ولتر و ایران شناسی تخیلی

سه شنبه, 08 دی 1394 ساعت 06:07 نوشته شده توسط  اندازه قلم کاهش اندازه قلم کاهش اندازه قلم افزایش اندازه قلم افزایش اندازه قلم

حبیب اله فاضلی "ایران شناسی تخیلی" را می توان یک از حوزه های شرق شناسی به حساب آورد که در آن نویسنده یا به واقع "خیال پرداز" بی آنکه به ایران سفری کرده باشد یا از منابع دقیق و درستی با فرهنگ و آداب ایرانی

آشنا شده باشد در خیال خود به ارائه تصویری از جامعه و فرهنگ ایرانی می پردازد و همه رذایل و مشکلات جامعه خودرا فرافکنی کرده و در آن قرار می دهد . در این روایت ایران نه یک سرزمین یا واقعیت سیاسی – فرهنگی بلکه گاه به مثابه مدینه ای بی رو ح و بی اخلاق به تصویر کشیده می­شود که قرار است به عنوان ابزاری برای نقد جامعه اروپایی پسا­روشنگری از آن بهره گرفته شود. قوت شرق شناسی و ایران شناسی تخیلی به گونه ای است که حتی آموزه های روشنگری و ظهور ذهن های نقادی چون ولتر ، مونتسکیو، دیدرو،کندورسه و... نیز باعث نشد تا این سنت ناصواب و قضاوت های هپروتی با دیده تردید نگریسته شوند. به عبارت دیگر حتی بصیرت­های بنیادین روشنگری یعنی عقلانیت،اصالت تجربه  و شک معرفت شناسی­باعث نشد تا مونتسکیو تصویر ریکاوازبکرا به انسان واقعی ایرانی نزدیک کند و یا ولتر بابوک را به ایران نفرستد بلکه به کشوری بفرستد که حداقل خودش در آن مسافرتی کرده باشد.

 

یاران دانشنامه و منتقدان سرسخت کلیسا و شریعت مسیح که نیچه آنها را فیلسوفان راستین می دانست بهره گیری از زبان تمثیل را یکی از روش های کم خطر جهت نقد شریعت مسیحی و جوامع اروپایی می دانستند که اینک در میانه توهم و تعقل به سر    می­بردند و از اینجاست که جامعه و کشوری به نام  ایران و شهری به نام پرسپولیس برای پیتربل، جیمز موریه ، دومولن وبل، گوبینو، ولتر و ... موضوعیت می یابد.

اینکه چرا روشنگران قرن 18 اروپا ایران را به کرات مورد توجه قرار می دهند سخن مرکزی این یادداشت نیست اما واقعیت این است که ادبیات ساخته شده این دوره درباره ایران در ساخته شدن ذهنیت اروپای مدرن نسبت به ایران به درجات زیادی موثر بوده است.

یکی از نمونه داستان ها یا  نمایشنامه های تخیلی داستان "بابوک" اثر ولتر است. در این داستان اوتوریل فرشته آسمانی و احتمالا نماینده آسمان از دست افراط و تفریط های ایرانیان به ستوه آمده و مردد است که ایران را تنبیه کند یا نابود سازد. اوتوریل برای اتخاذ تصمیم درست بابوک را که مردی سکایی و ساکن سواحل جیحون است را به ایران می فرستد تا گزارشی از مردمان و مناسبات جامعه و دولت ایران به وی ارائه کند.

بابوک در این سفر با سربازان ، فرماندهان ، قضات، شوهران ، زنان و به صورت کلی مردمانی ناسپاس روبه رو می­شود و به اوتوریل حق می دهد که این مردمان کژکار را نابود کند اما آنگاه که به پرسپولیس پایتخت آسیا می آید و به زیر پوست فرهنگ این شهر نفوذ می کند قضاوتش تعدیل می­شود و با خود می گوید این شهر هم مغان فاضل دارد ، هم مغان جاهل و بیکار ، هم قضات عادل دارد و هم غیر عادل، هم زنان وفادار دارد و هم بی وفا و ... در نهایت او با سردرگمی گزارش خود را در قالب مجسمه ای تمثیلی به اوتوریل ارایه می کند . مجسمه تمثیلی بابوک ترکیبی است از طلا ، مس، خاک و فلزات باارزش و بی ارزش است و به اوتوریل می گوید هر چند که این مجسمه سراسر طلا نیست اما شکستنش هم روا نیست ، باید اغماض کرد و کار را به گذر روزگار سپرد و این چنین است که به اعتبار ولتر پرسپولیس پایتخت آسیا به امید اصلاح در آینده از نابودی نجات می یابد.

