اقليم كردستان مشمول حق ملت‌ها در تعيين سرنوشت خود نمی‌شود/عباس کوچ‌نژاد

دوشنبه, 03 مهر 1396 ساعت 07:10 نوشته شده توسط  اندازه قلم کاهش اندازه قلم کاهش اندازه قلم افزایش اندازه قلم افزایش اندازه قلم



1 -دولت اقليم كردستان عراق، خلاف مقررات داخلی عراق، با برگزاری رفراندوم قصد جدايی از عراق را دارد. سران اقليم كردستان در توجيه تجزيه‌طلبی خود، به حق تعيين سرنوشت ملت‌ها در حقوق بين‌الملل استناد می‌کنند. البته جدايی ‌قسمتي از سرزمين مادر، خود ‌موضوعي داخلی است؛ يعنی اگر براي مثال، دولت مركزی عراق با جدايی اقليم كردستان موافقت کند، ديگر موضوع خارج از حقوق بين‌الملل بررسی می‌شود و حتی كشورهای همسايه آن‌کشور نیز حق دخالت در اين حوزه را ندارند. حق مردم در تعيين سرنوشت خود، يكی از مهم‌ترين قواعد حقوق بين‌الملل است اما به دليل ابهاماتی كه در اين‌مفهوم وجود دارد و علی‌رغم آنکه اين موضوع برای متخصصان حقوق بين‌الملل به‌طورتقريبي روشن و مشخص است، اما متاسفانه گروه‌های تجزيه‌طلب، در همه نقاط دنيا ، حتی در كشور ما، دانسته يا ندانسته، مصادره به مطلوب کرده و آن را به معنی حق تجزيه‌طلبی می‌دانند.

2- در زبان فارسی به اشتباه از «حق ملت‌ها در تعيين سرنوشت خود» سخن می‌گويند، درحالی‌كه ترجمه صحيح آن «حق مردم در تعيين سرنوشت خود» است. در زبان انگليسی عبارت «the right of peoples to self-determination» و در زبان فرانسه «le droit des peoples à disposer d› eux-même» به‌كار می‌رود. برداشت‌های متفاوت از مفهوم حق تعيين سرنوشت، بيشتر به‌دلیل نبود تعريف «مردم» يا «people» در حقوق بين‌الملل است. عده‌اي معتقدند چون ملت حاكميت دارد، ديگر به تعيين سرنوشت نياز ندارد بلكه سرنوشتش تعيين شده است اما مردم كه حاكميت مستقل ندارند از اين حق برخوردارند. در واقع ملت به گذشته بر می گردد و مردم به آينده نظر دارد.

3 -از نظر تاريخی ريشه‌های حق تعيين سرنوشت مردم به اعلاميه استقلال ايالات‌متحده‌آمريكا ١٧٧٦ و اعلاميه حقوق بشر و شهروند فرانسه١٧٨٩ بازمی‌گردد. اما در قرن بيستم ابتدا يک مفهوم ماركسيستی بود كه بعد از انقلاب اكتبر روسيه، توسط لنين و استالين مطرح شد، همچنين ويلسون، رییس جمهور آمريكا، در سال١٩١٨ در اصول يا نكات چهارده‌گانه خود به اين اصل تاكيد کرد كه در واقع با فروپاشی امپراتوری‌های عثمانی و اتريش-مجارستان و نيز شكست آلمان، دولت‌های جديدی برطبق اين اصل در اروپای مركزی و شرقی متولد شدند. البته ميثاق جامعه ملل در مورد حق تعيين سرنوشت ساكت بود.

4حق تعيين سرنوشت مردم در حقوق بين‌الملل دو جنبه خارجی و داخلی دارد. جنبه خارجی به‌معنی جدايی از حاكميت يک‌كشور است و جنبه داخلی آن بدين معني است كه مردم در داخل كشور خود، در سرنوشت سياسي و اقتصادی كشور خود حق مشاركت دارند. ما در اينجا بيشتر به جنبه خارجی آن می‌پردازيم كه موضوع كردستان عراق است.

