تکفیری‌ها در راه قفقاز/ محسن پاک آیین

یکشنبه, 05 آذر 1396 ساعت 08:07 نوشته شده توسط  اندازه قلم کاهش اندازه قلم کاهش اندازه قلم افزایش اندازه قلم افزایش اندازه قلم



سابقه افراط‌گرایی در منطقه قفقاز به بعد از عصر تزار در روسیه و همچنین پس از استقلال جمهوری‌های قفقاز جنوبی در اواخر قرن بیستم برمی‌گردد. در این دوران اتحاد جماهیر شوروی با هرگونه آزادی دینی در منطقه قفقاز مقابله می‌کرد و همین امر باعث عکس‌العمل تند مسلمانان شد.

در این مقطع یک خلأ اعتقادی در میان کشورهای حوزه قفقاز ایجاد شد و مشکلات اقتصادی در این جمهوری‌ها از جمله بیکاری، کاهش درآمد، کم سوادی و ناآگاهی نسبت به فرقه وهابیت، موجب نفوذ رادیکالیسم در جوامع قفقاز شد. این شرایط فضای مناسبی را برای شکل‌گیری شبه‌نظامیان جدید به وجود آورد و گروهی از مسلمانان با یک تفسیر افراطی از اسلام، وارد فعالیت‌های مبارزاتی شدند. این گروه‌ها بارها از سوی افراطیون خارجی بخصوص گروه‌های تکفیری مستقر در عربستان، سوریه و عراق و چند کشور غربی از جمله آمریکا، برای تحقق اهداف خود در قفقاز شمالی و بخصوص تضعیف و بی‌ثبات‌سازی روسیه، مورد حمایت قرار گرفتند. جمهوری آذربایجان به عنوان بخشی از حوزه قفقاز که در مجاورت اسلامگراهای افراطی جمهوری داغستان و چچن قرار دارد، نیز در معرض توسعه افراط‌گرایی فرقه‌ای و مذهبی قرار گرفت. در کنار دخالت‌های خارجی، وجود زمینه‌های مساعد داخلی در جمهوری آذربایجان از جمله کم‌توجهی به خطر وهابیت و محدودیت‌های ایجاد شده برای شیعیان، نفوذ تفکرات افراط‌گرایانه را امکانپذیر کرد. البته در مناطقی از جمهوری آذربایجان که اسلام ریشه‌دار بود و مبانی تشیع از سوی روحانیون بومی ترویج می‌شد، مردم اعم از شیعه و سنی نسبت به‌ پذیرش دیدگاه‌های افراطی تمایل نشان ندادند.

در مقطع فعلی و با توجه به شکست داعش در عراق و سوریه، اگرچه انتقال شبه‌نظامیان به روسیه و آذربایجان بعید است، اما تاثیر ایدئولوژیک تفکرات وهابیت بر مسلمانان قفقاز بخصوص در حوزه شمالی کماکان محسوس است. مبلغان سلفی و وهابی، برای تضعیف باورهای دینی مسلمانان و جذب آنان به وهابیت، آموزه‌های اسلام و تشیع در روسیه و بخصوص مناطقی از داغستان و نقاط همجوار با جمهوری آذربایجان را زیر سوال برده و سبک زندگی سلفی را برای مردم تجویز می‌کنند. وهابی‌ها همچنین از ناآگاهی مردم نسبت به اشتراکات تشیع و تسنن، سوءاستفاده کرده و به ایجاد تفرقه و ضدیت اهل سنت با شیعیان دامن می‌زنند. تکفیریون در قالب موسسه‌های به ‌اصطلاح اسلامی بین‌المللی، سعی در جذب افراد مستعد دارند. فعالیت‌های «مجمع جهانی جوانان مسلمان» که دفتر مرکزی آن در جده قرار دارد، موسسه سعودی «الحرمین» و موسسه‌خیریه «ابراهیم الابراهیم» در این عرصه قابل توجه است.

این وضعیت موجب شد مقامات فرهنگی و امنیتی جمهوری آذربایجان نسبت به فعالیت‌ گروه‌های افراطی حساس شده و در واکنش به این تحرکات، علمای دینی، نمایندگان مجلس و جوامع روشنفکری جمهوری آذربایجان، وهابیت را به‌عنوان یک تهدید برای آینده کشور مطرح کرده و خواهان مقابله با آن شدند. مجلس ملی آذربایجان نیز قانونی وضع کرد که بر اساس آن، فعالیت فرقه وهابی، قابل پیگرد قانونی بود.

با توجه به تهدیدهای مشترک افراطیون در منطقه، همکاری کشورهایی همچون ایران، روسیه و آذربایجان، برای ریشه کن کردن این فرقه مورد توجه قرار گرفت. هر یک از این کشورها برای مبارزه با تروریسم انگیزه‌های خاص خود را داشتند. ایران به عنوان همسایه آذربایجان از رشد تروریسم در منطقه قفقاز جنوبی نگران بود و شکل‌گیری مناطق تروریست پرور در نزدیکی مرزها را برنمی‌تابید. روسیه که خود با تروریسم در منطقه قفقاز شمالی درگیر است، در جهت مبارزه بهتر با تروریسم، متمایل به همکاری با ایران و آذربایجان شد.

