اراده سیاسی برای حل مناقشه قراباغ/محسن پاک آیین

دوشنبه, 09 مرداد 1396 ساعت 09:17 نوشته شده توسط  اندازه قلم کاهش اندازه قلم کاهش اندازه قلم افزایش اندازه قلم افزایش اندازه قلم

 جام جم: به دنبال تشدید تنش در منطقه قره‌باغ، جمعه گذشته در آخرین روزهای تیرماه، روسای جمهور روسیه و جمهوری آذربایجان در شهر سوچی دیدار کرده و نسبت به جلوگیری از افزایش تنش، به رایزنی پرداختند. روسیه با طرف‌های درگیری یعنی آذربایجان و ارمنستان، رابطه رسمی دارد و معمولا طرف‌های مناقشه قره‌باغ را به خویشتنداری و جلوگیری از تداوم درگیری‌های نظامی دعوت می‌کند.
تصویر اراده سیاسی برای حل مناقشه قره‌باغ

این کشور اگرچه در کنار آمریکا و فرانسه، یکی از اعضای گروه مینسک (سازمان امنیت همکاری اروپا) است اما بیش از دیگر اعضای این گروه، تلاش می‌کند نقش خود را در کاهش تنش‌ها ایفا کند. ولادیمیر پوتین چندین بار با سران ارمنستان و آذربایجان دیدار کرده و مساله قره‌باغ موضوع اصلی مذاکرات دو طرف بوده و گروه مینسک هم از نقش روسیه و مذاکرات پوتین با روسای جمهوری آذربایجان و ارمنستان حمایت می‌کند. در عین حال، مسکو با فروش تسلیحات پیشرفته به هر دو کشور، از وضعیت «نه جنگ و نه صلح» در منطقه قره‌باغ، در جهت تامین منافع اقتصادی خود بهره‌برداری می‌کند.

ناگورنو قره‌باغ از توابع جمهوری آذربایجان که سال 1994 پس از پایان جنگی چند ساله به تصرف نیروهای ارمنی درآمد، با مساحت 4378 کیلومتر مربع و جمعیتی بیش از 200 هزار نفر، یک مشکل باقیمانده از دوران اتحاد جماهیر شوروی است.

بخش‌هایی از این منطقه در زمان اتحاد جماهیر شوروی به جمهوری سوسیالیستی آذربایجان شوروی واگذار شد و در واقع قسمت کوهستانی‌ آن که بیشتر ساکنان آن را ارامنه تشکیل می‌دادند، با عنوان منطقه خودمختار قره‌باغ کوهستانی در حاکمیت جمهوری سوسیالیستی آذربایجان شوروی درآمد. مناقشه قره باغ که سال 1988 در رابطه با ادعای ارضی ارمنستان علیه جمهوری آذربایجان آغاز شد، امنیت و ثبات در منطقه را در معرض خطر قرار داد و موجب شد شورای امنیت سازمان ملل وارد موضوع شده و از آوریل 1993، چهار قطعنامه با حمایت از لزوم ترک مخاصمه و تاکید بر حاکمیت و تمامیت ارضی جمهوری آذربایجان تصویب کند.

ارمنستان با ادعای احتمال حمله نظامی آذربایجان به منطقه قره‌باغ کوهستانی، هفت شهرستان جمهوری آذربایجان یعنی مناطق اطراف قره‌باغ را تصرف کرد و بسیاری از اعضای جامعه بین‌الملل از جمله گروه مینسک معتقدند که مقدمه حل مناقشه قره‌باغ، بازگرداندن این هفت شهرستان به جمهوری آذربایجان بوده و حل مناقشه باید به‌صورت مرحله به مرحله صورت پذیرد.

