تکفیری‌ها در راه قفقاز/ محسن پاک آیین

یکشنبه, 05 آذر 1396 ساعت 08:07 نوشته شده توسط  اندازه قلم کاهش اندازه قلم کاهش اندازه قلم افزایش اندازه قلم افزایش اندازه قلم



سابقه افراط‌گرایی در منطقه قفقاز به بعد از عصر تزار در روسیه و همچنین پس از استقلال جمهوری‌های قفقاز جنوبی در اواخر قرن بیستم برمی‌گردد. در این دوران اتحاد جماهیر شوروی با هرگونه آزادی دینی در منطقه قفقاز مقابله می‌کرد و همین امر باعث عکس‌العمل تند مسلمانان شد.

در این مقطع یک خلأ اعتقادی در میان کشورهای حوزه قفقاز ایجاد شد و مشکلات اقتصادی در این جمهوری‌ها از جمله بیکاری، کاهش درآمد، کم سوادی و ناآگاهی نسبت به فرقه وهابیت، موجب نفوذ رادیکالیسم در جوامع قفقاز شد. این شرایط فضای مناسبی را برای شکل‌گیری شبه‌نظامیان جدید به وجود آورد و گروهی از مسلمانان با یک تفسیر افراطی از اسلام، وارد فعالیت‌های مبارزاتی شدند. این گروه‌ها بارها از سوی افراطیون خارجی بخصوص گروه‌های تکفیری مستقر در عربستان، سوریه و عراق و چند کشور غربی از جمله آمریکا، برای تحقق اهداف خود در قفقاز شمالی و بخصوص تضعیف و بی‌ثبات‌سازی روسیه، مورد حمایت قرار گرفتند. جمهوری آذربایجان به عنوان بخشی از حوزه قفقاز که در مجاورت اسلامگراهای افراطی جمهوری داغستان و چچن قرار دارد، نیز در معرض توسعه افراط‌گرایی فرقه‌ای و مذهبی قرار گرفت. در کنار دخالت‌های خارجی، وجود زمینه‌های مساعد داخلی در جمهوری آذربایجان از جمله کم‌توجهی به خطر وهابیت و محدودیت‌های ایجاد شده برای شیعیان، نفوذ تفکرات افراط‌گرایانه را امکانپذیر کرد. البته در مناطقی از جمهوری آذربایجان که اسلام ریشه‌دار بود و مبانی تشیع از سوی روحانیون بومی ترویج می‌شد، مردم اعم از شیعه و سنی نسبت به‌ پذیرش دیدگاه‌های افراطی تمایل نشان ندادند.

در مقطع فعلی و با توجه به شکست داعش در عراق و سوریه، اگرچه انتقال شبه‌نظامیان به روسیه و آذربایجان بعید است، اما تاثیر ایدئولوژیک تفکرات وهابیت بر مسلمانان قفقاز بخصوص در حوزه شمالی کماکان محسوس است. مبلغان سلفی و وهابی، برای تضعیف باورهای دینی مسلمانان و جذب آنان به وهابیت، آموزه‌های اسلام و تشیع در روسیه و بخصوص مناطقی از داغستان و نقاط همجوار با جمهوری آذربایجان را زیر سوال برده و سبک زندگی سلفی را برای مردم تجویز می‌کنند. وهابی‌ها همچنین از ناآگاهی مردم نسبت به اشتراکات تشیع و تسنن، سوءاستفاده کرده و به ایجاد تفرقه و ضدیت اهل سنت با شیعیان دامن می‌زنند. تکفیریون در قالب موسسه‌های به ‌اصطلاح اسلامی بین‌المللی، سعی در جذب افراد مستعد دارند. فعالیت‌های «مجمع جهانی جوانان مسلمان» که دفتر مرکزی آن در جده قرار دارد، موسسه سعودی «الحرمین» و موسسه‌خیریه «ابراهیم الابراهیم» در این عرصه قابل توجه است.

این وضعیت موجب شد مقامات فرهنگی و امنیتی جمهوری آذربایجان نسبت به فعالیت‌ گروه‌های افراطی حساس شده و در واکنش به این تحرکات، علمای دینی، نمایندگان مجلس و جوامع روشنفکری جمهوری آذربایجان، وهابیت را به‌عنوان یک تهدید برای آینده کشور مطرح کرده و خواهان مقابله با آن شدند. مجلس ملی آذربایجان نیز قانونی وضع کرد که بر اساس آن، فعالیت فرقه وهابی، قابل پیگرد قانونی بود.

با توجه به تهدیدهای مشترک افراطیون در منطقه، همکاری کشورهایی همچون ایران، روسیه و آذربایجان، برای ریشه کن کردن این فرقه مورد توجه قرار گرفت. هر یک از این کشورها برای مبارزه با تروریسم انگیزه‌های خاص خود را داشتند. ایران به عنوان همسایه آذربایجان از رشد تروریسم در منطقه قفقاز جنوبی نگران بود و شکل‌گیری مناطق تروریست پرور در نزدیکی مرزها را برنمی‌تابید. روسیه که خود با تروریسم در منطقه قفقاز شمالی درگیر است، در جهت مبارزه بهتر با تروریسم، متمایل به همکاری با ایران و آذربایجان شد.

