگي مي كردند.

سابوتاي سوِي (1676-1626) در بنادر غربي عثماني ظهور كرد. او نخست ادعا كرد كه مسيح است ولي بعد در زندان عثماني ادعاي خدايي نمود و كمي بعد به اسلام گرويد. پيروان سابوتاي سوِي يهودياني بودند كه به دنبال او اسلام آوردند و در تاريخ به نام دونمه معروف گرديدند. يك گروه از پيروان ديگر سابوتاي سوي فرقه اي از يهوديان مخفي را در جهان اسلام بنيان نهادند. سابوتاي سوِي در سپتامبر سال1666 در حضور سلطان محمد چهارم و اعضاي دربارش اعلام مسلماني كرد و سلطان محمد تحت تاثير اسلام آوردن سابوتاي سوي قرار گرفت و به او لقب «عزيز افندي» داد. دايره المعارف يهود مي نويسد: گروه دونمه ها، پيروان سابوتاي سوي يهوديان پنهاني بودند كه به مثابه جنگجويان مخفي عليه خليفه مسلمين عمل مي كردند. مسلمان شدن يهوديان در طول تاريخ به منظور خاصي بود. بيشتر مورخين اعتقاد دارند كه مسلمان شدگان يهودي يك گروه رياكار بودند و مسلمان شدن آنها از روي صداقت قلبي نبود چونكه يهوديان واقعي در طول تاريخ از دينشان برنمي گشتند. عليرغم اينكه بيشتر يهوديان در اسپانيا و روسيه تزاري و در بيزانس به قتل مي رسيدند و يا شكنجه مي شدند از دينشان برنگشتند و بيشتر به مهاجرت تن دادند تا ترك دين.

در قرن نوزدهم اعتقاد و برگشت به سرزمين موعود يهوديان را رها نكرده بود. اين دفعه با تجارب جنگ هاي صليبي و آزمون و خطاهاي جنگ هاي قرون گذشته، يهوديان را به اين نتيجه رسانده بود كه مسلمانان مانع بزرگي براي برگشت به سرزمين موعود هستند آنها قادر نبودند از طريق جنگ مسلمانان را از جلو راهشان بردارند، لذا عقل جمعي يهوديان در خفا بر اين قرار گرفت كه براي رسيدن به قدس، متلاشي كردن و از ميان برداشتن امپراتوري عثماني كه نمايندگي خليفه مسلمسن را دارد لازم و ضروري است، اما نه از طريق جنگ بلكه، تهي كردن گروه ها از هويت اسلامي در درون امپراتوري عثماني را مي طلبيد. يهوديان تا آخر قرن نوزدهم از مهاجرت به ارض موعود ناكام ماندند.

قرن نوزدهم در امپراتوري عثماني قرن تنظيمات و اصلاحات ناميده شده است. از سال 1808 تا سال 1839 گامهايي در جهت اصلاحات برداشتند ولي اين اصلاحات به سامان نرسيد. از سال 1839 تا سال 1876 دوره تنظيمات در زمان عبالمجيد و برادرش عبدالعزيز استمرار يافت. عبدالمجيد در سال 1861 درگذشت و دوره تنظيمات هم مشكلات پيچيده اي امپراتوري عثماني در حال گذر از سنت به مدرنيته را حل نكرد. در اين زمان بود كه يهوديان در اروپا گرايشات صهيونيستي براي تحقق آرمانهاي خود (برگشت به سرزمين موعود) را شتاب بخشيدند و سعي مي كردند كه سلطان عثماني را متقاعد سازند تسهيلاتي جهت مراجعت يهوديان به فلسطين را فراهم سازد، اما در اين مورد با پاسخ منفي سلطان عبدالمجيد مواجه شدند. حتي ملاقات تئودور هرتصل با سلطان عثماني در سال 1896 گشايشي در كار يهوديان ايجاد نكرد و سلطان عبدالمجيد راضي نشد كه يهوديان جاي پايي در فلسطين داشته باشند.

