چکیده

 جنبش پان‌ترکیسم باتوجه به ماهیت همه‌خواه بودن و کوشش یرای گردهم‌آوردن ترک‌زبانان جهان زیر یک پرچم، کشورهای فراوانی از جمله ایران را مورد هدف قرار داده است. این جنبش در کشورهای گوناگون باتوجه به گذر زمان و ساختار سیاسی و فرهنگی آن کشور، بر روی پرسمان‌هایی متفاوت تمرکز دارد. به همین دلیل بررسی درستی و یا نادرستی ادعاهای مطرح از سوی هواداران پان‌ترکیسم با تمرکز بر جنبش‌ها و کُنش‌گری‌های ایشان در کشور ایران دارای اهمیت است. از جمله مهم‌ترین ادعاها و فعالیت‌های کُنش‌گران این جنبش در ایران، که گاه در قالب و با نام گروه‌های ملی، مدنی، قوم‌گرا، جدایی‌خواه، هویت‌طلب و غیره از طریق رسانه‌های گوناگون خواست‌های خود را مطرح می‌سازند، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

1-      به‌کار بردن اصطلاح «ملت» برای مردم ترک‌زبان آذربایجان 2- نبود رسانه، کتاب و نشریه به زبان ترکی آذربایجانی 3- ابداع و به‌کارگیری اصطلاح «پان‌فارس» 4- ادعای تبعیض اقتصادی و اجتماعی نسبت به مردم ترک‌زبان در ایران 5- ادعای وجود دسیسه‌ی دولت جهت از میان بردن محیط زیست منطقه از جمله خشکاندن دریاچه ارومیه 6- ادعای نبود کشور و دولتی به نام ایران تا پیش از روی کار آمدن خاندان پهلوی 6- ادعای جمعیت 30 میلیونی یا آمار 40% آذری‌زبان در ایران و...

کلیدواژه‌ها

پان‌ترکیسم در ایران، پان‌ترکیسم، پان‌ترکیست، ایران، آذربایجان

       پیش‌گفتار

جنبش پان‌ترکیسم از سال 1880.م  از سوی نواندیشان کشور ترکیه و با هدف یک‌پارچه ساختن همگی ترک‌زبانان، بنیان‌گذاری شده (فیش‌من، 2011: 269) و تاکنون در ریختارهای گوناگون نمود پیدا کرده است. این اندیشه افزون بر کشور ترکیه بر کشورهایی مانند روسیه، گرجستان، یونان، قبرس، اوکراین، ارمنستان، ازبکستان و چین تاثیرگذار بوده است. ایران با توجه به جمعیت ترک‌زبانی که در بخش شمال‌غربی خود دارد، مورد توجه جنبش پان‌ترکیسم بوده است، ولی این جریان در تراز جهانی مورد بررسی قرار نگرفته و ناشناخته مانده است.

 به‌کارگیری خشونت و نسل‌کشی ارمنی‌ها (United Nations 1985) از سوی ترکان جوان (1915-1917) و کوشش برای زدودن دیگر اقلیت‌های ساکن آناتولی مانند کردها، آشوریان (ملسون، کوپر 1996: 139) و یونانیان (Rummel, 1997: Chapter 5) می‌تواند ارتباط مستقیمی با جنبش پان‌ترکیسم داشته باشد.

کانون‌هایی که اندیشه‌های پان‌ترکیستی را رواج می‌دهند برای پیش‌برد اهداف خود موضوع‌هایی را مطرح می‌کنند که معمولا در محافل علمی دارای اعتبار نیستند و بیش‌تر کوشش آن‌ها بر تاثیرگذاری روی عامه‌ی مردم است. برای نمونه تاریخ‌نگاری نویسندگان ملی‌گرای ترکیه پیرامون ریشه‌ی ترکی اقوام باستانی مانند: ایلامی، سومری، هیتی، سکا، سرمت، سرخ‌پوستان آمریکایی، مجارها و کم‌وبیش همگی اقوام باستانی آسیای میانه[1] مردم اسکاندیناوی و آینوهای ژاپن[2]، تمدن‌های کهن آسیای غربی تا سیبری و آناتولی تا غرب چین[3] قابل توجه است.

