ولتر و ایران شناسی تخیلی

سه شنبه, 08 دی 1394 ساعت 06:07 نوشته شده توسط  اندازه قلم کاهش اندازه قلم کاهش اندازه قلم افزایش اندازه قلم افزایش اندازه قلم

حبیب اله فاضلی "ایران شناسی تخیلی" را می توان یک از حوزه های شرق شناسی به حساب آورد که در آن نویسنده یا به واقع "خیال پرداز" بی آنکه به ایران سفری کرده باشد یا از منابع دقیق و درستی با فرهنگ و آداب ایرانی

آشنا شده باشد در خیال خود به ارائه تصویری از جامعه و فرهنگ ایرانی می پردازد و همه رذایل و مشکلات جامعه خودرا فرافکنی کرده و در آن قرار می دهد . در این روایت ایران نه یک سرزمین یا واقعیت سیاسی – فرهنگی بلکه گاه به مثابه مدینه ای بی رو ح و بی اخلاق به تصویر کشیده می­شود که قرار است به عنوان ابزاری برای نقد جامعه اروپایی پسا­روشنگری از آن بهره گرفته شود. قوت شرق شناسی و ایران شناسی تخیلی به گونه ای است که حتی آموزه های روشنگری و ظهور ذهن های نقادی چون ولتر ، مونتسکیو، دیدرو،کندورسه و... نیز باعث نشد تا این سنت ناصواب و قضاوت های هپروتی با دیده تردید نگریسته شوند. به عبارت دیگر حتی بصیرت­های بنیادین روشنگری یعنی عقلانیت،اصالت تجربه  و شک معرفت شناسی­باعث نشد تا مونتسکیو تصویر ریکاوازبکرا به انسان واقعی ایرانی نزدیک کند و یا ولتر بابوک را به ایران نفرستد بلکه به کشوری بفرستد که حداقل خودش در آن مسافرتی کرده باشد.

 

یاران دانشنامه و منتقدان سرسخت کلیسا و شریعت مسیح که نیچه آنها را فیلسوفان راستین می دانست بهره گیری از زبان تمثیل را یکی از روش های کم خطر جهت نقد شریعت مسیحی و جوامع اروپایی می دانستند که اینک در میانه توهم و تعقل به سر    می­بردند و از اینجاست که جامعه و کشوری به نام  ایران و شهری به نام پرسپولیس برای پیتربل، جیمز موریه ، دومولن وبل، گوبینو، ولتر و ... موضوعیت می یابد.

اینکه چرا روشنگران قرن 18 اروپا ایران را به کرات مورد توجه قرار می دهند سخن مرکزی این یادداشت نیست اما واقعیت این است که ادبیات ساخته شده این دوره درباره ایران در ساخته شدن ذهنیت اروپای مدرن نسبت به ایران به درجات زیادی موثر بوده است.

یکی از نمونه داستان ها یا  نمایشنامه های تخیلی داستان "بابوک" اثر ولتر است. در این داستان اوتوریل فرشته آسمانی و احتمالا نماینده آسمان از دست افراط و تفریط های ایرانیان به ستوه آمده و مردد است که ایران را تنبیه کند یا نابود سازد. اوتوریل برای اتخاذ تصمیم درست بابوک را که مردی سکایی و ساکن سواحل جیحون است را به ایران می فرستد تا گزارشی از مردمان و مناسبات جامعه و دولت ایران به وی ارائه کند.

بابوک در این سفر با سربازان ، فرماندهان ، قضات، شوهران ، زنان و به صورت کلی مردمانی ناسپاس روبه رو می­شود و به اوتوریل حق می دهد که این مردمان کژکار را نابود کند اما آنگاه که به پرسپولیس پایتخت آسیا می آید و به زیر پوست فرهنگ این شهر نفوذ می کند قضاوتش تعدیل می­شود و با خود می گوید این شهر هم مغان فاضل دارد ، هم مغان جاهل و بیکار ، هم قضات عادل دارد و هم غیر عادل، هم زنان وفادار دارد و هم بی وفا و ... در نهایت او با سردرگمی گزارش خود را در قالب مجسمه ای تمثیلی به اوتوریل ارایه می کند . مجسمه تمثیلی بابوک ترکیبی است از طلا ، مس، خاک و فلزات باارزش و بی ارزش است و به اوتوریل می گوید هر چند که این مجسمه سراسر طلا نیست اما شکستنش هم روا نیست ، باید اغماض کرد و کار را به گذر روزگار سپرد و این چنین است که به اعتبار ولتر پرسپولیس پایتخت آسیا به امید اصلاح در آینده از نابودی نجات می یابد.