تا قبل از تشكيل كنقرانس صهيونيست ها در سال 1897 در شهر بال سوئيس اقدامات و ترفندهاي رهبران جامعه يهود حتي با پيشنهاد پرداخت ميليونها ليره استرلينگ رشوه به عبدالمجيد راه به جايي نبردند. بعد از كنفرانس بال، بار ديگر تلاش ها در راستاي اهداف، يهوديان را با تهديد و تطميع سلطان عبدالمجيد پي مي گرفتند. يك بار ديگر هرتصل در سال 1897 به سفير آمريكا و به سفير آلمان متوسل شده بودند كه در اين راه هم گشايش در كار يهوديان به عمل نيامد. در سال 1901 يهوديان اروپا، فردي را جهت تماس با سلطان عبدالمجيد پيدا كردند، اين فرد امانوئل قراسو با پيشنهادات جديدي جهت ديدار با سلطان عازم دربار شد. امانوئل قراسو از فراماسونهاي يهوديان مسلمان شده سالونيك و استاد محفل فراموسونري سالونيك بود كه پايگاههاي خود را در اختيار جمعيت اتحاد و ترقي قرار داده كه جلسات سري خود را در آنجا برگزار مي كردند.

 در نهايت امانوئل قراسو نتوانست به حضور سلطان بار يابد و پيشنهاداتش را مبني بر: پرداخت بدهي سي و سه ميليون ليره طلاي انگلستان و اهداي ناوگان 120 ميليون فرانك طلا جهت حمايت از امپراتوري و وامي بدون بهره به مبلغ 35 ميليون ليره طلا در اختيار امپراتوري قرار دهد و در عوض اينها، صهيونيستها درخواست هايي از قبيل آزادي ورود يهوديان به فلسطين و مجاز ساختن يهوديان جهت ايجاد متصرفات در اورشليم[4] را داشتند. با اين پيشنهادها و درخواست ها باز هم يهودي ها موفقيتي حاصل نكردند و عبدالمجيد به يهوديان گفت كه: «سرزمين فلسطين به من تعلق ندارد و از آن مردم ترك است من نمي توانم حتي يك وجب از اين سرزمين را بفروشم[5]

وقتي يهوديان با تهديد و تطميع نتوانستند سلطان عبدالمجيد را راضي كنند، اين بار با كمك گرفتن از نمايندگي هاي كميته اتحاد و ترقي در خارج از كشور با همكاري جنبش تركان جوان فعاليت براندازي را در فازهاي تاريخي و فرهنگي از طريق تاريخ سازي و هويت سازي تركي كه توسط زبان شناسان و مورخين يهودي از نيمه دوم قرن نوزدهم آغاز شده بود، ادامه دادند و به هويت سازي براي تركان پرداختند و ناسيوناليسم ترك را در مقابل امپراتوري عثماني كه خليفه مسلمين را يدك مي كشيد قرار دادند و نقشهاي فرهنگي و هويتي تركي را جهت سرنگوني امپراتوري به اجرا درآوردند. در تمام اين مدت اين اتفاقات كه بر عليه امپراتوري عثماني در جريان بود دونمه هاي سالونيك كه بيشتر اعضاي كميته اتحاد و ترقي را تشكيل مي دادند و با همكاري تركان جوان و با مساعدت يهوديان بين المللي انجام مي پذيرفت. از اين تاريخ به بعد يهوديان و دونمه ها به اتفاق تركان جوان كه در حول محور كميته اتحاد و ترقي گرد آمده بودند با شعار نژادگرايي ترك براي انقلاب سال 1908 خيز برداشتند.

مورخين و جامعه شناسان و زبان شناسان كه اساس و بنياد ملي گرايي ترك را پايه گذاري كردند سه نفر از يهوديان اروپا بودند. يكي از پايه گذاران ملي ترك آرمنيوس وامبري فرزند يك يهودي مجاري بود كه بيشتر سالهاي عمرش در امپراتوري عثماني و در آسياي ميانه گذرانيده او اولين كسي بود كه توران، پان تورانيسم را وارد ادبيات ترك كرد. او طي سفري به آسياي ميانه مي خواست وابستگي نژادي و زباني تركان آسياي ميانه را با تركان اروپا اثبات كند. وامبري كتابها و مقالات زيادي درباره توران و پان توركيسم نوشته و منتشر كرده است و او معتقد بود كه تمام تركان به يك نژاد تعلق دارند و در نوشته هايش نقشه يك امپراتوري پان ترك را طراحي كرده بود و اعتقاد داشت كه اين امپراتوري بايد تحت سرپرستي امپراتوري عثماني باشد و طرح خود را به شرح زير اعلام مي كند.