همین ادعاها در ایران و نسبت به اقوام ایرانی‌تبار و ایرانی‌زبان مانند اشکانیان، سرمت‌ها، مادها، سکاها و...  وجود دارد. در پی این ادعاها تمدن‌های روم، چین، هند، مصر و اتروسکان‌ها و .. در واقع دارای ریشه‌ی ترکی هستند.[4]

پان‌ترکیسم از گردآمدن ترک‌زبانان سراسر جهان زیر یک پرچم یگانه بدون توجه به پیشینه‌ی تاریخی، فرهنگی و زبانی سخن می‌گوید. احتمالا الگوی تاریخی خود را از دو امپراتوری عثمانی و مغول‌ها می‌گیرد. نظریه‌های سیاسی پان‌ترکیست‌ها که مربوط به کشور ایران می‌شود گستره‌ای بزرگ دارد که در این مقاله می‌کوشیم به چند مورد برجسته‌تر و با اهمیت‌تر اشاره کنیم. این ادعاها که گاه به صورت ارائه‌ی آمارهای جمعیتی اغراق آمیز، رسانه‌ای و گاه شامل به‌کارگیری اصطلاحات حقوقی و شیوه‌های نوشتاری جدید و یا زیر سوال بردن نام‌ها، جای‌نام‌ها و سرانجام ادعای دسیسه‌چینی‌های گوناگون در کشور ایران، معمولا در شبکه‌های اجتماعی و اینترنت مطرح می‌گردد نیازمند بررسی در یک چهارچوب علمی است تا درستی یا نادرستی آن‌ها روشن شود.

پان‌ترکیسم در تراز جهانی اندیشه‌ی سیاسی شناخته شده‌ای است و کسانی مانند جیکوب لاندو (لاندو 1995) ولادمیر مینورسکی (رضا 1383: 549-556) رئیس‌نیا (رئیس‌نیا 1394) کاوه فرخ (فرخ، 2016) به بررسی و نقد آن پرداخته‌اند. ولی باتوجه به آن‌که نظریه‌های پان‌ترکیستی با گذر زمان دگرگون گشته و همواره با ادعاهای تازه‌ای از سوی نواندیشان پان‌ترکیست روبرو می‌شویم، هم‌چنین باتوجه به این‌که تمرکز نقد و بررسی‌های این اندیشه‌ی سیاسی هیچ‌گاه به صورت تخصصی روی کشور ایران نبوده است، پرداختن به این پرسمان بایسته می‌نماید. لذا جستار پیش_رو به بررسی پیشینه و وضعیت کنونی اندیشه‌ی پان‌ترکیسم و تاثیرات آن بر نظام سیاسی و فرهنگی کشور ایران می‌پردازد.

1-     آذری‌ها، ملیت یا قومیت؟ 

گروه‌های پان‌ترکیستی، ایران را کشوری چندملیتی می‌دانند و اقوامی مانند بلوچ، کُرد، آذری و.. را ملت‌های درون ایران برمی‌شمارند. بررسی‌ها و تعریف واژه و اصطلاح ملت در سامانه‌ی نوین سیاسی نوین دارای تعریف مشخص است. برای نمونه: «ملت به گروهی از انسان‌های دارای فرهنگ، ریشه نژادی مشترک و زبان واحد اطلاق می‌گردد که دارای حکومتی واحد هستند یا قصدی برای خلق چنین حکومتی دارند.» (مک‌کین، 2005: 2051) ملت تعریفی فراتر از قومیت‌ها دارد. ملت اشاره‌ای است به گروهی بزرگ‌تر از قومیت‌ها که دارای ویژگی‌های مشترکی مانند زبان، سنت‌ها، آیین‌ها، رسوم، تبار هستند.[5] هم‌زیستی درازمدت و سامان‌مند، فرهنگ، حیات اقتصادی، سرزمین و سرزمین مشترک از دیگر نشانه‌های یک ملت است.[6]

زبان و ملت‌سازی

آن‌چه آشکار است زبان به تنهایی عامل تشکیل یک ملت در جهان مدرن نیست. برای نمونه ایرلندی‌ها و انگلیسی‌ها از یک زبان مشترک برخوردارند ولی هرکدام خود را از نظر فرهنگ و تاریخی دو ملت جداگانه می‌دانند. همین جریان درباره‌ی کشورهای عربی و غیره نیز وجود دارد و باوجود کوشش‌ها تاکنون یکپارچگی کشورهای عرب‌زبان به معنای واقعی به انجام نرسیده است. هم‌چنین زبان مشترک اسپانیولی کشورهای آمریکای جنوبی هیچ‌گاه باعث ایجاد یک ملت یگانه نشده است. به وارونه‌ی این پرسمان، در کشورهایی مانند سوئیس، چین، هند و آمریکا زبان‌های گوناگون وجود دارد ولی همگی انسان‌های درون مرزهای این کشورها یک ملت به‌شمار می‌آیند.