همفکری این سه کشور موجب شد در نشست روسای جمهور آذربایجان، روسیه و ایران در 18 مرداد 1395 در باکو، بر همکاری مشترک برای مبارزه با تروریسم در منطقه تاکید شود که این سیاست در نشست سال جاری در تهران نیز مورد تاکید قرار گرفت. در مقطع فعلی با توجه به نابودی داعش در عراق و سوریه و تلاش این گروه برای یافتن مقاصد جدید، مقابله با تفکرات افراطی وهابی باید کماکان در دستور کار باشد و مسکو و باکو به‌دقت تحرکات گروه‌های تروریستی را تحت نظر داشته و انگیزه قوی برای مقابله با افراطیون را حفظ کنند

* این یادداشت نخست در تاریخ چهارم آذر ۱۳۹۶ در روزنامه جام جم منتشر شد.

محسن پاک آیین

محسن پاک آیین، دیپلمات و پژوهشگر سیاست خارجی

پست الکترونیکی این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

تحلیل راهبردی

سند هفته

طراحی وب سایت وب و تو

تازه ترین اخبار جمهوری باکو

cache/resized/6c074d77a9a7afae605345681c0689fd.jpg
در حالی که رسانه های باکو هفته گذشته روسیه را به دلیل چاپ یک دایره المعارف جغرافیایی به نقض تمامیت ارضی خود متهم کرده بودند این هفته نیز امریکا را به نقض
cache/resized/253e7b5503d2933aa9ad41c20c188d31.jpg
زاهد عروج ، عضو «کميته امور امنيتي و دفاع و مبارزه با مفاسد مالي» مجلس جمهوري  باکو در مقاله اي  عليه رژه نظامي زنان محجبه يمني در محکوميت جنايات رژيم آل سعود
cache/resized/a700710a72457be4a885dcc12feb25c8.jpg
رييس « موسسه تاريخ » آکادمي ملي علوم جمهوري باکو اعلام کرد  تاريخ اين کشور از نو نوشته مي شود. به این ترتیب الهام علی اف دستور داده است که تاریخ جمهوری باکو
cache/resized/d1578f1800b9a9c3c6eec2856e1b51e1.jpg
«باکو پست» نوشت : « ممکن است شبکه تجاري رضا ضراب در ترکيه و ايران و جمهوري آذربايجان فرو بپاشد. رضا ضراب در آمريکا به اتهام نقض تحريم مالي ايران و پولشويي
cache/resized/ec0f960be64406e4ee14a3ba2edb14f4.jpg
فاضل مصطفی ، نماینده پان ترکیست افراطی، شیعه ستیز و ضدایران در مجلس جمهوری آذربایجان بار دیگر در اهانتی وقیحانه به آذری های ایران و دینداران و ایران دوستان
cache/resized/d494a5ca76366d9ed384a4a901239f5d.jpg
«الهام علی اف»، رئیس جمهور آذربایجان مسئولیت امور اجرایی نشست بین المللی تشکل ها و سازمان های یهودی آمریکا را از «مالکلم هنلاین» مسئول سابق امور اجرایی اجلاس
cache/resized/d1317584f1637b03d42b52e20e288b23.jpg
به گزارش خبرگزاري رسمي آذرتاج، آويگدور ليبرمن ، وزير دفاع اسراييل در گفتگوي اختصاصي با اين خبرگزاري با تاکيد بر قرار داشتن مناسبات ميان اسراييل و جمهوري
cache/resized/7a9b411cfd19d6c25751db44b01196d4.jpg
پايگاه اينترنتي « استراتگ» با انتشار تحليل «استانيسلاو تاراسوف» در پايگاه اينترنتي «رگنوم» روسيه تحت عنوان « آيا سياست چندجانبه باکو در خصوص خاورميانه ( غرب
cache/resized/420f30335896657222212953a3930f7a.jpg
شاهين مصطفي اف، وزير اقتصاد جمهوري باکو اعلام کرد انگليس با 27 ميليارد دلار ،  نخستين سرمايه گذار خارجي در این کشور است. به گزارش خبرگزاري آپا، شاهين مصطفي اف
cache/resized/2590483ca923ce06d1f83a7f5478522c.jpg
الهام اسماعيل، مامور پيشين امنيتي و کارشناس امور سياسي و امنيتي در رسانه ها، با انتشار تحليلي در پايگاه اينترنتي « مدراتور» به دولت اين کشور پيشنهاد کرد براي
cache/resized/5eb0da8f0b5a3d8f9e3b629bc8304cf0.jpg
ميانجيگران صلح قره باغ در آنکارا  با مولود چاووش اوغلو، وزير خارجه ترکيه ديدار کردند. به گزارش «آذ ويزيون»، وزيرخارجه ترکيه در توييتر خود خبر داد با  ايگور
cache/resized/fda828f0c1d3e104ab04fe59b4b71bba.jpg
روزنامه يني مساوات در گزارشي در خصوص کاهش اختيارات «اداره مسلمانان قفقاز» و افزايش اختيارات «کميته دولتي امور گروه هاي ديني » نوشت : « (جمهوري) آذربايجان مدل