«طرح غازان» که برگرداندن پنج شهر از هفت شهر آذربایجان را پیشنهاد می‌کند، نماد تلاش روسیه برای حل مرحله‌ای مناقشه قره‌باغ است. این طرح در سال 2010 و در نشست سه‌جانبه روسای جمهور روسیه، آذربایجان و ارمنستان در زمان ریاست جمهوری دیمیتری مدودف مطرح شد و احتمال دارد در مقطع کنونی نیز، مجددا روی میز مذاکره قرار داشته باشد. قبل از این نیز طرح صلح مادرید با پیشنهاد گروه مینسک، خواهان بازگرداندن بخش‌هایی از اراضی آذربایجان به عنوان آغاز مرحله اول مذاکرات صلح شده بود. طرح «اصول مادرید» که در سال 2007 مورد توجه قرار گرفت، پیشنهاد کرده که ارتش ارمنستان در اولین مرحله از مناطق اشغالی قره‌باغ خارج و امنیت بازگشت مهاجران تامین شود.

اما براساس طرح غازان باید شهرهای اشغال شده به آذربایجان بازگردانده شوند، و ارگان آذری به شهرهای آزاد شده بازگردند، رژیم حقوقی موقت قره‌باغ کوهستانی تعیین شود، نیروهای حافظ صلح روسی در منطقه میان شهرهای آزاد شده و آزاد نشده مستقر شوند و در نهایت رژیم حقوقی دائم قره‌باغ تعیین شود.

کارشناسان کشورهای ذینفع، این طرح را دارای ایرادات و اشکالاتی دانسته و احتمال اجرای آن را ضعیف می‌دانند. کارشناسان آذری معتقدند روسیه با ارمنستان اتحاد استراتژیک داشته و پایگاه نظامی در خاک ارمنستان دارد و لذا حضور قوای نظامی روسیه به عنوان نیروهای حافظ صلح نمی‌تواند موجب امنیت در منطقه شود. آذری‌ها از استقرار نیروهای حافظ صلح بین‌المللی در این منطقه استقبال می‌کنند. مبهم بودن چگونگی تدوین رژیم حقوقی قره‌باغ نیز از دیگر نقاط ضعف طرح غازان تلقی می‌شود. همچنین ارمنستان در جهت حمایت از حق تعیین سرنوشت ملت‌ها، خواهان برگزاری همه‌پرسی در منطقه قره‌باغ برای تعیین نظام آینده آن است و لذا از طرح غازان استقبال نمی‌کند. ارمنستان معتقد است تا زمانی که خطر تهدید نظامی آذربایجان برطرف نشود، مناطق اشغالی را تخلیه نخواهد کرد.

مذاکرات اخیر دوجانبه پوتین و الهام علی‌اف در شهر سوچی در روسیه نیز گرچه برای کاهش تنش بین باکو و ایروان لازم به‌نظر می‌رسید اما به دلایلی که گفته شد و بخصوص به علت فقدان اراده سیاسی بین رهبران آذربایجان و ارمنستان بعید است نتیجه بخش باشد و احتمال درگیری‌های نظامی میان باکو و ایروان کماکان وجود دارد. در هفته اخیر مقامات باکو و ایروان همچنان به طرح اتهام‌ها و تهدیدهای متقابل ادامه می‌دهند و این وضعیت به تهییج افکار عمومی در دو کشور برای از سرگیری جنگ می‌انجامد.

موفقیت نیروهای میانجی در مناقشه‌های منطقه‌ای، زمانی موثر خواهد بود که طرف‌های درگیر در مناقشه، اراده لازم برای حل آن را داشته باشند. امروز نیز شرایط «نه جنگ و نه صلح» بین آذربایجان و ارمنستان زمانی به وقوع یک صلح پایدار در منطقه منجر خواهد شد که اراده سیاسی لازم بین طرفین درگیر ایجاد شود و تنها در این صورت است که پایان دادن به مناقشه قره‌باغ امکان‌پذیر بوده و تلاش میانجیگران منطقه‌ای و بین‌المللی را نتیجه خواهد بخشید.