سوئیس: 61% آلمانی‌زبان، 23% فرانسوی‌زبان، 8% ایتالیایی‌زبان و...[7]

آمریکا: 80% انگلیسی‌زبان، 12% اسپانیولی‌زبان

چین: در چین نزدیک به 292 زبان وجود دارد[8]. ماندارانی‌زبان 70%[9]،  30% دیگر زبان‌ها

هند: هندی 258–422 میلیون تن، بنگالی 83 میلیون تن، تلگو 74، مراتی 72، تامیلی 61، کانارایی 55، اردو 52، گجراتی 46 و...[10]

تبار و ملت‌سازی

حتی تبار یکسان نژادی نیز نمی‌تواند به تنهایی سازنده‌ی ملت باشد. برای نمونه

در کشور آمریکا:

آمریکایی_ژرمنی: بیش از 50 میلیون تن، ایرلندی_آمریکایی 37 میلیون تن، مکزیکی_آمریکایی 31 میلیون تن، انگلیسی_آمریکایی 28 میلیون تن[11]، آفریقایی_آمریکایی 42 میلیون[12]

در هند:

80% هند، 13% مسلمان، 2.3% سیک، 1.9% بودایی و دیگر ادیان زرتشتی، بهودی و...[13]

دین نیز به تنهایی نمی‌تواند سازنده‌ی یک ملت باشد.

 در چین:

87% خداناباور، تائویسم یا..، 6% بودایی، 2% مسیحی، 2% آیین‌های بومی، 1.7% مسلمان و...[14]

2-      نبود رسانه، کتاب و ممنوع بودن به‌کارگیری زبان ترکی آذری

ادعای نبود رسانه، نشریه، یا ممنوع بودن به‌کارگیری زبان ترکی و نبود کلاس‌های آموزشی به زبان ترکی آذری از جمله ادعاهایی است که هم‌واره از سوی کُنش‌گران پان‌ترکیست مطرح می‌شود که درستی یا نادرست این موارد باید بررسی شود.

در ماده‌ی 15 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران آمده است:

«زبان و خط رسمی و مشترک مردم ایران فارسی است. اسناد و مکاتبات و متون رسمی و کتب درسی باید با این زبان باشد. ولی استفاده از زبان های محلی و قومی در مطبوعات و رسانه های گروهی و تدریس ادبیات آنها در مدارس در کنار زبان فارسی آزاد است»

برپایه‌ی این قانون

 

1-                       تدریس در آموزش‌گاه‌های دولتی به زبان و خط رسمی کشور یعنی فارسی است.

 

2-                       رسانه‌های گروهی به زبان‌های بومی و قومی آزاد است.

 

3-                       مطبوعات به زبان‌های بومی آزاد است.

 

4-                       تدریس ادبیات زبان‌های بومی و قومی آزاد است.

 

5-                       زبان فارسی زبانی مشترک در نظر گرفته شده است.

 

صدا و سیمای ایران هم‌اکنون 24 شبکه‌ی محلی دارد که دست‌کم در چند شبکه‌ی استانی ملی روزانه برنامه‌هایی به زبان ترکی پخش می‌شود. از جمله شبکه‌های استانی سهند ( تبریز )، اشراق (زنجان )، سبلان ( اردبیل )، آذربایجان غربی و شبکه‌ی برون‌مرزی سحر. (Wikipedia, List of Azerbaijani-language television channels)

 

چاپ و پخش نشریه، مجلات و کتاب.. به زبان ترکی_آذری سال‌ها در حال انجام است. یک آمار به‌چاپ رسیده در سال 1373 خورشیدی از چاپ نزدیک به 934 عنوان، کتاب، روزنامه، مجله و نشریات خبر می‌دهد (موسوی 8). آمار تازه‌تر از آثار چاپ شده به زبان ترکی آذربایجانی در تارنمای رسمی خانه‌ی کتاب در دسترس است. در بخش جستجوی تارنما با محدود کردن جستجو به زبان ترکی نزدیک به 2593 عنوان کتاب ثبت شده یافت می‌شود (تارنمای خانه کتاب 1394)

