گزارش دستور شطرنج و تخته نرد

شنبه, 01 خرداد 1395 ساعت 06:33 نوشته شده توسط  اندازه قلم کاهش اندازه قلم کاهش اندازه قلم افزایش اندازه قلم افزایش اندازه قلم

متن پهلوی گزارش شطرنج و نهش نیواردشیر (تخته نرد) متنی است درباره ورود شطرنج از هند، این ابازی و ارائه تخته نرد و علایم سمبلیک آن از سوی ایرانیان در برابر شطرنج. این متن که دارای 38 بند است، نخستین بار دستور پشوتن

جی در سال 1885 تحت عنوان «مادیگان شطرنج» با ترجمه انگلیسی و گجراتی و آوانویسی اوستاتی مورد ویرایش قرار گرفت.

متن به صورت بسیار دلنشین ، داستان پیدایش شطرنج و تخته نرد را بیان می دارد.

پژوهش های انجام شده:

1- بهار محمد تقی، گزارش شطرنگ و نهادن ونیردشیر ، ترجمه چند متن پهلوی، تهران 1347: صص10-17

TRAPORE J.C

Vijarishn texts. transliteration or the explanaation of chatrang and other text. transliteration and translations into English and Gujarati if the orginal pahlavii text. with  an introduction Bombay, 1932

 

 
***

به نام یزدان

1-    ایدون گویند که اندر پادشاهی خسرو انوشه روان، از (سوی) سچیدرم، بزرگ شهریار هندوان شاه، برای بر آزمودن خرد و دانایی ایرانشهریان و نیز سود خویش نگریدن (= به ملاحظه منافع خویش)، شطرنج، این چنین جفت(= بصورت دو طرفه قرینه)، شانزده تای از زمرد و شانزده تای از یاقوت سرخ ساخته و فرستاده شد.

2-    با آن شطرنج، هزارو دویست اشتر بار زر و سیم و گوهر و مروارید و جامه و نودپیل(که) با آن چیز(های) پر بها همراه کرد، فرستاد؛ و چون تترگدوس در (میان) هنوان بگزین(= برگزیده) بود(اورا نیز) همراه فرستاد.

3-    به طور آنگونه نوشته شده بود که(هم) چنان(که) بایسته است نام شما به شاهنشاهی بر ما همه شاهنشاه باشد، باید که دانایان شما نیز از آنِ ما (= دانایان ما) داناتر یاشند. یاچَم این شطرنج را تشزیح کنید(و یا) در غیر این صورت ساو(= خراج) و باج به فرستید.

4-    شاهنشاه سه روز زمان خواست و هیچ کس از دانایان ایرانشهر نبود که(برای) تشریح کردن چم آن شطرنج شایسته باشد.

5-    سدیگر روز بزرگمهر بختگان بر پای ایستاد.

6-    او گفت که انوشه باشید، من چَم این شطرنج را تا امروز از آن سبب تشریح نکردم تا شما و هر که در ایرانشهر باشد بداند که اندر ایرانشهر من مرد دانا تر هستم.

7-    من چَم این شطرنج را به آسانی تشریع می کنم و ساو( =خراج) و باج از سچیدرم می ستانم و نیز چیزی دیگر کنم (و) سوی سچیدرم می فرستیم که آنرا تشریع کردن نتوان، من از او دوباره ساو( =خراج) می گیرم وبه این (امر) بی گمان باشید که شما به شاهنشاهی ارزیابی( =ارزنده) هستید و دانایان ما از آن سچیدرم داناتر هستید.

8-    شاهنشاه سه بار گفت که زهی بزرگمهر، تترگدوس ما، وی فرمود دوازده هزار درهم به بزرگمهر دادن(= بدهند)

9-    روز دیگر بزرگمهر، تترگدوس را به پیش خواست و گفت که: سچیدرم این شطرنج را به چَم کارزا همانند کرد.

10-او همانا دو سرخدای ساخت، شاه بعنوان(مهره) اصلی( = مادیان)، همانا رخ بر چپ و راست، فرزین همانند ارتشتاران سالار، پیل همانند پشتیبان سالار و اسب همانند سواران سالار، پیاده، آن هم مانند پیاده پیش رزم.

11-سپس تترگدوس شطرنج را (در میان) نهاد، با بزرگمهر بازی کرد، بزرگمهر سه دست تترگدوس برد و به(سبب) آن(برد) رامش بزرگ به همه کشور آمد.

12-سپس تترگدوس بر پای ایستاد.

13-و گفت که انوشه باشید، ایزداین ورج(= قدرت غیر قابل تصور) و فره و هماوندی و پیروز گری را به شما داد (از این رو شایسته است که) ایران و انیران خدای باشید.

14-پس از چندی دانایان هند، با خرج و رنج بسیار، این شطرنج را چنین جفت به این جا آوردند، هیچ کس را توان تشریح کردن(آن) نبود.