«خاندان عثماني به خاطر دودمان تركي اش مي تواند براساس عناصر خويشاوندي گوناگوني كه از طريق زبان مشترك و مذهب مشترك و تاريخ كه به هم مرتبط هستند امپراتوري وسيعي را از ساحل آدريانيك تا چين را بنيان گذاري كند كه وسعت امپراتوري اش از وسعت امپراتوري رمانوف ها قدرتمندتر باشد چرا كه او مجبور بود با ناهماهنگ ترين و نا متجانس ترين عناصر را از طريق زور و نيرنگ براي سرهم كردن امپراتوري خود به كار گيرد. اما امپراتوري عثماني با عناصري همچون آناتولي ها، آذربايجاني ها، تركمن ها، ازبك ها، قرقيزها و تاتارها مي توانستند يك قدرت عظيم تركي به پا خيزد و امپراتوري بهتر قادر خواهد بود كه با رقيب شمالي خود هماوردي كند[6]» وامبري قبل از سفرش به آسياي ميانه، تركان آسياي ميانه را مردم تمدن ساز و پيشرفته معرفي مي كرد بعد از آنكه از سفر آسياي ميانه برگشت علاوه بر آنكه طرح خود پان تركيسم (پان تورانيسم) را يك «پديده واهي» ناميد و از نظر اوليه اش مبتني بر متمدن بودن تركان آسياي ميانه برگشت و آنها را وحشياني خواند كه از تمدن به دور بودند و استعمار انگلستان را صالح تر از تركان عثماني و امپراتوري روسيه براي سرپرستي تركان آسياي ميانه تشخيص داد[7].  

دومين فرد يهودي اروپايي كه در ايجاد و گسترش ملي گرايي ترك (پان تركيسم) نقش بسزايي داشت لئون كاهون (1900-1841) فرانسوي بود. نوشته ها و گفتارهاي او بيشتر الهام بخش تركان جوان بود كه انقلاب سال 1908 با همكاري كميته اتحاد و ترقي انجام داده بودند. كاهون بيشتر نوشته ها و كتابهايش در حول محور برتري تركان و نژاد تركان بود. كتاب « مقدمه اي بر تاريخ آسياي ميانه» نوشته كاهون توسط نجيب عاصم ترجمه شد و مورد استفاده كميته اتحاد و ترقي قرار گرفت. در اين كتاب تمايلات توران گرايي و از شكوه و جلال مغولان ستايش ها شده است.

سومين فرد يهودي آرتورلملي ديويد (1911-1832) او يك يهودي انگليسي بود. در كتابي كه نوشته ثابت كرده كه تركان نژاد مستقل و برجسته اند از عرب ها و مسلمانان و ساير ملل شرقي برتري دارند. برخي وي را به دليل افكار وآثار شديد ملي گرايي تركي، آتش بيار معركه ي پان تركيسم مي دانند و بيشتر نوشته هايش از عظمت و شكوه و افتخار تركان خبر مي دهد. و به تعبير يكي از شرق شناسان، تركان هويت و مليت فرهنگ خود را در غربيان يافتند و نوشته هاي آنها را رونويسي كردند. آرتورلملي ديويد در كتاب قواعد زبان تركي از زبان و گويش هاي تركي همراه با احترام و تحسين ياد مي كند و نقش تركان را در ايجاد تمدن جهاني مي ستايد.

بعد از انقلاب 1908 تركان جوان با همكاري و پشتوانه ي كميته ي اتحاد و ترقي كه بيشتر اعضاي آن را دونمه هاي يهودي تشكيل مي دادند كانون ها و روزنامه هايي تاسيس كردند. در اين كانونها و نوشته هاي روزنامه ها، بحث غالب درباره ترك و چيليك، پان تركيسم و پان  تورانيسم بود. نويسندگان و گويندگان و شاعران بيشتر درباره پان تركيسم مطالب مي نوشتند و بحث مي كردند و صنايع شعري و ادبي به طور گسترده در پيرامون هويت و چيستي تركان بود. نويسندگان و شاعران بيشتر آرزو و خواسته هاي خود را با جامه ي ترك و ترك چيليك مي پوشانيدند. از ميان شاعران آن دوران، محمدامين يورداكول (1944-1869) شاعر نوپرداز با شعرهاي ناسيوناليستي اش بيشترين جاذبه ها را به وجود آورده بود. محمدامين با شعرهايي همچون : ما تركان از نژاد اوغوزيم، نژاد تركان نژادي از آهن و آتش، و يا سرود، نژاد من، و يا اي ترك بيدار شو، احساسات پان تركيستي و ترك بودن را در مردم بيدار مي كرد.

يكي ديگر از آن اشخاصي كه درباره پان تركيستي و ترك چيليك احساس مسئوليت مي كرد، شخص يهودي به نام موشه كوهن اهل سزر و يك پان تركيست دو آتشه بود.