زبان و ادبیات ترکی در دانشگاه تبریز مطابق با قانون اساسی ایران تدریس می‌شود (تارنمای دانشگاه تبریز 1394). هم‌چنین زبان ترکی استانبولی در تبریز تدریس می‌شود (مرکز آموزش‌های آزاد و مجازی دانشگاه تبریز 1394). در برپایه‌ی همین قانون تدریس در مدارس با زبان و خط مشترک ایران یعنی فارسی انجام می‌شود. هم‌اکنون بیش‌تر تمرکز نظریه‌پردازان پان‌ترکیست بر تدریس دروس به زبان ترکی در مدارس دولتی به عنوان یک حق بشری است. این درحالی است که مراجعه به ماده 27 میثاق بین الملل حقوق مدنی- سیاسی، به ما نشان می‌دهد که تدریس و ایجاد آموزش‌گاه به زبان قومی توسط دولت‌ها یک الزام نبوده بل‌که جلوگیری از سخن‌گفتن اقلیت‌ها به زبان خود را منع می‌کند[15].

 بی‌پایه بودن برخی از این موارد باعث واکنش‌هایی ار سوی دولت ایران نیز شده است. برای نمونه دولت ایران این گروه‌ها را وابسته به سازمان‌های جاسوسی می‌داند. برخی از اسناد نیز این گفته را تایید می‌کنند:

 برای نمونه روزنامه‌ی جمهوریت از ارتباط شبکه‌ی گوناز تی وی با سازمان سیا خبر داده است. (Hürriyete, 2006) هم‌چنین در گزارش روزنامه‌ی گاردین که برگرفته شده از اسناد ویکی‌لیکس است به سخنان «مئیر داگان» رئیس موساد، در نشست روز 17 اوت 2007 با «نیکولاس برنز» معاون وزیر امور خارجه آمریکا اشاره شده است که: "ناپایداری در ایران به وسیله ایجاد تنش و التهاب بین قومیت‌ها به پیش برده خواهد شد. این موقعیت بی‌نظیری برای اسرائیل و آمریکا است..." (theguardian, 2007)

 هم‌چنین در همین سند (theguardian, 2007) می‌خوانیم که داگان به گسترش هویت‌های اقلیت‌های قومی در ایران اشاره کرده است:

Dagan urged more attention on regime change, asserting that more could be done to develop the identities of ethnic minorities in Iran

3-     پان‌ترکیسم و به‌کارگیری اصطلاح پان‌فارسیسم

 «پان» یک واژه و اصطلاح یونانی است به معنای کل، همه و... اندیشه‌های سیاسی گوناگونی در سده‌های اخیر به طور عمده برپایه‌ی اشتراک زبانی شکل گرفته‌اند که هر یک از این اندیشه‌های سیاسی دارای تاریخ و پیشینه‌ی تشکیلات حزبی و سیاسی مکتوب و ثبت شده منابع معتبر هستند. برای نمونه می‌توان به اندیشه‌های زیر اشاره کرد:

 پان‌ترکیسم: یک جنبش سیاسی است که با عنوان یکپارچه‌سازی همه‌ی مردم ترک‌زبان در امپراتوری عثمانی، روسیه، چین، ایران و افغانستان در اواخر سده‌ی 19 آغاز شد (فیشمن 2001، 269). در آن زمان نویسندگانی مانند ضیاگوکلپ (Ziya Gökalp) و هالید ادیب ادیوار (Halide Edib Adıvar) از شکوه و جلال ترکان در گذشته گفتند و نماد خود را گرگ خاکستری (Bozkurt) به عنوان مادر نژاد ترک در نظر گرفتند (Britannica (A), 2016).

پان‌اسلاویسم: جنبشی مربوط به سده‌ی 19 برپایه‌ی نژاد اسلاو و یکپارچگی همگی اقوام اسلاو است[16]. نخستین کنگره‌ی پان‌اسلاویست‌ها در ماه ژوئن 1848 در پراگ برگزار شد[17].

پان‌عربیسم: جنبشی برای یکپارچه‌سازی فرهنگی و سیاسی کشورهای عرب‌زبان که در اواخر سده‌ی 19 راه‌اندازی شد. راه‌اندازی حزب بعث در سوریه و عراق در سال 1943 و سپس راه‌اندازی اتحادیه عرب در سال 1945 مراحل این اندیشه‌ی سیاسی بودند. رهبر برجسته‌ی این اندیشه جمال عبدالناصر در مصر بود که پس از مرگش حافظ اسد در سوریه، صدام حسین در عراق، معمر قذافی در لیبی کوشیدند رهبری این اندیشه را به‌دست بگیرند(Britannica (B), 2016).