15-بزرگمهر شما از آسن خرد( = خرد فطری) خویش این چنین به آسانی و سهولت (آن را) تشریح کرد.

16-پس وی(تترگدوس) آن مقدار خواسته (= ثروت) را به گنج شاهنشاه گسیل کرد(= ثروتی را که همراه داشت به خزانه شاهنشاهی ایران تحویل داد).

17-شاهنشاه دیگر روز بزرگمهر را به پیش خواست.

18-پس او به بزرگمهر گفت که: ای بزرگمهر ما، چیست آن چیزی را که گفتی((می کنم(و) بسوی سچیدرم می فرستم))

19-بزرگمهر گفت که از دهبدان اندر این هزاره، اردشیر فعال تر و داناتر بود و نیواردشیر را چنین جفت(= بصورت دو طرفه قرینه) به نام اردشیر (نام) می نهم.

20- تختۀ نیواردشیر را به زمین سپندارمذ شبیه کنم.

21-و سی مهره را به سی روز و شب شبیه کنم، پانزده (مهره) سفید را به روز شبیه کنم و پانزده(مهره) سیاه را به شب شبیه کنم.

22-یک جفت گردانه(= طاس) را به گردش اختران و گردش سپهر شبیه کنم.

23-(عدد) یک را بر گردانه ای آنگونه همانند کنم که هر مزد یکی است و هر نیکی را او داد.

24-دو را به مینو و گیتی همانند کنم.

25-سه را به هومت و هوخت و هوورشت (یعنی) اندیشه (نیک) و گفتار(نیک) و کنش(نیک) همانند کنم.

26-چهار را به چهار آمیزش که انسان از آن(بوجود آمد و سپس) چهار سوی گیتی (یعنی) خراسان و خاوران، نیمروز و باختر از آن(پدید آمد) شبیه کنم.

27-پنج را به پنج روشنی چون خورشید و ماه و ستاره و آتش و رعدی که در آسمان آید شبیه کنم.

28-شش را به آفرینش آفرید(گان) در شش گاهنبار شبیه می کنم.

29-نهادن نیواردشیر را برتخته به هرمزد خدا هنگامی که آفرید ( گان) را در گیتی آفرید شبیه می کنم.

30-گردش و چرخش مهره ها بر اساس (هر) گردانه ای را به مردمان (_ی) شبیه می کنم که بند(آنان) در گیتی به مینو پیوسته است(و) به هفت (سیاره) و دوازده (برج) همه می گردند و به پیش می روند و گاهی می شود که یکی بر دیگری زنند و برچینند، چنان مردمان(که) اندر گیتی یکی بر دیگری می زنند.

31-و گاهی بنابر گردش گردانه ای همه(مهرها) را برچینند، مردم که همه از گیتی(درحال) گردش(= گذر) باشند و گاهی بار دیگر نیز بنهند. همانند مردمان که به رستاخیز همه باز زنده شوند.

32-شاهنشاه چون آن سخن از او شنید آسوده شد و فرمود دوازده هزار اسب تازی هم موی(= دارای موی یک رنگ) دارای افسار(- ی از) زر و مروارید و دوازده هزار مرد جوان که از ایرانشهر برگزیده (شده باشند)، دوازده هزار زره هفت کرد و دوازده هزار شمشیر پولادین هندو ویراسته (= مزین شده در هند)، دوازده هزار کمر هفت چشمه و دیگر هر چیز در خور دوازده هزار مرد و اسب، هر چه نابرناتر(= هرچه شتابان تر) پیرائیدن.

33-(سپس) بزرگمهر بختگان را بر آنها سالار کرد و(در) روزگاری گزیده به جهش نیک(= زمانی میمون و مسعود) و یاری یزدان به سوی هندوان فرستاد.

34-سچیدرم، بزرگ شهریار هندوان شا، چون آنان را به آن آئین دید از بزرگمهر بختگان چهل روز زمان خواست.

35-هیچکس از دانایان هندوان نبود که چم آن نیواردشیر را بداند.

36-بزرگمهر بار دیگر، هم چند(= برابر) آن ساو و باج را از سچیدرم ستاند و به جهش نیک و شکوهی بزرگ به ایرانشهر باز آمد.

37-گزارش چم شطرنج این بود که (آن بازی) به نیرنگ است(= نیاز به اندیشه دارد)، از آن روی دانایان نیز گفته اند که: پیروز آن که به خرد (بازی را ببرد، (و) از آن سبب(همه) خردی(= اندیشمند بودن و) مایه وری دانستن را گواهی می کنند(= خبر می دهند).