به نظر می رسد که انگیزه نقد ازجامعه مسیحی فرانسه، ضدیت با کلیسا و از همه مهمتر تعصب ضد اسلامی و شرقی ولتر که متاثر از حضور ترکان عثمانی در اروپاست باعث گردیده تا وی به خود اجازه ندهد به سراغ فهم این سخن و گزاره مهم افلاطون برود که چرا وی در گفتگو با سیاستمدار و سردار معروف آتنی یعنی الکیبیادس میگوید"برو تربیت را از ایرانیان بیاموز".

 

 

استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران


 
هویت اخلاقی دموکراسی‌ها: از ملی گرایی تا حقوق بشرگرایی / دکتر حبیب الله فاضلی

حبیب الله فاضلی

استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران، پژوهشگر  ارشد مسائل قومی

پست الکترونیکی این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سند هفته

تحلیل راهبردی

طراحی وب سایت وب و تو

تازه ترین اخبار جمهوری باکو

cache/resized/6aff5278161be6faab881bb78defcd62.jpg
  روزنامه يني مساوات چاپ باکو، همکاري ساختار امنيتي جمهوري باکو با موساد در زمينه تامين امنيت «بازي هاي همبستگي اسلامي در باکو» را توجيه کرد. روزنامه «يني
cache/resized/f22ccf07ee999ee62ca26f56073a31d8.jpg
  به گزارش خبرگزاري ترند شرکت «هارپ آرگه» Harp Arge ترکيه اعلام کرد سيستم «قاتل پهپاد» Drone Killer ، ويژه مقابله با هواپيماهاي بدون سرنشين، به جمهوري
cache/resized/f28dfde40fab368caddc93f1830b33ad.jpg
يک سايت اينترنتي جمهوري باکو به نقل از «منابع مطلع»  خبر داد علت اصلي دستگيري جهانگير حاجي اف، مدير پيشين بانک بين المللي جمهوری باکو، همکاري وي با هکرهاي
cache/resized/31ce794430805bdb41600fa5f404e25d.jpg
پايگاه اينترنتي پان ترکيست « يني چاغ» جمهوري باکو، ايران را عامل «نفي هويت ترکي براي جمهوري آذربايجان» معرفي کرد.پايگاه اينترنتي «يني چاغ» در تحليلي با عنوان «
cache/resized/2ebda512a8c37a800528108f1d4c5da1.jpg
به گزارش خبرگزاری تسنیم در فیلمی که از سخنرانی «ییقیت بولوت» عضو هیئت مدیره شورای عالی «بنیاد وارلیق» ترکیه که در سال 2013 ایراد شده و اخیرا فاش و در شبکه های
cache/resized/5f47d114328baad6a3b1cc69b279d36b.jpg
بحران هويت در جمهوري باکو ، بار ديگر موجب جنجال بر سر اعتراض يک نماينده مجلس اين کشور به اطلاق نام وارداتي «ترک» به آذري ها شد.     عارف رحيم زاده، رييس
cache/resized/69131cab5e119f7bf0e2539ba926c6cf.jpg
روزنامه «يني مساوات» چاپ باکو در تحليلي درباره اوضاع ديني  جمهوري باکو، با تاکيد بر اينکه «شکاف ميان دولت و دينداران در اين کشور در حال افزايش است»، خواهان
cache/resized/5414e113cdf86dba6437c2de83f64ba7.jpg
بکير بوزداق، وزير دادگستري ترکيه، انتصاب همسر رييس جمهوري باکو به مقام معاون اول رييس جمهوري اين کشور را «الگويي بد» توصيف کرد.به گزارش پايگاه اينترنتي «باستا
cache/resized/2f684afb3784dba6763e7fbf5735951f.jpg
پايگاه اينترنتي رياست جمهوري باکو متن کامل سخنراني الهام علي اف، رييس جمهوري اين کشور در يکي از نشست هاي کاري اجلاس امنيتي «مونيخ» را منتشر کرد که  در اين
cache/resized/ae3208be3b5c890db554b8e03d2ec3d4.jpg
مبارز قربانلي، رييس کميته دولتي امور گروه هاي ديني جمهوري آذربايجان گفت : « ملت آذربايجان به دو نيم تقسيم شده است. آذربايجان در قرن نوزدهم براساس معاهده امضاء