محسن پاک آیین

محسن پاک آیین، دیپلمات و پژوهشگر سیاست خارجی

پست الکترونیکی این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

تحلیل راهبردی

سند هفته

طراحی وب سایت وب و تو

تازه ترین اخبار جمهوری باکو

cache/resized/a700710a72457be4a885dcc12feb25c8.jpg
رييس « موسسه تاريخ » آکادمي ملي علوم جمهوري باکو اعلام کرد  تاريخ اين کشور از نو نوشته مي شود. به این ترتیب الهام علی اف دستور داده است که تاریخ جمهوری باکو
cache/resized/d1578f1800b9a9c3c6eec2856e1b51e1.jpg
«باکو پست» نوشت : « ممکن است شبکه تجاري رضا ضراب در ترکيه و ايران و جمهوري آذربايجان فرو بپاشد. رضا ضراب در آمريکا به اتهام نقض تحريم مالي ايران و پولشويي
cache/resized/ec0f960be64406e4ee14a3ba2edb14f4.jpg
فاضل مصطفی ، نماینده پان ترکیست افراطی، شیعه ستیز و ضدایران در مجلس جمهوری آذربایجان بار دیگر در اهانتی وقیحانه به آذری های ایران و دینداران و ایران دوستان
cache/resized/d494a5ca76366d9ed384a4a901239f5d.jpg
«الهام علی اف»، رئیس جمهور آذربایجان مسئولیت امور اجرایی نشست بین المللی تشکل ها و سازمان های یهودی آمریکا را از «مالکلم هنلاین» مسئول سابق امور اجرایی اجلاس
cache/resized/d1317584f1637b03d42b52e20e288b23.jpg
به گزارش خبرگزاري رسمي آذرتاج، آويگدور ليبرمن ، وزير دفاع اسراييل در گفتگوي اختصاصي با اين خبرگزاري با تاکيد بر قرار داشتن مناسبات ميان اسراييل و جمهوري
cache/resized/7a9b411cfd19d6c25751db44b01196d4.jpg
پايگاه اينترنتي « استراتگ» با انتشار تحليل «استانيسلاو تاراسوف» در پايگاه اينترنتي «رگنوم» روسيه تحت عنوان « آيا سياست چندجانبه باکو در خصوص خاورميانه ( غرب
cache/resized/420f30335896657222212953a3930f7a.jpg
شاهين مصطفي اف، وزير اقتصاد جمهوري باکو اعلام کرد انگليس با 27 ميليارد دلار ،  نخستين سرمايه گذار خارجي در این کشور است. به گزارش خبرگزاري آپا، شاهين مصطفي اف
cache/resized/2590483ca923ce06d1f83a7f5478522c.jpg
الهام اسماعيل، مامور پيشين امنيتي و کارشناس امور سياسي و امنيتي در رسانه ها، با انتشار تحليلي در پايگاه اينترنتي « مدراتور» به دولت اين کشور پيشنهاد کرد براي
cache/resized/5eb0da8f0b5a3d8f9e3b629bc8304cf0.jpg
ميانجيگران صلح قره باغ در آنکارا  با مولود چاووش اوغلو، وزير خارجه ترکيه ديدار کردند. به گزارش «آذ ويزيون»، وزيرخارجه ترکيه در توييتر خود خبر داد با  ايگور
cache/resized/fda828f0c1d3e104ab04fe59b4b71bba.jpg
روزنامه يني مساوات در گزارشي در خصوص کاهش اختيارات «اداره مسلمانان قفقاز» و افزايش اختيارات «کميته دولتي امور گروه هاي ديني » نوشت : « (جمهوري) آذربايجان مدل
cache/resized/8ba284a9527adbfeac5051973c871f95.jpg
خبرگزاري آذرتاج خبر داد هياتي از مديران 15 مدرسه باکو ، در چارچوب «طرح هاي توسعه» وزارت آمورش اين کشور  به اسرائیل سفر  و با مقامات وزارت آموزش آن ديدار و
cache/resized/00970ad0a29217d84b83edde0a53663a.jpg
  الهام علي اف ، رييس جمهوري باکو که براي حضور در نشست «شوراي آنتلانتيک شمالي» ناتو به بروکسل سفر کرده است، با يان اشتولتنبرگ، دبيرکل ناتو ديدار کرد. در اين