38-بازی کردن شطرنج این که: نگرش(= توجه) و کوشش در نگاه داشتن ابزار خود بیش از کوشش در بردن ابزار آن دیگری و به امید بردن ابزار آن دیگری دست بد بازی نکردن(= دست به بازی اشتباه نبردن) و همواره ابزار یکی به کار (= در حمله) و (آن) دیگر در پرهیز (= دفاع) داشتن و  نگرش (بصورت)کامل اندیشی و دیگر آن چنان که در آئین نامه نوشته شده است.

فرجام یافت به درود و شادی

 

منبع:متون پهلوی، گرد آورنده، جاماسب جی دستور جی جاماسب

گزارش: سعید عریان

ناشر: کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران

1371

تحریریه آذری ها

پست الکترونیکی این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سند هفته

تحلیل راهبردی

طراحی وب سایت وب و تو

تازه ترین اخبار جمهوری باکو

cache/resized/395c59f6cdcd93e0887e4d51339923c4.jpg
اقبال آقازاده، رهبر حزب اميد جمهوري آذربايجان در گفتگو با «کوليس»، پايگاه اينترنتي مطالب فرهنگي جمهوري باکو گفت : « آثار نظامي گنجوي به زبان اصلي خيلي زيباست.
cache/resized/4b26a141e833c64ce87cf0299e1f9f18.jpg
الهام علي اف، رييس جمهور باکو در سفر به ريگا، پايتخت لتوني گفت روابط جمهوري آذربايجان با اتحاديه اروپا به مرتبه عالي تري ارتقاء خواهد يافت.به گزارش پايگاه
cache/resized/4d5779aa7dad314b47659c234363702b.jpg
مرکز بررسي هاي زيست محيطي « موسسه بلک اسميت» آمريکا، شهر سومقائيت، را  دومين شهر آلوده دنيا معرفي کرد.به گزارش پايگاه اينترنتي «ويرتوالاذ» ، در فهرست «موسسه
cache/resized/e812e1db733e1b76ccdb8441488625cf.jpg
در حالی که برگزاری مراسم مذهبی مردم شیعه جمهوری باکو در کوچه ها و خیابان های شهرهای این کشور  ممنوع شده است، وهابی ها از آزادی کامل در این زمینه برخوردار شده
cache/resized/cc5f5dfa52c0492adafe89c1d70b0c1a.jpg
به گزارش آذریها به نقل از خبرگزاری آرمن پرس، النا تئوخاریوس نماینده پارلمان اروپا در طی دیدار خود با خبرنگاران پارلمان اروپا در خصوص نقض مکرر آتش بس از سوی
cache/resized/82a9c7511b9b10dc8cfb92c1b221165e.jpg
جمهوري قراباغ ، اتهام باکو مبني بر هدف قرار دادن غيرنظاميان جمهوري باکو را تکذيب کرد. به گزارش پايگاه اينترنتي «ارمن پرس» ،داويد بابايان، سخنگوي رياست جمهوري
cache/resized/971702fefa83fc0b27124ab780b77627.jpg
  در یک اظهار نظر عجیب و در حالیکه مقامات و رسانه های باکو به صورت ریاکارانه جهت جلب حمایت جمهوری اسلامی ایران، قراباغ کوهستانی را با فلسطین اشغالی مقایسه
cache/resized/5cb475d1859d5cf64749a0e6e79e119f.jpg
  پايگاه اينترنتي «ميدان تي وي» به نقل از مقاله پژوهشي درج شده در سايت «ترود» TRUD بلغارستان به قلم «ديليانا قايتانجيئوا» پژوهشگر بلغاري ، خبر داد شرکت
cache/resized/09d80fcfab8197303c2bd4189fb05353.jpg
آیت الله كاظم‌صديقي، امام جمعه تهران در خطبه های نماز جمعه 16تیر در انتقاد از سیاست های ضد اسلامی و ضد شیعی باکو گفت: « ما از داخل کشور عربستان خبر نداریم، ما
cache/resized/56945c2bc3a14761b5d257d1ee645e47.jpg
الهام علي اف، رييس جمهوري باکو در پيام تبريک به دونالد ترامپ، رييس جمهوري آمريکا بر اميدواري زياد باکو به تلاش هاي آمريکا و ترامپ براي حل مناقشه قراباغ تاکيد
cache/resized/f3cfff06ffde71a883ac9e3821892a47.jpg
اداره مسلمانان قفقاز جمهوري باکو ، سفرهاي زيارتي مستقيم از باکو به مشهد را تا اطلاع ثانوي به حالت تعليق درآورد.به گزارش خبرگزاري آپا، اداره مسلمانان قفقاز
cache/resized/d83b0a097174bb88a4140fa67b386fcb.jpg
آنکارا با اجراي طرح ايجاد منطقه آزاد تجاري با نخجوان، اين منطقه از جمهوري باکو را ضميمه اقتصاد ترکيه مي کند.به گزارش خبرگزاري ترند جمهوري باکو، نهاد زيبکچي،