پان‌ژرمنیسم: جنبشی که هدف آن یکپارچه ساختن همگی مردم آلمانی و ژرمنی‌زبان است. ریشه‌های تاریخی پان‌ژرمنیسم به دوران جنگ‌های ناپلئون (سال 1815-1813) بازمی‌گردد(Britannica (C), 2016).

پان‌ایرانیسم: یک اندیشه‌ی سیاسی است که یکپارچگی اقوام و مردمان ساکن فلات ایران و بخش‌هایی که ایران در آن‌ها دارای نفوذ فرهنگی است می‌شود. از جمله اوستیایی‌ها، آذری‌ها، کردها، تاجیک‌ها، پشتون‌ها و بلوچ‌ها و... این اندیشه در سال 1326 از سوی محسن پزشک‌پور به صورت رسمی بنیان‌گذاری شد[18].

پان‌ایرانیسم متفاوت است با دیگر باورهای پان و همه‌خواه. برای نمونه این جنبش برپایه‌ی زبان مشترک شکل نگرفته است و مشترکات تاریخی و فرهنگی اقوام ایرانی را مورد نظر دارد.به نظر می‌رسد اصطلاح «پان‌فارسیسیم» به‌عنوان یک اصطلاح ساختگی، که در هیچ منبع معتبری از پیشینه، تشکیلات حزبی و سیاسی آن یاد نشده، تنها واکنشی است  به دید منفی که نسبت به اصطلاح و پیشینه‌ی سیاسی پان‌ترکیسم در ایران وجود دارد. هم‌چنین واکنشی است به، کاربرد واژه‌ی « پان‌ترکیسم » در ادبیات منتقدان این باور سیاسی.

 

4-     تبعیض اقتصادی، اجتماعی برای ترک‌زبانان

 هرچند بررسی وضعیت اقتصادی ترک‌زبانان در ایران در سنجش با دیگر اقوام نیاز به کار تخصصی و دسترسی به داده‌های آماری ویژه دارد ولی برخی از شاخص‌ها و داده‌های آماری در دسترس می‌تواند کم و بیش در این زمینه روشن‌گر باشد.

  مرکز آمار ایران میانگین نرخ بی‌کاری کل کشور را 10.6 اعلام کرده است. آمار بی‌کاری در استان‌های آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی و زنجان به ترتیب: 7.8  و 9.9 و 9.8 پایین‌تر از کل کشور است و تنها نرخ بی‌کاری استان اردبیل با 11.3 از میانگین کشور بالاتر است. همین آمار برای استان فارس، اصفهان، چهارمحال و بختیاری، خراسان شمالی، کرمانشاه، کهکیلویه و بویراحمد و لرستان، کردستان و سیستان و بلوچستان به ترتیب: 12.4 و 12.4 و 15 و 14.2 و 15.7 و 14.8 و 14.9 و 11.6 و 10.9 است (مرکز آمار ایران، 1393).

نرخ باسوادی استان‌ها از مرکز آمار ایران:

نرخ باسوادی در استان‌های آذری‌نشین آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، زنجان و اردبیل به ترتیب عبارت است از: 82.08 و 78.84 و 82.35 و 80.77  در حالی که آمار رسمی دیگر نقاط کشور شامل: فارس، اصفهان، چهارمحال و بختیاری، خراسان شمالی، کرمانشاه، کهکیلویه و بویراحمد و لرستان، کردستان و سیستان و بلوچیستان به ترتیب عبارتند از: 86.32 و 87.77 و 82.54 و 80.26 و 81.72 و 81.91 و 80.44 و 77.97 و 71.56.

افزون بر این، به استناد تارنمای رسمی سازمان صنعت ، معدن و تجارت استان آذربایجان‌شرقی، شهر تبریز به عنوان بزرگ‌ترین شهر ترک‌زبان ایران، سومین قطب صنعتی ایران (به‌جز پایتخت) به‌شمار می‌آید:

«با تمرکز صنایع تولید ماشین آلات و تجهیزات در مرکز استان (تبریز) یکی از قطب های صنعتی کشور به شمار می رود. این استان از لحاظ تعداد کارگاه های صنعتی، چهارمین قطب صنعتی کشور محسوب می شود و از امکانات و قابلیت های توسعه صنعتی شایان توجهی برخوردار است» (سازمان صنعت، معدن و تجارت استان آذربایجان شرقی 1394).

