منوچهر مرتصوی بنيادگذار بازشناسي هويت

شنبه, 24 مرداد 1394 ساعت 17:41 نوشته شده توسط  اندازه قلم کاهش اندازه قلم کاهش اندازه قلم افزایش اندازه قلم افزایش اندازه قلم

خبر درگذشت استاد منوچهر مرتضوي زود منتشر شد فرهيختگان و فرزانگان هميتي شايسته كردند نگارنده در تكاپو بود در بزرگداشت استاد فرزانه سفر كرده چيزي بنويسد امّا قلم و دست را ياراي آن نبود با خُردي

در رثاي بزرگي چون مرتضوي جسارت بورزد. در ايام ميلاد مولود گرامي “يكي پدر، يكي پسر، يكي عمومي مهجين” دل را به دريا زده آنچه در دل داشتم و بر دل سنگيني مي‌كرد را بنگارم. حقير را توفيق ديدار حضوري و درك محضر آن استاد رفيق نگرديد و جز لحظاتي كه در مسجد طوبا در مراسم ترحيم دكتر اسماعيل رفيعيان عرض ادبي كوتاه در محضرش داشتم كه فرمودند برايتان دعا مي‌كنم ليكن آشنايي و ارادت به ساحت استاد از زماني بود كه تأليف كتاب “جنبش دانشجويي تبريز“ را براي دفتر ادبيات انقلاب اسلامي در سال 1380 آغاز كردم. در منابع و اسناد و همچنين خاطراتي كه از اساتيد و دانشجويان دانشگاه تبريز بارها با نام و اقدامات و منش علمي و فرهنگي استاد آشنا و مواجه بودم. از آن فراتر كتاب پر ارج “چهره آذرآبادگان در آئينه تاريخ ايران“ برگ زرين ديگر از كارنامه پرافتخار او الگو كارهاي نگارنده گرديد.
حيات استاد مرتضوي را در چندسويه و نظر مي‌توان به بررسي نشست. در هيأت استاد و مدرس دانشگاه كه محقق و پژوهشگر سرشناس و نامي ايران بود. شاگرداني كه تربيت كرده و تأليفاتش مي‌تواند ملاك نقد و بررسي مقام و موقعيت او باشد. مطالعات او در باب ايلخانان از منابع معتبر و عمده اين موضوع است همچنان‌كه در حافظ‌پژوهي چندي او مديريت دانشكده ادبيات و اندكي رياست دانشگاه تبريز را بر عهده داشت كه موضوع اخير يعني رياست او بر اين دانشگاه مهم و تأثيرگذار فراز مهم و ويژه اين مرد بزرگ را به منصه ظهور رسانيد. ايستادگي مردانه او در حادثه 18 ارديبهشت 57 دانشگاه تبريز و استعفاي تاريخي او آن هم كه هنوز تصور سقوط حكومت پهلوي نمي‌رفت جز از او ساخته نبود.
رياست دانشگاه‌ها منصوب شخص محمدرضا پهلوي بود امّا او به اعتراض شهادت سه تن در دانشگاه تبريز در حمله مأموران رژيم پهلوي نام خود را به آزادگي و وارستگي ثبت كرد. در اين باب به همراه دوست عزيز محمّد طاهري مفصل گفته‌ايم چه ناجوانمردانه است تهمت‌هايي كه به او مي‌زدند و مي‌زنند.(1) اگر در حيات اداري و سياسي مرتضوي هيچ نبود، فقط اين اقدامش براي نيكنامي او كفايت مي‌كند. بگذريم در شرايطي كه توده‌اي‌ها و ماركسيست‌ها در آشفته‌بازار تثبيت انقلاب با او چه كردند شرحي ديگر دارد يكي از روحانيوني كه آن ايام در تبريز مسئوليت داشت و اكنون اصلاح‌طلب گشته! در جواب مرتضوي گفته بود كه مي‌دانم حق با توست ليكن چپي‌ها فشار مي‌آورند! و بگذريم از اينكه تلاش‌هاي دكتر علوي رياست محترم و فرهيخته دانشگاه تبريز براي تجليل و بزرگداشت آن مفخر ايران اسلامي با كارشكني به ظاهر دوستان استاد در دانشگاه به جايي نرسيد.
فراز ديگر حيات مرتضوي ارادت و دلدادگي بي‌حدوحصر او به اميرمؤمنان حضرت علي (ع) و اهل بيت (ع) بود. طي سالياني كه در تبريز گوشه عزلت گزيده بود، در عيد غدير در بر روي مردم مي‌گشاد. بگذريم مردم‌داري او و سلوكش با رعايا را روانشاد دكتر رفيعيان مفصل نگاشته است.
