کودتای ۲۸ مرداد و نقش آفرینی حزب توده/افشین جعفرزاده

دوشنبه, 28 مرداد 1398 ساعت 05:30 نوشته شده توسط  اندازه قلم کاهش اندازه قلم کاهش اندازه قلم افزایش اندازه قلم افزایش اندازه قلم


از آنچه گذشت خوب معلوم شد که عزل من برای ترس از کمونیسم نبود، و ترس از کمونیسم بهانه ای برای عزل من و چپاول مال ملت بوده است، که چنین قراردادی [امینی-پِیج، ۱۹۵۴] تصویب شود و معادن نفت کماکان در ید شرکت­های خارجی در آید تا هرچه می­خواهند ببرند
خاطرات و تالمات  مصدق، ص ۲۰۵

 

مطالعه دقیق آنچه بصورت  قطره چکانی از آرشیو های آمریکا  و بریتانیا در سالهای اخیرمربوط به ایران دوره مصدق منتشر شده، نشان می­دهد که هراس آنها  ازین بود که دیگر کشورها در ملی کردن منابع طبیعی خود به ایران تأسی جویند و برجسته کردن نقش کمونیست ها بیشتر بهانه ای بود تا سقوط دولت  تسریع شود.
از دیگر سو دولت هایی که در آن سالها بخاطر منافع خود با نهضت ملی ایران دشمن می ورزیدند تبلیغ می کردند که در اثر سوسیاست نفتی مصدق، وضع اقتصادی ایران ، خراب است. اکنون می دانیم این نگاه نادرست است و جز تبلیغات دروغین  دولت های  وقت بریتانیا و ایالات متحده­ آمریکا ومطبوعات  آن کشور ها نبود. گزارش های محرمانه­ آن دو دولت در آن زمان نشان می دهند که مصدق توانست در برابر تحریم اقتصادی و نفتی بریتانیا و آمریکا سیاست هایی را اتحاذ کند که وضع اقتصادی را  به میزان زیادی پس از بحران ماه های نخست رو به بهبود ببرد. پژوهش های  مبتنی بر اسناد  در سال های اخیر نیز نشان میدهند که حتی، برغم قطع درآمد نفت، به هنگام کودتای ۲۸ مرداد ذخیره­ ارزی ایران هم از دوران پیش از دولت مصدق و هم در دوران زاهدی – با همه­ کمک های مالی آمریکا – مثبت  بود.
اسناد نشان می دهد بریتانیا و امریکا با همسویی برخی دست های داخلی در همان زمانی که مذاکرات نفت را پیش می بردند ، با تغییر رویکرد سیاسی در لندن و واشنگتن بصورتی جدی به دنبال سقوط مصدق از روشهای قانونی و غیر قانونی بودند.
یکی از کشدار ترین بحث ها پیرامون دوران زمامداری مصدق نقش آفرینی کمونیست های ایرانی و مشخصا حزب توده بود.
توده ای ها در آن سالها هیچ گاه نتوانستند در انتخاباتی پیروز شوند و  پیشتازی خود را درریاست نهادهای دانشجویی وحتی کارگری هم از دست دادند.
توده ای ها بعدها خیلی تلاش کردند چنین جلوه بدهند که سیاست خود را پس از سی تیر ۱۳۳۱ و سال آخر مصدق تغییر دادند.
بررسی دقیق موضع گیری های اعضای حزب توده و نشریات ریز و درشت وابسته به آنها نشان می دهد چنین ادعایی یکسره باطل است.حزب توده هیچگاه خصومت خود را نسبت به دولت ملی کاهش نداد .
برخلاف آنچه حسرت خواران آن دوران  حزب توده دایما تلاش دارندبا چکش به ذهن جوانان بی خبر از تاریخ آن دوران فروکنند، حزب توده تا کودتای نافرجام نهم اسفند ۱۳۳۱ علیه مصدق همان موضع گیری های  ضد ملی را ادامه می داد. از آن پس نیز تنها  اندکی از لحن تند خود کاست، نا اینکه مواضع ضد ملی خود را ترک گوید.در همان ماه ها حزب چندین اعتصاب کارگری علیه دولت  ترتیب داد که با تلاش سندیکاهای ملی تا حدی بی اثر شد.ولی آسیب های جدی به دولت ملی زد.
حزب راه خود را می رفت و همسو با دستورات مسکو پیشرفت دولت  و دموکراسی ایرانی را در بهترین شرایط یک سامان بورژوا دموکراتیک ارزیابی می کرد که باید دیر یا زود یا شکست بخورد و یا از بین برود.
در برخی از شماره­ های نشریه بسوی آینده ناشر افکار حزب توده منتشره پس از سی ام تیر چنین می­ خوانیم:

«مصدق بیش از پیش در ورطه­ دشمنی با مردم ایران غرق می­شود. مردم ضداستعمار طومار  قوانین ارتجاعی مصدق را در هم خواهند پیچید و مزدوران امپریالیسم را که به دستور او بر منصب قدرت نشسته اند به زیر خواهد کشید»؛ « دکتر مصدق آخرین باقیمانده آزادی­های فردی و اجتماعی مردم ایران را پایمال می­کند».


