منوچهر مرتصوی بنيادگذار بازشناسي هويت

شنبه, 24 مرداد 1394 ساعت 17:41 نوشته شده توسط  اندازه قلم کاهش اندازه قلم کاهش اندازه قلم افزایش اندازه قلم افزایش اندازه قلم

خبر درگذشت استاد منوچهر مرتضوي زود منتشر شد فرهيختگان و فرزانگان هميتي شايسته كردند نگارنده در تكاپو بود در بزرگداشت استاد فرزانه سفر كرده چيزي بنويسد امّا قلم و دست را ياراي آن نبود با خُردي

در رثاي بزرگي چون مرتضوي جسارت بورزد. در ايام ميلاد مولود گرامي “يكي پدر، يكي پسر، يكي عمومي مهجين” دل را به دريا زده آنچه در دل داشتم و بر دل سنگيني مي‌كرد را بنگارم. حقير را توفيق ديدار حضوري و درك محضر آن استاد رفيق نگرديد و جز لحظاتي كه در مسجد طوبا در مراسم ترحيم دكتر اسماعيل رفيعيان عرض ادبي كوتاه در محضرش داشتم كه فرمودند برايتان دعا مي‌كنم ليكن آشنايي و ارادت به ساحت استاد از زماني بود كه تأليف كتاب “جنبش دانشجويي تبريز“ را براي دفتر ادبيات انقلاب اسلامي در سال 1380 آغاز كردم. در منابع و اسناد و همچنين خاطراتي كه از اساتيد و دانشجويان دانشگاه تبريز بارها با نام و اقدامات و منش علمي و فرهنگي استاد آشنا و مواجه بودم. از آن فراتر كتاب پر ارج “چهره آذرآبادگان در آئينه تاريخ ايران“ برگ زرين ديگر از كارنامه پرافتخار او الگو كارهاي نگارنده گرديد.
حيات استاد مرتضوي را در چندسويه و نظر مي‌توان به بررسي نشست. در هيأت استاد و مدرس دانشگاه كه محقق و پژوهشگر سرشناس و نامي ايران بود. شاگرداني كه تربيت كرده و تأليفاتش مي‌تواند ملاك نقد و بررسي مقام و موقعيت او باشد. مطالعات او در باب ايلخانان از منابع معتبر و عمده اين موضوع است همچنان‌كه در حافظ‌پژوهي چندي او مديريت دانشكده ادبيات و اندكي رياست دانشگاه تبريز را بر عهده داشت كه موضوع اخير يعني رياست او بر اين دانشگاه مهم و تأثيرگذار فراز مهم و ويژه اين مرد بزرگ را به منصه ظهور رسانيد. ايستادگي مردانه او در حادثه 18 ارديبهشت 57 دانشگاه تبريز و استعفاي تاريخي او آن هم كه هنوز تصور سقوط حكومت پهلوي نمي‌رفت جز از او ساخته نبود.
رياست دانشگاه‌ها منصوب شخص محمدرضا پهلوي بود امّا او به اعتراض شهادت سه تن در دانشگاه تبريز در حمله مأموران رژيم پهلوي نام خود را به آزادگي و وارستگي ثبت كرد. در اين باب به همراه دوست عزيز محمّد طاهري مفصل گفته‌ايم چه ناجوانمردانه است تهمت‌هايي كه به او مي‌زدند و مي‌زنند.(1) اگر در حيات اداري و سياسي مرتضوي هيچ نبود، فقط اين اقدامش براي نيكنامي او كفايت مي‌كند. بگذريم در شرايطي كه توده‌اي‌ها و ماركسيست‌ها در آشفته‌بازار تثبيت انقلاب با او چه كردند شرحي ديگر دارد يكي از روحانيوني كه آن ايام در تبريز مسئوليت داشت و اكنون اصلاح‌طلب گشته! در جواب مرتضوي گفته بود كه مي‌دانم حق با توست ليكن چپي‌ها فشار مي‌آورند! و بگذريم از اينكه تلاش‌هاي دكتر علوي رياست محترم و فرهيخته دانشگاه تبريز براي تجليل و بزرگداشت آن مفخر ايران اسلامي با كارشكني به ظاهر دوستان استاد در دانشگاه به جايي نرسيد.
فراز ديگر حيات مرتضوي ارادت و دلدادگي بي‌حدوحصر او به اميرمؤمنان حضرت علي (ع) و اهل بيت (ع) بود. طي سالياني كه در تبريز گوشه عزلت گزيده بود، در عيد غدير در بر روي مردم مي‌گشاد. بگذريم مردم‌داري او و سلوكش با رعايا را روانشاد دكتر رفيعيان مفصل نگاشته است.