5 -در بند دو از ماده يك و ماده 55 منشور ملل‌متحد به حق تعيين سرنوشت اشاره شده است اما با توجه به مشروح مذاكراتِ «تراوو پرپراتوار» ( travaux préparatoires) منشور به‌نظر می‌رسد منظور نويسندگان منشور، اين حق متعلق به مردم تحت سلطه و اشغال دولت‌های محور، به‌خصوص آلمان بوده است و قدرت‌های وقت، خودشان سرزمين‌های وسيعی را تحت استعمار، اشغال يا سرپرستی داشتند. بنابراين حق تعيين سرنوشت چندان پذيرفته نشده بود اما به‌تدريج در صحن سازمان‌ملل‌متحد و با تلاش كشورهای سوسياليستی و جهان سومی، مفهوم حق تعيين سرنوشت به‌معنی حق مردم تحت استعمار به‌منظور كسب استقلال، متحول شد. به‌همين منظور دو اعلاميه از طرف مجمع عمومی صادر شد كه در آن‌ها به صراحت، پذيرش اين حق مورد تاکید قرار گرفت: نخست، قطعنامه١٥١٤، مصوب ١٤دسامبر١٩٦٠ تحت عنوان اعلاميه اعطای استقلال به‌ سرزمين‌ها و مردم تحت استعمار و دوم، قطعنامه ٢٦٢٥ مصوب ٢٤ اكتبر ١٩٧٠ تحت عنوان اعلاميه اصول حقوق بين‌الملل راجع‌به روابط دوستانه و همكاری ميان دولت‌ها.

6 -در ماده‌های مشترک ميثاق بين‌المللی حقوق مدنی و سياسی و ميثاق بين‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی نيز به صراحت به حق تعيين سرنوشت اشاره شده است. در اينجا حق سرنوشت جنبه حقوق سياسی و دموكراتيک و نيز جنبه اقتصادی مبنی بر حق كنترل منابع طبيعی دارد. در رويه كميته حقوق بشر، اين نهاد اين حق را متعلق به اقليت ها نمی‌داند و حقوق آن ها را بيشتر در چارچوب ماده٢٧ ميثاق بين‌المللی حقوق مدني و سياسی می‌داند. اقليت‌ها در واقع از جنبه داخلی حق تعيين سرنوشت برخوردارند. در واقع در اسناد بين‌المللی راجع‌به حقوق اقليت‌ها فقط حق حفظ هويت فرهنگي، قومی، مذهبی و زبانی آن‌ها و نيز حق‌شان در مشاركت در سرنوشت سياسی كشور به رسميت شناخته شده است و تجزيه‌طلبی را نمي‌پذيرد بلكه در همين اسناد به روشني به حفظ تماميت ارضی كشورها تاكيد شده است؛ يعنی اگر اقليت‌ها حقوقی دارند، آن حقوق در چارچوب ‌دولتي واحد معین شده است. حتی در مورد حقوق بوميان يک‌كشور نيز اين‌طور است. هرچند كه آن‌ها از يک‌سری حقوق مالكيت سرزمينی بهره‌مندند، اما اين موضوع به معنی تجزيه‌طلبی نیست و از اين حقوق در چارچوب يک‌كشور برخوردار هستند. در همين راستا اعلاميه حقوق مردم بومی مصوب١٩٩١ ، اين مطلب را تاييد مي‌كند.

7 -ديوان بين‌المللی دادگستري در رويه خود به اين حق اشاره کرده است و آن را جزو حقوق عام‌الشمول می‌داند: قضايای ناميبيا١٩٧١، صحراي غربي ١٩٧٥، تيمور شرقی1995و ديوار حایل٢٠٠٤ ، در دكترين نيز برخی از حقوقدانان معتقدند جزو قواعد آمره بين‌المللی است.

8 - با توجه به اسناد بين‌المللی، رويه قضايی بين‌المللی و نيز عرف بين‌المللی، حق تعيين سرنوشت مردم در سه‌حالت است: نخست، مردم تحت استعمار. دوم، مردم تحت اشغال خارجی و سوم، مردم تحت سلطه رژيم نژادپرست. در واقع دولت‌ها به‌عنوان واضعان قواعد حقوق بين‌الملل تمايل ندارند كه اين حق را به اقليت‌های داخل كشور خود گسترش دهند. در همين راستا، بندچهار از ماده يك پروتكل الحاقی شماره يک به كنوانسيون‌های چهارگانه ژنو مصوب١٩٧٧ راجع به حمايت از قربانيان مخاصمات مسلحانه غيربين‌المللی از حق تعيين سرنوشت مردمی كه تحت سلطه استعمار، تحت اشغال خارجی يا تحت حاكميت رژيم نژادپرست هستند، حمايت مي‌كند. البته از مشروح مذاكرات اين پروتكل بر می‌آيد كه منظور نويسندگان آن بيشتر رژيم آپارتايد بوده است. حق تعيين سرنوشت نبايد اصل حفظ تماميت ارضی و نيز اصل ثبات مرزها را خدشه‌دار كند.