موشه كوهن (1961-1883) يكي از چهره هاي شناخته شده و پر نفوذ پان تركيسم بود و در موضوعاتي همچون عثماني گري و پان تركيسم و كماليسم مقاله ها مي نوشت و بحث مي كرد. او يك روزنامه نگار مبرز بود كه اكثر مقالاتش را به زبان انگليسي، آلماني و فرانسوي مي نوشت. موشه كوهن معتقد بود كه پان اسلاميسم و عثماني گري را بايد به دور انداخت.

يكي ديگر از پان تركيست هايي كه ايدئولوژي ترك چيليك و پان تركيستي را تئوريزه مي كرد ضياگوك آپ (1924-1876) بود. او يكي از اعضاي كميته ي اتحاد و ترقي و يكي از حاميان كمال آتاتورك بود. او در كنوانسيون هاي سالانه كميته اتحاد و ترقي چندين قطع نامه مبني بر تدريس زبان تركي در سراسر امپراطوري عثماني و برانگيختن احساسات ترك گرايي در ميان تركان و حتي سازمان دهي براي پيشرفت جهاني زبان تركي و ارتباط تمام كانون هاي ترك را با كميته ي اتحاد و ترقي و تشكيل شاخه هاي آن در كشورهاي ترك را به تصويب رسانيده بود. يهودي ها و دونمه هاي مسلمان كه كانونهاي تركان جوان و كميته ي اتحاد و ترقي را به وجود آورده بودند و با زمينه سازي هاي فرهنگي و تاريخي با سازمان دهي مليت چي هاي سكولار توانستند به جاي امپراطور عثماني يك دولت ملي گرا سر كار بياورند و در سال 1918 باعث متلاشي شدن امپراطوري عثماني شدند و با اين دسيسه ها سرزمين و متصرفات اروپايي و اسلامي را كه مدت 500 سال در دست امپراطوري عثماني بود از چنگ تركان خارج ساختند. يهوديان و تركان جوان با كميته ي اتحاد و ترقي با مباحثات و مناقشات زياد، تخم نفرت در اقوام و اديان در سرزمين هاي عثماني پراكندند و حاكميت ملي را بر اساس نژاد ترك بنا كرده و شعار خود را يك نژاد، يك فرهنگ و يك خون قرار دادند.

عبدالحميد امپراطوري عثماني كه حاضر نبود حتي يك وجب از خاك فلسطين را به يهودي ها بدهد. فرزندان ناخلف ايشان، تركان جوان با وعده وعيدهاي واهي يهوديان، علاوه بر اين كه صاحب «توران بزرگ» نشدند بلكه سرزمين هاي امپراطوري عثماني و اسلامي را هم از دست دادند.

اين كتاب از زبان تركي استانبولي به زبان فارسي برگردانده شده است. نويسنده اين كتاب مارك ديويد بئر استاد تاريخ دانشگاه كاليفرنيا است وي به خوبي توانسته است فعاليت و نقش يهوديان و مسلمان شدگان يهودي را از قرن هفدهم در امپراطوري عثماني و در باب ايجاد جمهوري ترك تا نيمه اول قرن بيستم روايت كند.

 



[1] . خزران آرتور كستلر، ديباچه چاپ دوم، دكتر محمدعلي موحد، ص 10

[2] . همان ، ص 9

[3] . همان ، ص 17-2

[4] . حميد احمدي، ريشه هاي بحران در خاورميانه، ص 300، نقش يهود و قدرت هاي بين المللي در خلع سلطان عبدالمجيد احمد درويش، ترجمه حجت اله جودكي، موسسه تاريخ معاصر

[5] . حميد احمدي، ريشه هاي بحران در خاورميانه

[6] . همان ، ص 22

[7] . زندگي و سفرنامه هاي وامبري، ترجمه محمدحسين آريا، انتشارات علمي و فرهنگي، تهران 1372، صص 349-348.

 

این گفتار مقدمه کتاب مسلمان شدگان سالونیک  نوشته مارک دیوید بئر، به ترجمه  کاظم آذری سیسی می باشد.

 

jeld copy

 

 

 

 

 

کاظم آذری سیسی

نویسنده ، مترجم و پژوهشگر آذربایجانی، متولد روستای سیس در شبستر. از وی دهها مقاله و یادداشت تاریخی- فرهنگی در نشریاتی چون، روزنامه اطلاعات، اندیشه پویا، طرح نو، ... منتشر شده است. تجدید چاپ آثار بزرگان فرهنگی آذربایجان مانند حسین کاظم زاده ایرانشهر،عبدالعلی کارنگ و... به همت وی انجام شده است. در حوزه ترجمه برخی از رمان های اورهان پاموک به زبان فارسی برای نخستین بار به اهتمام کاظم آذری انجام یافته است.