امّا آنچه در حيات دكتر منوچهر مرتضوي جاي تأمل و درنگ دارد و اين ويژگي او را دامنگير وطن عزيزش ايران و تبريز گردانيد با آنكه مي‌توانست به خارج رفته كرسي تدريس داشته باشد، عشق و علاقه او به ايران و آذربايجان بود. وي در ايام مديريت خود در دانشكده ادبيات با تأسيس “مؤسسه تاريخ و فرهنگ ايران“ نخستين اقدام و گام بازشناسي هويت اصيل ايراني و اسلامي را در آذربايجان و بلكه در ايران بنا نهاد. آثاري كه در ايام فعاليت اين مؤسسه منتشر گرديد اكنون در حكم زر و كتب ناياب گرانبهاست. خوشبختانه اکنون اين موسسه به همت رياست فرزانه دانشگاه تبريز جناب دکتر علوی احيا و مديريت آن به عهده دکتر محمد علی پرغو از حماسه آفرينان دفاع مقدس سپرده شده است که به اميد خدا فعاليت های آتی آن جايگاه موسسه را به خوبی آشکار خواهد نمود. روانشاد دكتر منوچهر مرتضوي ارادت تام و عشقي كامل به فرهنگ و ادب ايراني آذربايجان داشت. مقدمه‌اي كه آن عزيز سفر كرده بر چاپ نخست “حيدر بابايه سلام“ نگاشته نشانه‌اي از اين ارادت و اخلاص به فرهنگ و ادب اصيل آذربايجاني است. بر اين اساس به راستي مي‌توان وي را پيشگام و بنيانگذار بازشناسي هويت ايراني اسلامي آذربايجان دانست.زمانی که وی در مقدمه سروده جاويدان شهريار از فرهنگ اصيل اسلامی آذربايجان تجليل و تکريم می کرد که مدعيان زبان کنونی ايده آل های خود را در مسکو و پکن می جستند .
 كتاب پرارج و گرانقدر “چهره آذرآبادگان در آيينه تاريخ ايران”  اثري سترگ است كه الگوي مناسب و شايسته براي بازشناسي هويت تك‌تك مناطق مختلف ايران. راهي كه اين استاد فقيد با تأليف اين كتاب و پيشتر از آن با تأسيس مؤسسه تاريخ و فرهنگ ايران هموار كرده راهي است كه پژوهشگراني فرهيخته و فرزانه چون محمدطاهر خسروشاهي، محمدتقي سبكدل، صمد اسمعيل‌زاده، ميمنت‌نژاد، و ديگران در ادامه آن هستند. افتخاري كه نگارنده را به لطف حق شامل گرديد، گردآوري و تأليف مجموعه “نقش آذربايجان در تحكيم هويت ايران“ (2) الگوبرداري از آن استاد فرزانه بود. در مقدمه آن كتاب نوشته‌ام: “مسيري كه اين انديشمندان [محققان و پژوهشگران و نويسندگان مقالات مجموعه] قصد پيمود آن دارند حدود سي سال پيش توسط استاد منوچهر مرتضوي هموار شده است. “چهره آذرآبادگان در آئينه تاريخ ايران“ عنوان مجموعه‌اي است كه به قصد و نيت دفاع از هويت اصيل ايراني اسلامي آذربايجان به كوشش استاد فرزانه توسط دانشگاه تبريز انتشار يافت.”
نا گفته نماند نسخه ای از کتاب فوق توسط دوست گرانمايه جناب پيروز رفيعيان فرزند برومند روانشاد دکتر اسماعيل رفيعيان به خدمت استاد فقيد مرتضوی تقديم شد و به نقل از آن استاد فرزانه جناب رفيعيان فرمودند که استاد کتاب را ديده و گفته اند شما (منظور نويسندگان مجموعه) را دعا می کنند. اين توفيق هم نصيب نگارنده گرديد در مراسم ختم روانشاد دکتر رفيعيان لحظاتی در مسجد طوبی به حضور استاد رسيده و عرض ادب کردم و آنجا هم فرمودند شما را دعا می کنم. روشن است چنين بزرگ‌مردي مورد حقد و كينه دشمنان ايران باشد. به راستي او بنيادگذار و بنيانگذار دفاع از هويت ايراني اسلامي آذربايجان بود.