همفکری این سه کشور موجب شد در نشست روسای جمهور آذربایجان، روسیه و ایران در 18 مرداد 1395 در باکو، بر همکاری مشترک برای مبارزه با تروریسم در منطقه تاکید شود که این سیاست در نشست سال جاری در تهران نیز مورد تاکید قرار گرفت. در مقطع فعلی با توجه به نابودی داعش در عراق و سوریه و تلاش این گروه برای یافتن مقاصد جدید، مقابله با تفکرات افراطی وهابی باید کماکان در دستور کار باشد و مسکو و باکو به‌دقت تحرکات گروه‌های تروریستی را تحت نظر داشته و انگیزه قوی برای مقابله با افراطیون را حفظ کنند

* این یادداشت نخست در تاریخ چهارم آذر ۱۳۹۶ در روزنامه جام جم منتشر شد.

محسن پاک آیین

محسن پاک آیین، دیپلمات و پژوهشگر سیاست خارجی

پست الکترونیکی این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

تحلیل راهبردی

سند هفته

طراحی وب سایت وب و تو

تازه ترین اخبار جمهوری باکو

cache/resized/5eb0da8f0b5a3d8f9e3b629bc8304cf0.jpg
ميانجيگران صلح قره باغ در آنکارا  با مولود چاووش اوغلو، وزير خارجه ترکيه ديدار کردند. به گزارش «آذ ويزيون»، وزيرخارجه ترکيه در توييتر خود خبر داد با  ايگور
cache/resized/fda828f0c1d3e104ab04fe59b4b71bba.jpg
روزنامه يني مساوات در گزارشي در خصوص کاهش اختيارات «اداره مسلمانان قفقاز» و افزايش اختيارات «کميته دولتي امور گروه هاي ديني » نوشت : « (جمهوري) آذربايجان مدل
cache/resized/8ba284a9527adbfeac5051973c871f95.jpg
خبرگزاري آذرتاج خبر داد هياتي از مديران 15 مدرسه باکو ، در چارچوب «طرح هاي توسعه» وزارت آمورش اين کشور  به اسرائیل سفر  و با مقامات وزارت آموزش آن ديدار و
cache/resized/00970ad0a29217d84b83edde0a53663a.jpg
  الهام علي اف ، رييس جمهوري باکو که براي حضور در نشست «شوراي آنتلانتيک شمالي» ناتو به بروکسل سفر کرده است، با يان اشتولتنبرگ، دبيرکل ناتو ديدار کرد. در اين
cache/resized/26085e3d1afcdf54a912437f15f1facc.jpg
ترکيه به منظور افزايش سهم خود در اقتصاد منطقه نخجوان، تعرفه گمرکي براي کالاهاي کشاورزي و صنعتي توليدي «جمهوري خودمختار نخجوان» جمهوري باکو را لغو کرد.به گزارش
cache/resized/fc4c1f2a1a477c90341f00c70b7a7e1f.jpg
در جريان سفر هيأتي از رژيم صهيونيستي به جمهوري آذربايجان، يادداشت تفاهم همکاري ميان شهر «غَبَله» جمهوري آذربايجان و شهر  « يقنعم» در شمال فلسطين اشغالي امضاء
cache/resized/dfc0b2bbf24a39f5e2da5f7926ab9343.jpg
وزارت دفاع جمهوري باکو در واکنش به گزارش رسانه هاي ارمنستان مبني بر استفاده نيروهاي ارتش جمهوري باکو از سيستم موشکي «اسپايک» خريداري شده از رژيم صهيونيستي در
cache/resized/f6852508428a4e5d48ad28a9269a33f2.jpg
رسانه های خبری از سفر رهبران جمهوري قراباغ کوهستاني به بروکسل و برگزاري همايش «همکاري آرتساخ و اتحاديه اروپا» در بروکسل خبر داد. به گزارش آذریها به نقل از
cache/resized/a59a9ff63930de47fc620f8bace72c67.jpg
  پل گوبل، تحليلگر سيا و مشاور پيشين وزير امور خارجه آمريکا در امور خلق هاي شوروي سابق ، در گفتگو با پايگاه اينترنتي «آخار » گفت : «مسکو تا وفاداری باکو را 
cache/resized/82552c743d6192d836a370d3249cd267.jpg
آکادمي علوم جمهوري باکو از يافته شدن دو نسخه دستنويس از اشعار عمادالدين نسيمي، شاعر  ايراني قرن هشتم هجري شمسي، در کتابخانه ملي آنکارا خبر داد.  پايگاه
cache/resized/5ecef784624a9e8f3ba1885699b90571.jpg
خبرگزاري دولتي «آذرتاج» جمهوري باکو به نقل از  گزارش روزنامه «نيوز بليز» News Blaze  درباره قاضي يهودي دادگاه عالي جمهوري آذربايجان ، نوشت : « (جمهوري)
cache/resized/5165a8623eec6c683020a3901ddf7787.jpg
تالشان جمهوری باکو که براثر سیاست های دولت مرکزی با مشکلات اقتصادی شدید و بیکاری مواجهند، از طریق مراوده با ایران امرار معاش می کنند.به گزارش آذریها روزنامه