ولتر و ایران شناسی تخیلی

سه شنبه, 08 دی 1394 ساعت 06:07 نوشته شده توسط  اندازه قلم کاهش اندازه قلم کاهش اندازه قلم افزایش اندازه قلم افزایش اندازه قلم

حبیب اله فاضلی "ایران شناسی تخیلی" را می توان یک از حوزه های شرق شناسی به حساب آورد که در آن نویسنده یا به واقع "خیال پرداز" بی آنکه به ایران سفری کرده باشد یا از منابع دقیق و درستی با فرهنگ و آداب ایرانی

آشنا شده باشد در خیال خود به ارائه تصویری از جامعه و فرهنگ ایرانی می پردازد و همه رذایل و مشکلات جامعه خودرا فرافکنی کرده و در آن قرار می دهد . در این روایت ایران نه یک سرزمین یا واقعیت سیاسی – فرهنگی بلکه گاه به مثابه مدینه ای بی رو ح و بی اخلاق به تصویر کشیده می­شود که قرار است به عنوان ابزاری برای نقد جامعه اروپایی پسا­روشنگری از آن بهره گرفته شود. قوت شرق شناسی و ایران شناسی تخیلی به گونه ای است که حتی آموزه های روشنگری و ظهور ذهن های نقادی چون ولتر ، مونتسکیو، دیدرو،کندورسه و... نیز باعث نشد تا این سنت ناصواب و قضاوت های هپروتی با دیده تردید نگریسته شوند. به عبارت دیگر حتی بصیرت­های بنیادین روشنگری یعنی عقلانیت،اصالت تجربه  و شک معرفت شناسی­باعث نشد تا مونتسکیو تصویر ریکاوازبکرا به انسان واقعی ایرانی نزدیک کند و یا ولتر بابوک را به ایران نفرستد بلکه به کشوری بفرستد که حداقل خودش در آن مسافرتی کرده باشد.

 

یاران دانشنامه و منتقدان سرسخت کلیسا و شریعت مسیح که نیچه آنها را فیلسوفان راستین می دانست بهره گیری از زبان تمثیل را یکی از روش های کم خطر جهت نقد شریعت مسیحی و جوامع اروپایی می دانستند که اینک در میانه توهم و تعقل به سر    می­بردند و از اینجاست که جامعه و کشوری به نام  ایران و شهری به نام پرسپولیس برای پیتربل، جیمز موریه ، دومولن وبل، گوبینو، ولتر و ... موضوعیت می یابد.

اینکه چرا روشنگران قرن 18 اروپا ایران را به کرات مورد توجه قرار می دهند سخن مرکزی این یادداشت نیست اما واقعیت این است که ادبیات ساخته شده این دوره درباره ایران در ساخته شدن ذهنیت اروپای مدرن نسبت به ایران به درجات زیادی موثر بوده است.

یکی از نمونه داستان ها یا  نمایشنامه های تخیلی داستان "بابوک" اثر ولتر است. در این داستان اوتوریل فرشته آسمانی و احتمالا نماینده آسمان از دست افراط و تفریط های ایرانیان به ستوه آمده و مردد است که ایران را تنبیه کند یا نابود سازد. اوتوریل برای اتخاذ تصمیم درست بابوک را که مردی سکایی و ساکن سواحل جیحون است را به ایران می فرستد تا گزارشی از مردمان و مناسبات جامعه و دولت ایران به وی ارائه کند.

بابوک در این سفر با سربازان ، فرماندهان ، قضات، شوهران ، زنان و به صورت کلی مردمانی ناسپاس روبه رو می­شود و به اوتوریل حق می دهد که این مردمان کژکار را نابود کند اما آنگاه که به پرسپولیس پایتخت آسیا می آید و به زیر پوست فرهنگ این شهر نفوذ می کند قضاوتش تعدیل می­شود و با خود می گوید این شهر هم مغان فاضل دارد ، هم مغان جاهل و بیکار ، هم قضات عادل دارد و هم غیر عادل، هم زنان وفادار دارد و هم بی وفا و ... در نهایت او با سردرگمی گزارش خود را در قالب مجسمه ای تمثیلی به اوتوریل ارایه می کند . مجسمه تمثیلی بابوک ترکیبی است از طلا ، مس، خاک و فلزات باارزش و بی ارزش است و به اوتوریل می گوید هر چند که این مجسمه سراسر طلا نیست اما شکستنش هم روا نیست ، باید اغماض کرد و کار را به گذر روزگار سپرد و این چنین است که به اعتبار ولتر پرسپولیس پایتخت آسیا به امید اصلاح در آینده از نابودی نجات می یابد.