رحیم نیکبخت

پژوهشگر تاریخ معاصر، نویسنده و فعال فرهنگی

 

پست الکترونیکی این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

تحلیل راهبردی

سند هفته

طراحی وب سایت وب و تو

تازه ترین اخبار جمهوری باکو

cache/resized/26085e3d1afcdf54a912437f15f1facc.jpg
ترکيه به منظور افزايش سهم خود در اقتصاد منطقه نخجوان، تعرفه گمرکي براي کالاهاي کشاورزي و صنعتي توليدي «جمهوري خودمختار نخجوان» جمهوري باکو را لغو کرد.به گزارش
cache/resized/fc4c1f2a1a477c90341f00c70b7a7e1f.jpg
در جريان سفر هيأتي از رژيم صهيونيستي به جمهوري آذربايجان، يادداشت تفاهم همکاري ميان شهر «غَبَله» جمهوري آذربايجان و شهر  « يقنعم» در شمال فلسطين اشغالي امضاء
cache/resized/dfc0b2bbf24a39f5e2da5f7926ab9343.jpg
وزارت دفاع جمهوري باکو در واکنش به گزارش رسانه هاي ارمنستان مبني بر استفاده نيروهاي ارتش جمهوري باکو از سيستم موشکي «اسپايک» خريداري شده از رژيم صهيونيستي در
cache/resized/f6852508428a4e5d48ad28a9269a33f2.jpg
رسانه های خبری از سفر رهبران جمهوري قراباغ کوهستاني به بروکسل و برگزاري همايش «همکاري آرتساخ و اتحاديه اروپا» در بروکسل خبر داد. به گزارش آذریها به نقل از
cache/resized/a59a9ff63930de47fc620f8bace72c67.jpg
  پل گوبل، تحليلگر سيا و مشاور پيشين وزير امور خارجه آمريکا در امور خلق هاي شوروي سابق ، در گفتگو با پايگاه اينترنتي «آخار » گفت : «مسکو تا وفاداری باکو را 
cache/resized/82552c743d6192d836a370d3249cd267.jpg
آکادمي علوم جمهوري باکو از يافته شدن دو نسخه دستنويس از اشعار عمادالدين نسيمي، شاعر  ايراني قرن هشتم هجري شمسي، در کتابخانه ملي آنکارا خبر داد.  پايگاه
cache/resized/5ecef784624a9e8f3ba1885699b90571.jpg
خبرگزاري دولتي «آذرتاج» جمهوري باکو به نقل از  گزارش روزنامه «نيوز بليز» News Blaze  درباره قاضي يهودي دادگاه عالي جمهوري آذربايجان ، نوشت : « (جمهوري)
cache/resized/5165a8623eec6c683020a3901ddf7787.jpg
تالشان جمهوری باکو که براثر سیاست های دولت مرکزی با مشکلات اقتصادی شدید و بیکاری مواجهند، از طریق مراوده با ایران امرار معاش می کنند.به گزارش آذریها روزنامه
cache/resized/6ac74b6bf12be9c2b2b0be9af8364413.jpg
نماينده دادستاني جمهوري باکو براي دو روحاني شيعه شهر لنکران اين کشور درخواست حکم زندان 18 و 15 ساله کرد.به گزارش پايگاه اينترنتي «مائده» نماينده دادستاني در
cache/resized/66e3606a362cf26584d55a20e6ecedd9.jpg
به گزارش آذریها به نقل از خبرگزاری آرمن‌پرس ادوارد شارمازانوف نائب ریس پارلمان ارمنستان در پاسخ به اظهارات الهام علی اف که در حاشیه اجلاس سران کشورهای اسلامی
cache/resized/254595f1236b4934a872ed3b0fc158aa.jpg
تسنیم: سفر ناگهانی ژنرال ذاکر حسن‌اف، وزیر دفاع جمهوری آذربایجان به فلسطین اشغالی برای دیدار با مقامات سیاسی و نظامی رژیم اشغالگر قدس و بازدید از برخی از مراکز
cache/resized/7b1ef7e08523ab23bccd299c9b31b633.jpg
  توافق نامه خواهرخواندگي شهر «شماخي» جمهوري باکو با شهرک یهودی نشين «طيره کرمل» در فلسطين اشغالي امضاء شد. به گزارش «ريپورت»، توافق نامه خواهرخواندگي