9 -در سال‌های اخير در دكترين، نظريات جديدی مطرح شده كه سعی دارد قلمرو حق تعيين سرنوشت را گسترش دهد. كه مهم‌ترين آن‌ها نظريه «جدايی چاره‌ساز» remedial secession -sécession remède است. طبق اين تئوری، چنانچه حقوق يک‌اقليت به‌طور گسترده و فاحش نقض شود و آن‌ها از مشاركت در سرنوشت سياسی كشور محروم شوند، براي آن‌ها حق جدايی به‌عنوان آخرين چاره پذيرفته می‌شود. البته طرفداران اين نظريه برای اِعمال اين حق شرايط دشواری را اعلام کردند. براي مثال، اينكه آن اقليت قبل از جدايی بايد از طريق مذاكره و يا روش های قضايی قضيه را حل كند يا عده‌اي معتقدند در شرايط نسل‌كشی اين حق برای اقليت قومی، مذهبی يا نژادی ايجاد می‌شود. مبتكر اين نظريه حقوقداني آمريكايی به نام «بوچنان» است كه حقوق‌دانانی چون «تامشات» آلمانی، «شاو» انگليسی و «كرافورد» انگليسی-استراليايی نيز طرفدار اين نظريه هستند. در قضيه كوزوو برخی از دولت‌ها در نظريات كتبی خود به ديوان، به اين نظريه استناد کردند كه البته ديوان به اين موضوع نپرداخته است، هرچند قاضی «كانسادو ترينداده» در نظريه شخصی خود -كه به نظر مشورتی ديوان پيوست است- آن را در مورد كوزوو قابل اِعمال می‌داند. همچنين ديوان عالی كانادا در قضيه رفراندوم كبِک اين اصل را پذيرفت ولی آن را شامل كبِک ندانست.

10 -در قضيه كوزوو، ديوان در نظر مشورتی خود به مساله جدايی‌طلبی نپرداخته چراكه از نظر ديوان خروج موضوعی داشته است. درواقع سوال مجمع عمومی از ديوان آن بوده كه آيا اعلام استقلال يک‌جانبه كوزوو مطابق حقوق بين‌الملل بوده است؟ ديوان در پاسخ می‌گويد اين‌اعلاميه، برخلاف حقوق بين‌الملل عام، قطعنامه١٢٤٤ شورای امنيت و حقوق اساسی ايجادشده توسط نمايندگی ويژه دبير كل نیست. برخی معتقدند كه ديوان در اين نظر مشورتی به‌طور غيرمستقيم با جدايی چاره‌ساز موافقت کرده است كه اين‌طور به‌نظر نمی‌رسد. البته دولت‌هایی كه از استقلال كوزوو حمايت کردند تاكيد داشتند كه اين يک‌مورد استثنايی بوده و قابل تعميم نیست.

11 -با توجه به مطالب فوق می‌توان نتيجه گرفت كه در حقوق بين‌الملل پوزيتيو، اصل حق تعيين سرنوشت فقط شامل مردمان تحت استعمار، اشغال خارجی يا رژيم آپارتايد است كه اقليم كردستان مشمول اين موارد سه‌گانه نیست، اما در مورد جدايی چاره‌ساز، بايد گفت كه اين نظريه بخشی از دكترين و در حد نظريه بوده و جزو قواعد حقوق بين‌الملل نیست. شايد در آينده اين دكترين به يک‌عرف بين‌المللی تبديل شود. از طرفی ديگر، اقليم كردستان در شرايط فعلی عراق در معرض نسل‌كشی يا جنايت عليه بشريت قرار ندارد بلكه از خودمختاری مطلق نيز برخوردار است. بنابراين حتی مشمول نظريه جدايی چاره‌ساز هم نمی‌شود لذا در شرايط كنونی به‌نظر می‌رسد حق تعيين سرنوشت از جنبه خارجی و به‌معنی جدايی‌طلبی تنها مصداق بيرونی آن فلسطين و صحرای غربی باشند و دولت مركزی عراق می‌تواند از برگزاری رفراندوم و ساير اقدامات تجزيه‌طلبانه اقليم كردستان جلوگيری کرده و آن‌ها را سركوب کند. البته در اين حالت دولت مركزی مكلف است مقررات حقوق بشر و حقوق بشردوستانه را در خصوص شهروندان كرد خود رعايت کند.