به نظر می رسد که انگیزه نقد ازجامعه مسیحی فرانسه، ضدیت با کلیسا و از همه مهمتر تعصب ضد اسلامی و شرقی ولتر که متاثر از حضور ترکان عثمانی در اروپاست باعث گردیده تا وی به خود اجازه ندهد به سراغ فهم این سخن و گزاره مهم افلاطون برود که چرا وی در گفتگو با سیاستمدار و سردار معروف آتنی یعنی الکیبیادس میگوید"برو تربیت را از ایرانیان بیاموز".

 

 

استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران


 
هویت اخلاقی دموکراسی‌ها: از ملی گرایی تا حقوق بشرگرایی / دکتر حبیب الله فاضلی

حبیب الله فاضلی

استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران، پژوهشگر  ارشد مسائل قومی

پست الکترونیکی این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سند هفته

تحلیل راهبردی

طراحی وب سایت وب و تو

تازه ترین اخبار جمهوری باکو

cache/resized/dc3bf4d4b26a09c3e465eddd4aaf8cf2.jpg
جمهوری باکو متهم شده به یک نهاد قدیمی حقوق بشری در اروپا پیشنهاد رشوه داده است. به گزارش سرویس ترجمه شفقنا به نقل از گاردین، دو تن از اعضای انجمن پارلمانی
cache/resized/01d2e4728acec27cecfa240b338b06fa.jpg
  دبیرکل حزب سوسیال دموکرات و نماینده مجلس جمهوری باکو در پی ادامه اعتراض طیفهای افراطی در فضای مجای به اظهارات ماه پیش خود مبنی بر « ترک نبودن آذری‌ها و نقش
cache/resized/6d2655c4bee5f76b7b3b537c2ad435b5.jpg
خبرگزاری «آپا» گزارش داد، "علی حسن اف" دستیار رییس جمهور باکو در مسایل اجتماعی و سیاسی در مصاحبه با خبرگزاری «آپا» اعلام نمود: «"الهام علی یف" رییس جمهور
cache/resized/db3f817fed5d602624ce0fea0e9cb79d.jpg
روبرت سکوتا، سفير آمريکا در باکو گفت واشنگتن طي 25 سال گذشته ، يک ميليارد و 300 ميليون دلار به جمهوري باکو کمک کرده است.به گزارش ترند، سفير آمريکا در باکو در
cache/resized/b66246c8dc3a5456b5d17236b78972dc.jpg
دادگاه حقوق بشر اروپا، دولت جمهوري باکو را بخاطر خودداري از بررسي جدي موضوع قتل المار حسين اف، سردبير نشريه «مونيتور» چاپ باکو به پرداخت جريمه محکوم کرد.به
cache/resized/5a49153304da0c6e739d95c27018ed48.jpg
علي حسن اف، دستيار ارشد رييس جمهوري باکو در سخناني اهانت آميز عليه دينداران معترض به تخريب مسجد حاج جواد در باکو،  بطور غيرمستقيم اين اعتراض را به ايران نسبت
cache/resized/56f3b537a3d7f50e4430fba2d9e34b11.jpg
پايگاه هاي اينترنتي جمهوري باکو از تجمع نمازگزاران مسجد حاج جواد باکو براي جلوگيري از تخريب اين مسجد و اقدام پليس در بازداشت چند تن از  نمازگزاران خبر
cache/resized/69c2d6de026a3196c5afa60b95e33ee1.jpg
(این خبر تکذیب شده، برای مطالعه کلیک کنید) به گزارش پايگاه اينترنتي «ويرتوالاذ» جمهوري آذربايجان ، حکمت حاجي اف گفت : « در ارتباط با روندي که تحت پوشش مرمت
cache/resized/a4c0e4c0194dfa44d9f0f1225270acbe.jpg
در چارچوب تحريف و جعل تاريخ و  تلاش هاي کشورهاي منطقه براي تصاحب پيشينه تاريخي ايران، با همکاري موسسه هاي شرق شناسي جمهوري باکو و روسيه، کتاب «از سلجوقيان تا
cache/resized/f696078406238e4bc41325107b7b94f4.jpg
الياخا اروشاليم، سفير جديد  اسرائیل در ارمنستان ، از رايزني هاي خود با مقامات ايروان درباره موضوع فروش تسليحات به جمهوري باکو خبر داد و تاکيد کرد تل آويو نمي
cache/resized/77fef2e0f1d2529d6e52b5054d3e1159.jpg
بنيامين نتانياهو، در پيامي به الهام علي اف، به مناسبت 25 -مين سال برقراري روابط تل آويو- باکو، ضمن قدرداني از استقبال گرم الهام علي اف از وي و همسرش و هيات
cache/resized/36493755108fe6d10e8701091c930bca.jpg
پايگاه اينترنتي «آذ ويزيون» جمهوري باکو، از جلوگيري طرفداران علي کريم لي، رهبر حزب جبهه خلق (بقایای ایلچی بیک) از نمايش پرچم يا حسين (ع) توسط اسلام گرايان در