امّا آنچه در حيات دكتر منوچهر مرتضوي جاي تأمل و درنگ دارد و اين ويژگي او را دامنگير وطن عزيزش ايران و تبريز گردانيد با آنكه مي‌توانست به خارج رفته كرسي تدريس داشته باشد، عشق و علاقه او به ايران و آذربايجان بود. وي در ايام مديريت خود در دانشكده ادبيات با تأسيس “مؤسسه تاريخ و فرهنگ ايران“ نخستين اقدام و گام بازشناسي هويت اصيل ايراني و اسلامي را در آذربايجان و بلكه در ايران بنا نهاد. آثاري كه در ايام فعاليت اين مؤسسه منتشر گرديد اكنون در حكم زر و كتب ناياب گرانبهاست. خوشبختانه اکنون اين موسسه به همت رياست فرزانه دانشگاه تبريز جناب دکتر علوی احيا و مديريت آن به عهده دکتر محمد علی پرغو از حماسه آفرينان دفاع مقدس سپرده شده است که به اميد خدا فعاليت های آتی آن جايگاه موسسه را به خوبی آشکار خواهد نمود. روانشاد دكتر منوچهر مرتضوي ارادت تام و عشقي كامل به فرهنگ و ادب ايراني آذربايجان داشت. مقدمه‌اي كه آن عزيز سفر كرده بر چاپ نخست “حيدر بابايه سلام“ نگاشته نشانه‌اي از اين ارادت و اخلاص به فرهنگ و ادب اصيل آذربايجاني است. بر اين اساس به راستي مي‌توان وي را پيشگام و بنيانگذار بازشناسي هويت ايراني اسلامي آذربايجان دانست.زمانی که وی در مقدمه سروده جاويدان شهريار از فرهنگ اصيل اسلامی آذربايجان تجليل و تکريم می کرد که مدعيان زبان کنونی ايده آل های خود را در مسکو و پکن می جستند .
 كتاب پرارج و گرانقدر “چهره آذرآبادگان در آيينه تاريخ ايران”  اثري سترگ است كه الگوي مناسب و شايسته براي بازشناسي هويت تك‌تك مناطق مختلف ايران. راهي كه اين استاد فقيد با تأليف اين كتاب و پيشتر از آن با تأسيس مؤسسه تاريخ و فرهنگ ايران هموار كرده راهي است كه پژوهشگراني فرهيخته و فرزانه چون محمدطاهر خسروشاهي، محمدتقي سبكدل، صمد اسمعيل‌زاده، ميمنت‌نژاد، و ديگران در ادامه آن هستند. افتخاري كه نگارنده را به لطف حق شامل گرديد، گردآوري و تأليف مجموعه “نقش آذربايجان در تحكيم هويت ايران“ (2) الگوبرداري از آن استاد فرزانه بود. در مقدمه آن كتاب نوشته‌ام: “مسيري كه اين انديشمندان [محققان و پژوهشگران و نويسندگان مقالات مجموعه] قصد پيمود آن دارند حدود سي سال پيش توسط استاد منوچهر مرتضوي هموار شده است. “چهره آذرآبادگان در آئينه تاريخ ايران“ عنوان مجموعه‌اي است كه به قصد و نيت دفاع از هويت اصيل ايراني اسلامي آذربايجان به كوشش استاد فرزانه توسط دانشگاه تبريز انتشار يافت.”
نا گفته نماند نسخه ای از کتاب فوق توسط دوست گرانمايه جناب پيروز رفيعيان فرزند برومند روانشاد دکتر اسماعيل رفيعيان به خدمت استاد فقيد مرتضوی تقديم شد و به نقل از آن استاد فرزانه جناب رفيعيان فرمودند که استاد کتاب را ديده و گفته اند شما (منظور نويسندگان مجموعه) را دعا می کنند. اين توفيق هم نصيب نگارنده گرديد در مراسم ختم روانشاد دکتر رفيعيان لحظاتی در مسجد طوبی به حضور استاد رسيده و عرض ادب کردم و آنجا هم فرمودند شما را دعا می کنم. روشن است چنين بزرگ‌مردي مورد حقد و كينه دشمنان ايران باشد. به راستي او بنيادگذار و بنيانگذار دفاع از هويت ايراني اسلامي آذربايجان بود.