به نظر می رسد که انگیزه نقد ازجامعه مسیحی فرانسه، ضدیت با کلیسا و از همه مهمتر تعصب ضد اسلامی و شرقی ولتر که متاثر از حضور ترکان عثمانی در اروپاست باعث گردیده تا وی به خود اجازه ندهد به سراغ فهم این سخن و گزاره مهم افلاطون برود که چرا وی در گفتگو با سیاستمدار و سردار معروف آتنی یعنی الکیبیادس میگوید"برو تربیت را از ایرانیان بیاموز".

 

 

استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران


 
هویت اخلاقی دموکراسی‌ها: از ملی گرایی تا حقوق بشرگرایی / دکتر حبیب الله فاضلی

حبیب الله فاضلی

استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران

پست الکترونیکی این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سند هفته

تحلیل راهبردی

تازه ترین اخبار جمهوری باکو

cache/resized/ca5ee4c7629c305bebbc90698df8c346.jpg
      خبرگزاري «آپا» جمهوري باکو گزارش داد : « مجمع اقتصادي و استراتژي (جمهوري) باکو و شوراي همکاري خليج (فارس) در باکو برگزار خواهد شد.» به گزارش خبرگزاري
cache/resized/a9ad554941a840015252466b26caeb13.jpg
درپي پخش سريال ايراني حضرت يوسف (ع) در جمهوري باکو، از سال 2011 تا  سال 2017 ، اکثر کودکان در اين کشور ، يوسف نامگذاري شده اند و پس از آن، براي بيشترين نوزادان
cache/resized/88f099cc3085e8a0904d91c177e1a016.jpg
فاضل مصطفی، نمایند مجلس جمهوری باکو در صفحه شبکه اجتماعی خود مطالبی را بیان نموده است که بازتاب گسترده ای در فضای مجازی داشته است.فاضل مصطفی اظهار داشته است،
cache/resized/a21f301741a06bf8048ebe7eb9b01897.jpg
بوريس دژِرِليوِسکي ، تحليلگر «مرکز آزادي سياسي» روسيه و کارشناس مسايل نظامي نوشت در جمهوري باکو يک هزار جاسوس آمريکا حضور دارند و شعله ور شدن آتش درگيري نظامي
cache/resized/c585136177479b49dc52427c29f54b53.jpg
الدار نمازوف، دستيار پيشين رييس جمهوري باکو تاکيد کرد تلاش براي ايجاد اين تصور که«مناقشه قره باغ، نزاع ميان مسلمانان و مسيحيان است»، اشتباه بزرگي است. به گزارش
cache/resized/c62dd09fddb29ff628c07a0b663e119b.jpg
خبرگزاري رسمي آذرتاج جمهوري باکو به نقل از سخنگوي وزارت خارجه اين کشور خبر داد: « فعلا مساله پيوستن به ائتلاف نظامي اسلامي (ائتلاف تحت فرماندهي عربستان سعودي)
cache/resized/cf1d57f3b6241a2aea78141c36cebf78.jpg
«مرکز بگين-سادات» رژيم صهيونيستي ادعا کرد تا زمان فروپاشي شوروي، هشتصد هزار نفر يهودي در جمهوري باکو زندگي مي کردند!به گزارش آذریها به نقل خبرگزاري ترند،
cache/resized/42e99ebab9dbad1a09bd4d7e011cc594.jpg
زرتشت عليزاده، تحليلگر سياسي سرشناس در  باکو، از مطرح شدن تهديدات غيرمعقول برخي نمايندگان مجلس این کشور عليه ايران ابراز تعجب کرد. پايگاه اينترنتي «24 ساعت»
cache/resized/b8d079253ecbcb2071ae7254fced79d0.jpg
قدرت حسنقلی اف نماینده مجلس جمهوری باکو در نشست این مجلس ایران را به علت برخی انتقادات از سفر نخست وزیر اسرائیل به باکو به دخالت در امور داخلی خود متهم کرد و
cache/resized/20fb0b074254ade2b56a9e329603e277.jpg
سردار دهقان، وزیر دفاع  در گفتگو با شبکه تلویزیونی روسیه‌الیوم گفت:   سال گذشته هواپيمای بدون سرنشين رژيم صهيونيستی از (به اصطلاح) جمهوری آذربايجان، داخل خاک