ايران در گذرگاه تاريخ/صادق سجادی

چهارشنبه, 20 تیر 1397 ساعت 05:52 نوشته شده توسط  اندازه قلم کاهش اندازه قلم کاهش اندازه قلم افزایش اندازه قلم افزایش اندازه قلم
 

 

در بسياري از منابع كهن عصر اسلامي، سرزمين ايران را ايران شهر و عراق را دل ايرانشهر خوانده‌اند زيرا در نزديك‌ترين دوره تاريخي به اسلام، تختگاه ساسانيان بوده است. مقدسي (متوفاي ٣٥٥ق) آورده است كه بهترين و معتدل‌ترين نقطه زمين، «ايرانشهر» است كه سرزميني است از شرق به غرب، ميان رود بلخ (يعني جيحون) تا رود فرات و از شمال تا جنوب ميان درياي آبسكون تا درياي پارس و يمن. ابن حوقل، جغرافيدان بزرگ قرن چهارم هجري پس از برشمردن مهم‌ترين ممالك ربع مسكون، تصريح كرده است كه ستون ممالك روي زمين چهار مملكت است.

آباد‌ترين و بهترين و پرجمعيت‌ترين و استوار‌ترين آنها در سياست و عمارت و وفور در آمد، «ايرانشهر» است كه قطب آن بابل، يعني عراق، است. اين مملكت را «اقليم فارس» نيز مي‌خوانند. ابوريحان بيروني هم در چند جا از كتاب آثارالباقيه به مناسبت از «ايرانشهر»، نام برده است. به علاوه ياقوت به نقل از ابوريحان، ايران را نام پسر ارفخشذ پسر سام دانسته است و به نقل از يزيد بن عمر الفارسي گفته است كه ايرانيان، سواد (عراق) را به قلب و بقيه ولايات ايران را به پيكر آن سرزمين تشبيه كرده‌اند و عراق را دل ايرانشهر خوانده‌اند. ابن‌خلدون (متوفاي ٨٠٨ق) كه نسبت به ملكداري و عمارت ايرانيان همواره اعجاب نشان داده است، غير از تركيبات «بلاد فارس» و «مملكه الفرس» (مثلا: ١/٣٤، ٢/٢٦٤)، در جايي نيز به تصريح نام «ايران» را آورده و آن را معادل«بلاد الفرس» گرفته و گفته است «ارض ايران هي بلاد الفرس». زكرياي قزويني (متوفاي ٦٨٢ق) آورده است تركان همواره از دربند يا باب‌الابواب به سرزمين‌هاي ايران هجوم مي‌بردند، تا انوشيروان در آنجا سدي ساخت. ابوالفدا (متوفاي ٧٣٢ق) آورده است كه مسكن مردم ايران وسط معمور است و به آن «فارس» گويند و تمام سرزمين‌هاي زير جيحون را «ايران» مي‌خوانند.

ابن العديم (١/٢٨) نيز ايران شهر را به بلاد الاكاسره معني كرده است. ابن كثير (متوفاي ٧٧٤ق) هم در آثار خود به مناسبت‌هايي، مثلا در ذكر سبب حمله چنگيزخان و نيز محل گنجه از كلمه «ايران» استفاده كرده است. در واقع از دوره چنگيزيان و مخصوصا از اواخرقرن هفتم كه دولت ايلخانان ايران شكل گرفت و حكومتي متمركز ايجاد كرد، نه‌تنها نويسندگان و مورخان فارسي‌نويس قلمرو ايلخانان، بلكه نويسندگان و مورخان عربي‌نويس سرزمين‌هاي غربي اسلام هم به تبع آنها كلمه «ايران» را بيش از پيش مورد استفاده قرار دادند. ابن نظيف حموي صاحب تاريخ منصوري، در ماجراي سلطان جلال‌الدين خوارزمشاه، چند بار به نام ايران تصريح كرده است. ابن الوردي (متوفاي ٧٤٩ق) ايران را سرزمين ايرانيان نوشته است، با اين عبارت كه «ايران و هي ارض الفرس».

شهاب الدين ابن فضل‌الله العمري (متوفاي٧٤٩ق) «مملكه ايران» را يكي از چهار مملكت بزرگ در قلمرو اسلام دانسته و آورده است كه طول اين سرزمين از رود جيحون تا فرات در شام و عرض آن از منتهي‌اليه كرانه شرقي درياي پارس يعني كرمان قديم تا آخرين نقطه قلمرو سلجوقيان روم يعني آناتولي بر كرانه مديترانه امتداد دارد. سرزميني است مربع شكل كه هريك از طول و عرض آن را در چهار ماه مي‌توان طي كرد. او قلمرو قاآن بزرگ را كل ايران و برابر با ايران عهد خسروان خوانده است (٣/٩٧). ابن عربشاه (د ٨٥٤ق) هم در هر دو كتاب خود از «ايران» و «ممالك ايران» و «مردان ايران» و «اقليم‌هاي ايران» به كرات ياد كرده است. جالب‌تر آنكه در بعضي از منابع مهم قرن ٤ هجري، از «ايراني» و «ايراني‌ها» ياد شده است. يعني لااقل بعضي از نويسندگان و مورخان عربي‌نويس هم مي‌دانستند و درمي‌يافتند كه «ايراني» يعني چه و به چه كسي اطلاق مي‌شود؛ به عبارت ديگر هويت «ايراني» به ديد آنها روشن بوده است. تصور مي‌كنم فعلا همين اندازه منبع براي اينكه كلمه ايران و هويتي ايراني سابقه كهن داشته و بر سرزميني با مردمي شناخته شده به كار مي‌رفته است، بسنده باشد.

