چاپ کردن این صفحه

صداوسیما و زبان فارسی/سالار سیف الدینی

پنج شنبه, 02 خرداد 1398 ساعت 07:13 نوشته شده توسط  اندازه قلم کاهش اندازه قلم کاهش اندازه قلم افزایش اندازه قلم افزایش اندازه قلم


شرق: ترجیع بند اخبار مربوط به رویدادهای فرهنگی هفته گذشته جمله رهبر معظم انقلاب اسلامی در خصوص دغدغه های ایشان پیرامون زبان «فارسی» بود. گاهی پهنای سیاست به قدری گسترده می‌شود که موضوعات فرهنگی و هنری در زیر سایه آن محو می‌شوند اما توجه عالی‌ترین مقام سیاسی کشور در داغ‌ترین فصل سیاست،به مقوله فرهنگ، زبان و هنر، نکته‌ای مهمی برای افراد ریزبین است .
زیرا فرهنگ و هنر در جامعه کهنی مانند ایران رکن بقاءملی و ادامه حیات سیاسی است. ویژگی عمده تاریخ ایران «استمرار» سیاسی و فرهنگی است. ایران مانند تمدن های بزرگ بابل، یونان، روم و... ستاره ای نبود یکبار بدرخشد، ماه مجلس شود و پس از دوره ای افول یابد. اگر به آثار فرهنگی و تاریخی یونان نگاهی بی اندازیم، عمدتا متعلق به یک دوره خاص تاریخی هستندکه از آن به عنوان یونان باستان یاد می شود. یعنی فرهنگی که از آتن و اسپارت یادگار مانده است. بسیاری دیگر از تمدن های کهن اینچنین هستند. اما اگر به آثار تاریخی ایران نگاه کنیم، بقایای دوره های مختلف تمدن ایرانی از دوره باستان (ادوار مختلف آن) تا دوره اسلامی و معاصر قابل مشاهده است. تجربه تمدن ایرانی، تجربه فرهنگ و زبان است. بنابراین صیانت از کیان زبان فارسی در برابر تهدیدات متعدد در هر دوره باید مد نظر دانشمندان و دولتمردان قرار گیرد.
زبان فارسی همان گونه که در نشست رهبری یا شاعران پارسی، گفته شد، از چند جهت در معرض تهدید است.

نخست تهدیدات فراملی یعنی ورود «بی رویه» واژه هایی از زبان دیگر که حضور آنها ضروری نیست و کم رنگ شدن این زبان در حوزه تمدنی ایران.

دوم، از ناحيه تهديدات فروملي و کمرنگ‌شدن استفاده و کاربرد آنها در نواحي مختلف کشور. هر دو تهديد با ظهور پست‌مدرنيسم در ارتباط هستند که هدف آن شالوده‌شکني نظم موجود و جايگزين کردن بي‌نظمي است. از سوي ديگر مي‌دانيم که نظم فرهنگي در ايران مبتني بر زبان و ادب پارسي است.
اين نظم فرهنگي- زباني، يک نظم «طبيعي» هزار‌ساله است که دست‌کاری در طبيعتِ آن، پيامدهاي پردامنه‌اي دارد. بيرون از اين نظم  هزارساله، هيچ نظم ديگري وجود ندارد و آنچه هست، هرج‌ومرج، بحران و تاريکي است. اگر روزي به‌صورت آزمايشي بخواهيم نظم طبيعي مبتني بر زبان فارسي را تغيير دهيم، هيچ جايگزيني به‌جز «وضع طبيعي» هابز يعني جنگ همه عليه همه براي آن نخواهيم داشت. اما ميان «نظم طبيعي» که محصول شعور ملي ايرانيان در کوره تاريخ است و «وضع طبيعي» هابز تفاوت‌هاي عمده وجود دارد. ما مدت‌ها پيش، زماني که حتي آغاز آن را به ياد نداريم، از «وضع طبيعي» به نظم طبيعي ملي عبور کرده‌ايم و به درجه‌اي رسيده‌ايم که بسياري از جوامع در آرزوي آن هستند. بر‌هم‌زدن چنين نظمي، زير هر نامي، تعلقات فراملي يا فروملي، مصوبات غيرالزام‌آور يونسکو و هر چيز ديگر، تنها مي‌تواند يک آرزو و کوشش غيرهمدلانه تلقي شود.

براساس وضعيت موجود فرهنگي در جهان امروز، زبان‌هاي ملي بيش از هر دوران ديگر در معرض خطر هستند. هرچند در ظاهر زبان‌هاي ملي متولي دولتي و رسانه و... دارند، اما درگيرشدن در روزمرگي، روال اداري و بوروکراسي اين زبان‌ها را دچار روزمرگي مي‌کند؛ تا‌جايي‌که رسانه ملي (صداوسيما) که قاعدتا بايد پاسدار زبان فارسي باشد، به يکي از عمده‌ترين نقاط ضعف آن تبديل مي‌شود. مجريان صداوسيما خود را تابع هيچ قانون و مقرراتي نمي‌دانند و به‌راحتي از کلمات بي‌هويت يا جملاتي به‌مراتب بي‌هويت‌تر استفاده مي‌کنند.
اميد مي‌رود صداوسيما پس از هشدار رهبري، روندهاي خود را اصلاح و مصالح عاليه را در اولويت قرار دهد. سازمان صداوسيما بايد بتواند منافع ملي را در حوزه سياست‌هاي زباني چه در سطح ملي، چه در سطح فروملي و حتي سطح فراملي تأمين ‌کند؛ در غير اين صورت اطلاق پسوند «ملي» به اين رسانه، موضوعيت خود را از دست خواهد داد.
 در سطح فراملي، پيشنهاد مي‌شود شبکه‌هاي برون‌مرزي آموزش زبان فارسي را به مخاطبان خارجي در دستورکار قرار دهند. شبکه جهاني بي‌بي‌سي بيش از نيم قرن است که آموزش انگليسي را در دستور کار دارد. به‌راستي، شبکه‌هاي برون‌مرزي چند کلمه فارسي به مخاطبان خود در حوزه تمدني ايران آموزش داده اند؟

سالار سیف الدینی

سالار سیف الدینی، پژوهشگر مطالعات قومی

twitter:@salar_seyf

 

 

پست الکترونیکی این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

آخرین‌ها از سالار سیف الدینی