رحیم نیکبخت

پژوهشگر تاریخ معاصر، نویسنده و فعال فرهنگی

 

پست الکترونیکی این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

تحلیل راهبردی

سند هفته

طراحی وب سایت وب و تو

تازه ترین اخبار جمهوری باکو

cache/resized/c3cc69bb7871bd2d0b3954be05d8f75a.jpg
پايگاه اينترنتي « ويرتوالاذ» جمهوري آذربايجان مصاحبه منتشرنشده اي از حيدر علي اف، رييس جمهوري پيشين اين کشور را که 27 سال پيش انجام شده است، منتشر کرد که
cache/resized/22ae40b23afa48d7840bf5e67c1d9655.jpg
سخنگوی وزارت امور خارجه ارمنستان تاکید کرد بدون حضور نماینده قراباغ کوهستانی در مذاکرات صلح قره باغ میان جمهوری باکو و ارمنستان، رسیدن به صلح امکان پذیر نخواهد
cache/resized/8ba344815638ac8d5d432548c9c94d8a.jpg
    يكي از فعالان باند تجزيه طلب ضدايراني « داك » ( به اصطلاح كنگره آذربايجاني‌هاي دنيا )  و « دامب » ( به اصطلاح اتحاديه ملي آذربايجاني هاي دنيا ) در باكو
cache/resized/df901b2a15838ff071856cb1175397c1.jpg
انتخابات ریاست جمهوری باکو از ساعت 8:00 امروز یازدهم آوریل آغاز شد. به گزارش آذریها، در این انتخابات چند نامزد مستقل و حزبی و همچنین شخص الهام علی اف شرکت کرده
cache/resized/e7a1b679098188f26a82fb8122b9363d.jpg
پایگاه اینترنتی «ریپورت» از اعلام آمادگی  بغداد برای کمک به باکو در بازگرداندن زنان و فرزندان داعشی های جمهوری باکو به این کشور خبر داد. به گزارش پایگاه
cache/resized/a7167f356cc0fdf1febab1878fb7f2b9.jpg
علی حسن اف مشاور ارشد الهام علی اف از اعتراض فعالان سیاسی کشورش نسبت به انتخاب نام "جمهوری آذربایجان" برای منطقه آران و شروان انتقاد کرد.به گزارش آذریها در
cache/resized/0093b9e6ce138cb0d2867847fc9cd24e.jpg
«باکو ساهاکیان» رئیس جمهور قراباغ کوهستانی طی سفر رسمی به ایالات متحده در کنگره این کشور حضور پیدا کرد. به گزارش وب سایت خبری- تحلیلی آذریها، «باکو ساهاکیان»،
cache/resized/c5ca6026670e0a40c84024a5999e9c33.jpg
به گزارش گروه دفاتر خارجی خبرگزاری تسنیم،«بنیاد‌ حسین‌اف» سفیر جمهوری آذربایجان در تهران در پاسخ به این سوال که نظرش درباره «کالای تولید ایران» چیست؟، به جدی و
cache/resized/1abf5b79728e38e158266121e85e311a.jpg
    خبرگزاري آذرتاج خبر داد «کميته روابط اجتماعي آمريکا - اسراييل» ( AIPAC )، همايشي را  در چارچوب همکاري هاي جمهوري باکو با اسرائیل با عنوان « مرزهاي جديد؛
cache/resized/2d7edd2914a38c033da434059145245c.jpg
دبير آکادمي ملي علوم جمهوري باکو گفت در فرهنگ لغات و دستور خط زبان آذري در جمهوري باکو،  کلمه  املاء ، «آرفوگرافيا» ( به معناي دستور نگارش کلمات )، با املاي
cache/resized/6c074d77a9a7afae605345681c0689fd.jpg
در حالی که رسانه های باکو هفته گذشته روسیه را به دلیل چاپ یک دایره المعارف جغرافیایی به نقض تمامیت ارضی خود متهم کرده بودند این هفته نیز امریکا را به نقض
cache/resized/253e7b5503d2933aa9ad41c20c188d31.jpg
زاهد عروج ، عضو «کميته امور امنيتي و دفاع و مبارزه با مفاسد مالي» مجلس جمهوري  باکو در مقاله اي  عليه رژه نظامي زنان محجبه يمني در محکوميت جنايات رژيم آل سعود