 

منبع: روزنامه قانون

آخرین ویرایش در دوشنبه, 03 مهر 1396 ساعت 07:17
نویسنده مهمان

پست الکترونیکی این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

تحلیل راهبردی

سند هفته

طراحی وب سایت وب و تو

تازه ترین اخبار جمهوری باکو

cache/resized/420f30335896657222212953a3930f7a.jpg
شاهين مصطفي اف، وزير اقتصاد جمهوري باکو اعلام کرد انگليس با 27 ميليارد دلار ،  نخستين سرمايه گذار خارجي در این کشور است. به گزارش خبرگزاري آپا، شاهين مصطفي اف
cache/resized/2590483ca923ce06d1f83a7f5478522c.jpg
الهام اسماعيل، مامور پيشين امنيتي و کارشناس امور سياسي و امنيتي در رسانه ها، با انتشار تحليلي در پايگاه اينترنتي « مدراتور» به دولت اين کشور پيشنهاد کرد براي
cache/resized/5eb0da8f0b5a3d8f9e3b629bc8304cf0.jpg
ميانجيگران صلح قره باغ در آنکارا  با مولود چاووش اوغلو، وزير خارجه ترکيه ديدار کردند. به گزارش «آذ ويزيون»، وزيرخارجه ترکيه در توييتر خود خبر داد با  ايگور
cache/resized/fda828f0c1d3e104ab04fe59b4b71bba.jpg
روزنامه يني مساوات در گزارشي در خصوص کاهش اختيارات «اداره مسلمانان قفقاز» و افزايش اختيارات «کميته دولتي امور گروه هاي ديني » نوشت : « (جمهوري) آذربايجان مدل
cache/resized/8ba284a9527adbfeac5051973c871f95.jpg
خبرگزاري آذرتاج خبر داد هياتي از مديران 15 مدرسه باکو ، در چارچوب «طرح هاي توسعه» وزارت آمورش اين کشور  به اسرائیل سفر  و با مقامات وزارت آموزش آن ديدار و
cache/resized/00970ad0a29217d84b83edde0a53663a.jpg
  الهام علي اف ، رييس جمهوري باکو که براي حضور در نشست «شوراي آنتلانتيک شمالي» ناتو به بروکسل سفر کرده است، با يان اشتولتنبرگ، دبيرکل ناتو ديدار کرد. در اين
cache/resized/26085e3d1afcdf54a912437f15f1facc.jpg
ترکيه به منظور افزايش سهم خود در اقتصاد منطقه نخجوان، تعرفه گمرکي براي کالاهاي کشاورزي و صنعتي توليدي «جمهوري خودمختار نخجوان» جمهوري باکو را لغو کرد.به گزارش
cache/resized/fc4c1f2a1a477c90341f00c70b7a7e1f.jpg
در جريان سفر هيأتي از رژيم صهيونيستي به جمهوري آذربايجان، يادداشت تفاهم همکاري ميان شهر «غَبَله» جمهوري آذربايجان و شهر  « يقنعم» در شمال فلسطين اشغالي امضاء
cache/resized/dfc0b2bbf24a39f5e2da5f7926ab9343.jpg
وزارت دفاع جمهوري باکو در واکنش به گزارش رسانه هاي ارمنستان مبني بر استفاده نيروهاي ارتش جمهوري باکو از سيستم موشکي «اسپايک» خريداري شده از رژيم صهيونيستي در
cache/resized/f6852508428a4e5d48ad28a9269a33f2.jpg
رسانه های خبری از سفر رهبران جمهوري قراباغ کوهستاني به بروکسل و برگزاري همايش «همکاري آرتساخ و اتحاديه اروپا» در بروکسل خبر داد. به گزارش آذریها به نقل از
cache/resized/a59a9ff63930de47fc620f8bace72c67.jpg
  پل گوبل، تحليلگر سيا و مشاور پيشين وزير امور خارجه آمريکا در امور خلق هاي شوروي سابق ، در گفتگو با پايگاه اينترنتي «آخار » گفت : «مسکو تا وفاداری باکو را 
cache/resized/82552c743d6192d836a370d3249cd267.jpg
آکادمي علوم جمهوري باکو از يافته شدن دو نسخه دستنويس از اشعار عمادالدين نسيمي، شاعر  ايراني قرن هشتم هجري شمسي، در کتابخانه ملي آنکارا خبر داد.  پايگاه