 بررسی کارنامه حزب توده در روزهای پس از کودتای ۲۵ مرداد تا سقوط نهایی مصدق  نیز نشان می دهد آنها هیچ تلاشی در پشتیبانی از  دولت ملی نکردند.
داستان سازی برخی توده ای ها همچون کیانوری و مربم فیروز و بازنشر هدفمند این روایتها از سوی برخی مورخان  نیز نشان می دهد نفس این خبررسانی یا دروغ بود و یا دادن آگاهی هایی که دولت  از طریق عوامل خود از بخشی از آن با خبر بود.
توده ای ها در آن روزهای پرالتهاب با روند علنی مخالفت با باورهای دینی و توهین به  روحانیان بلند پایه  و جریحه دار کردن احساسات عمومی و ساز کردن نغمه جمهوری عملا یک ائتلاف نانوشته را علیه مصدق در همسویی با کودتا سامان دادند و به این بزرگنمایی دولت بریتانیا عینیت بخشیدند که اگر مصدق بماند کمونیست ها در ایران حاکم خواهد شد.
اسناد کودتای ۲۸ مردادسالها بعد نشان داد که  بزرگنمایی  کمونیست ها در ایران به میزان زیادی باطل بود و فقط به هدف تحریک اقداماتی جهت سقوط مصدق از سوی بریتانیا به آمریکایی ها القا میشد.

افشین جعفرزاده

متولد ارومیه، پزشک و استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران، کارشناس ارشد تاریخ معاصر از دانشگاه تهران، پژوهشگر مسائل آذربایجان

پست الکترونیکی این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

تحلیل راهبردی

سند هفته

طراحی وب سایت وب و تو

تازه ترین اخبار جمهوری باکو

cache/resized/5fe79291104c87ac0166ae5a812a84a9.jpg
  خبرگزاری یوراسیا گزارش کرده است درحالی‌که که پنتاگون نسبت به کمک‌ها نظامی به کشورهای حاشیه دریای خزر منفعل است، آمریکا با جهشی دو‌برابری کمک نظامی خود را به
cache/resized/2c41e59742ad89e5ee0201353053f20a.jpg
پایگاه اینترنتی "مدرن" جمهوری باکو از کاهش مهاجرت زنان روسپی این کشور به دبی بر اثر افزایش سفر  گردشگران عرب به باکو خبر داد. به گزارش آذریها، سایت مدرن نوشت
cache/resized/a2917bb089e5d7e6d8233068fb96158a.jpg
به گزارش رسانه ها، روسای جمهوری فرانسه و فدراسیون روسیه در آخرین دیدار خود در پاریس پیرامون مناقشات منطقه ای در بالکان و ناگورنور- قراباغ به مذاکره پرداختند.
cache/resized/f74e0586be9b879a46faa126805b91ab.jpg
باکو شناورهای ساخت رژیم اسرائیل و مستشاران تسلیحاتی این رژیم را برای ساخت و استفاده از شناورهای متعلق به نیروی محافظت ساحلی مرزبانی دولتی در خزر مستقر کرده
cache/resized/639cc052e5b9299799dbba048b9bdf00.jpg
به گزارش وزارت دفاع جمهوری باکو، یک سرباز این ناحیه،حین تجسس و ورود غیرقانونی به حریم سرزمینی جمهوری قراباغ کوهستانی کشته شده است. این درجه دار جمهوری باکو در
cache/resized/c0d8b7195f9bf0f412583f524e61b3f8.jpg
به گزارش "ورزش سه"، زهرا نعمتی که فردا باید برای کسب مدال برنز رقابت های قهرمانی جهان تیراندازی با کمان معلولین در هلند تلاش کند، گویا پیشنهادی را از سوی
cache/resized/7156184b37e401decbb7ae74684c0871.jpg
نمایندگان سازمان نظامی "ناتو" با حضور در دریای خزر، ارزیابی اجرای معیارهای ناتو در واحدهای نیروی دریایی جمهوری باکو  در خزر را  تمرین  کردند . به گزارش پایگاه
cache/resized/bc0754eead09946cec6412aae33a42e8.jpg
یئودا آبراموف عضو شورای سیاست گذاری حزب حاکم جمهوری باکو در پاسخ به این پرسش که چرا علیرغم روابط حسنه دولت باکو با رژیم اسراییل هنوز این کشور سفارت خانه ندارد؟
cache/resized/f5531f484448d9f3a9e5f61ac51e20a5.jpg
وزیر امور خارجه ارمنستان از اسراییل خواست به جمهوری باکو سلاح نفروشد. به گزارش پایگاه اینترنتی " آخار" سهراب مناتساکانیان در گفتگو با شبکه " کان نیوز" گفت : "
cache/resized/ca0cda489279ce1bab0723d51f8756d5.jpg
به گزارش وب سایت خبری- تحلیلی آذریها، گروهی از رسانه های مهم اسرائیل طی سفری به باکو، به بررسی مناسبات دو کشور پرداختند. به گزارش آذرتاج (خبرگزاری رسمی)، هیات
cache/resized/7270ed6a873b85592a9ae1bd4ddc3339.jpg
روزنامه ینی مساوات طی مطلبی بر علیه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، اتهاماتی علیه این نیروی نظامی مطرح کرد. به گزارش وب سایت خبری- تحلیلی «آذریها» نشریه ینی
cache/resized/b240717036a81ef6208caf8d330d2333.jpg
گروهک موسوم به کانون به اصطلاح آذربایجان واحد با دعوت از گروههای تجزیه طلب و معاند ایرانی به باکو، نشستی تحت عنوان « اولین همایش آذربایجان واحد» برگزار کرد.