نویسنده مهمان

پست الکترونیکی این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

تحلیل راهبردی

سند هفته

طراحی وب سایت وب و تو

تازه ترین اخبار جمهوری باکو

cache/resized/c3cc69bb7871bd2d0b3954be05d8f75a.jpg
پايگاه اينترنتي « ويرتوالاذ» جمهوري آذربايجان مصاحبه منتشرنشده اي از حيدر علي اف، رييس جمهوري پيشين اين کشور را که 27 سال پيش انجام شده است، منتشر کرد که
cache/resized/22ae40b23afa48d7840bf5e67c1d9655.jpg
سخنگوی وزارت امور خارجه ارمنستان تاکید کرد بدون حضور نماینده قراباغ کوهستانی در مذاکرات صلح قره باغ میان جمهوری باکو و ارمنستان، رسیدن به صلح امکان پذیر نخواهد
cache/resized/8ba344815638ac8d5d432548c9c94d8a.jpg
    يكي از فعالان باند تجزيه طلب ضدايراني « داك » ( به اصطلاح كنگره آذربايجاني‌هاي دنيا )  و « دامب » ( به اصطلاح اتحاديه ملي آذربايجاني هاي دنيا ) در باكو
cache/resized/df901b2a15838ff071856cb1175397c1.jpg
انتخابات ریاست جمهوری باکو از ساعت 8:00 امروز یازدهم آوریل آغاز شد. به گزارش آذریها، در این انتخابات چند نامزد مستقل و حزبی و همچنین شخص الهام علی اف شرکت کرده
cache/resized/e7a1b679098188f26a82fb8122b9363d.jpg
پایگاه اینترنتی «ریپورت» از اعلام آمادگی  بغداد برای کمک به باکو در بازگرداندن زنان و فرزندان داعشی های جمهوری باکو به این کشور خبر داد. به گزارش پایگاه
cache/resized/a7167f356cc0fdf1febab1878fb7f2b9.jpg
علی حسن اف مشاور ارشد الهام علی اف از اعتراض فعالان سیاسی کشورش نسبت به انتخاب نام "جمهوری آذربایجان" برای منطقه آران و شروان انتقاد کرد.به گزارش آذریها در
cache/resized/0093b9e6ce138cb0d2867847fc9cd24e.jpg
«باکو ساهاکیان» رئیس جمهور قراباغ کوهستانی طی سفر رسمی به ایالات متحده در کنگره این کشور حضور پیدا کرد. به گزارش وب سایت خبری- تحلیلی آذریها، «باکو ساهاکیان»،
cache/resized/c5ca6026670e0a40c84024a5999e9c33.jpg
به گزارش گروه دفاتر خارجی خبرگزاری تسنیم،«بنیاد‌ حسین‌اف» سفیر جمهوری آذربایجان در تهران در پاسخ به این سوال که نظرش درباره «کالای تولید ایران» چیست؟، به جدی و
cache/resized/1abf5b79728e38e158266121e85e311a.jpg
    خبرگزاري آذرتاج خبر داد «کميته روابط اجتماعي آمريکا - اسراييل» ( AIPAC )، همايشي را  در چارچوب همکاري هاي جمهوري باکو با اسرائیل با عنوان « مرزهاي جديد؛
cache/resized/2d7edd2914a38c033da434059145245c.jpg
دبير آکادمي ملي علوم جمهوري باکو گفت در فرهنگ لغات و دستور خط زبان آذري در جمهوري باکو،  کلمه  املاء ، «آرفوگرافيا» ( به معناي دستور نگارش کلمات )، با املاي
cache/resized/6c074d77a9a7afae605345681c0689fd.jpg
در حالی که رسانه های باکو هفته گذشته روسیه را به دلیل چاپ یک دایره المعارف جغرافیایی به نقض تمامیت ارضی خود متهم کرده بودند این هفته نیز امریکا را به نقض
cache/resized/253e7b5503d2933aa9ad41c20c188d31.jpg
زاهد عروج ، عضو «کميته امور امنيتي و دفاع و مبارزه با مفاسد مالي» مجلس جمهوري  باکو در مقاله اي  عليه رژه نظامي زنان محجبه يمني در محکوميت جنايات رژيم آل سعود