پست الکترونیکی این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

1 نظر

  • پیوند نظر احمد شنبه, 22 آبان 1395 ساعت 17:08 ارسال شده توسط احمد

    كاملا درسته

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سند هفته

تحلیل راهبردی

طراحی وب سایت وب و تو

تازه ترین اخبار جمهوری باکو

cache/resized/d83b0a097174bb88a4140fa67b386fcb.jpg
آنکارا با اجراي طرح ايجاد منطقه آزاد تجاري با نخجوان، اين منطقه از جمهوري باکو را ضميمه اقتصاد ترکيه مي کند.به گزارش خبرگزاري ترند جمهوري باکو، نهاد زيبکچي،
cache/resized/dd3b42d7fa08a05a17044a75bed3063b.jpg
مدیر مرکز تحقیقات استراتژیک «اطلس» خواستار برپایی پایگاه نظامی ترکیه در خاک جمهوری باکو شد. وی گفت، آنکارا باید پس از تاسيس پايگاه نظامي ترکيه در قطر،  چنين
cache/resized/2a4c57bc09854ad606cdb56eac5e6dfc.jpg
  همزمان با حملات تروریستی داعش در تهران و تهدید امنیت  کشورمان از سوی گروه های تکفیری وابسته به عربستان، سایت ضد ایرانی اولکه در جمهوری باکو، به زعم خود به
cache/resized/48b8c39ae9be50c6c7a7ab288dddadec.jpg
در ادامه تلاش هاي باکو براي مصادره به مطلوب نظامي گنجوي، شاعر معروف ايراني قرن ششم هجري قمري، خبرگزاري رسمي « آذرتاج » از انتشار ترجمه انگليسي کتاب « نظامي،
cache/resized/92532ceb1498ccd2e2bde1a98e8f444b.jpg
  روزنامه «يني مساوات» چاپ باکو نوشت : « از نظر کارشناسان، حضور الهام علي اف ، رييس جمهوري آذربايجان در نشست رياض با حضور دونالد ترامپ، هشدار ملايمي از طرف
cache/resized/04e2a090eb41720e1f5960645e9c3489.jpg
مبارز قربانلي، رييس کميته دولتي امور گروه هاي ديني جمهوري آذربايجان تاکيد کرد داير کردن کلاس هاي درس قرآن در منازل در جمهوري آذربايجان ممنوع است.به گزارش «آپا
cache/resized/2f1468cb974b9886590ab9f6df2ae574.jpg
وزراي امور خارجه جمهوري باکو و امارات عربي متحده، با امضاي يادداشت تفاهمي بر حمايت دو کشور از يکديگر در زمينه تماميت ارضي و مصونيت مرزهاي شناخته شده بين المللي
cache/resized/89b69ac1c487c6fe94b2743841abe495.jpg
پايگاه اينترنتي روزنامه «يني مساوات» نوشت آمريکا در حال ايجاد «ناتوي اسلامي» است و باکو نيز در مقابل انتخاب دشواري قرار گرفته است.پايگاه اينترنتي «يني مساوات»
cache/resized/08c24218f776495ae999d4f1aa57b630.jpg
حکمت بابااوغلو، سردبیر روزنامه «ینی آذربایجان» ، ارگان رسمی حزب حاکم «ینی آذربایجان» ( حزب حاکم جمهوری جمهوری) و نماینده مجلس این کشور، با انتشار مقاله ای
cache/resized/a5f757a3e4fd6d1de269b9057cfed70a.jpg
  انتقاد چنگیز عبدالله اف، نویسنده مشهور جمهوری باکو از کاهش میزان کتابخوانی در این کشور و "بی اطلاعی عمومی از فرار نظامیان این کشور از مقابل ارامنه مهاجم در
cache/resized/cf25f3a28c2567a696fb784cfba44cc5.jpg
    تسنیم:به گزارش گروه دفاتر خارجی خبرگزاری تسنیم، در حالی که تمامی ویژگی‌های مذهبی و فرهنگی شیعی روستای نارداران در جمهوری آذربایجان، طی یک سال و نیم اخیر
cache/resized/9c250d3f090fd29054dd6fbb8bc77803.jpg
انتشار فیلم یعقوب محمداف کفیل ریاست جمهوری باکو خبر ساز شد. به گزارش آذریها یک وب سایت با انتشار فیلم و گزارش اظهارات محمداف پس از سقوط شهر شوشا در قراباغ