 آن‌چه روشن است این است که استان‌هایی که دارای ساکنین آذری‌زبان‌اند در این آمارها در رده‌های پایین جای نمی‌گیرند. در این میان استان اردبیل پایین‌ترین جای‌گاه را در میان استان‌های ترک‌زبان دارد و آذربایجان‌شرقی بالاترین جای‌گاه را به خود اختصاص داده است. محروم‌ترین استان‌های ایران خراسان شمالی و جنوبی، لرستان، کهکیلویه و بویراحمد، سیستان و بلوچستان و کردستان به‌شمار می‌آیند.

5-     ادعای قوم‌گرایانه درباره‌ی دریاچه‌ی ارومیه

در پی کم‌آب شدن دریاچه ارومیه، از سوی کُنش‌گران پان‌ترکیست ادعاهایی مطرح شد مبنی بر این‌که دولت ایران به عمد دریاچه ارومیه را خشکانده است. کارشناسان محیط زیست عوامل اصلی خشکیده شدن دریاچه ارومیه را 1- کم شدن ورودی آب به دریاچه به دلیل وجود سدهای بالادست 2- وجود چاه‌های فراوان غیرمجاز در پیرامون دریاچه 3- خشک‌سالی چندین ساله دانسته‌اند. به‌گفته‌ی معاون رئیس جمهور و رئیس وقت سازمان حفاظت محیط زیست ایران محمدجواد محمدی‌زاده، همگی آب 19 سد بالادست دریاچه ارومیه که حدود یک میلیارد و هشتصد میلیون مترمکعب است، به مصرف کشاورزی و صنعت در شهرهای ارومیه و تبریز می‌رسد[19].

هم‌چنین وزارت نیروی ایران اعلام کرده است که نزدیک به 44 هزار چاه غیرمجاز توسط کشاورزان و باغ‌داران پیرامون دریاچه ارومیه و حوزه‌ی آب‌ریز آن وجود دارد[20].

این در حالی است که مشکلات محیط زیستی تنها گریبان‌گیر آذربایجان نیست و در مناطق دیگر ایران نیز خشکیده شدن دریاچه‌ها و رودخانه های بزرگ و بحران کم‌آبی حتی با شدت بالاتر به وقوع پیوسته. در تاریخ 5/5/94 خبرگزاری‌ها از خشکیده شدن 100% دریاچه‌ی نمک (مهارلو) در نزدیکی شیراز و از تبدیل به بیابان شدن استان فارس خبر دادند[21]. یا می‌توان به خشک شدن زاینده رود در شهر اصفهان، دریاچه بختگان در نزدیک شیراز، دریاچه هامون در سیستان و بلوچستان و... اشاره کرد. این مشکلات که در سراسر کشور ایران وجود دارد مربوط است به بحران کمبود آب و خشکسالی‌های پیاپی که سراسر منطقه را دربرگرفته است. روزنامه‌ی واشنگتن پست ایران را یکی از 24 کشوری دانسته است که وضعیت آب در آن‌ها خطرناک است[22]. در خرداد 1393 خورشیدی، خبرگزاری جهانی طبیعت بحران آب را بزرگترین چالش ایران خواند. در همین گزارش آمده است که بر اساس مستندات راهبردهای بین‌المللی آینده (FDI)، ایران از سال‌ها پیش در معرض بحران آب قرار داشته است[23]. واقعیت این است که موضوع کم‌بود آب و خشک‌سالی و... مشکلی سراسری در کل منطقه و نه تنها ایران است و ارتباطی به مسائل قومی و جغرافیایی ندارد.

6-     نام ایران، آذربایجان جنوبی و شمالی

نام‌هایی که همواره از سوی اندیشمندان پان‌‌ترکیست در ایران مطرح می‌شود از جمله آذربایجان شمالی، آذربایجان جنوبی و البته به‌کار بردن شیوه‌ی نوشتاری واژه‌ی تازه و غیرمعمول «آزربایجان» به جای آذربایجان، هم‌چنین ادعای 80 ساله بودن کشوری به نام ایران که پیش از آن وجود خارجی نداشته است از جمله مواردی است که باید مورد بررسی قرار گیرد.

نخست باید دانست که واژه و اصطلاح «ایران» ریشه در واژه‌ی آریا و آریانا در زبان اوستایی دارد که به شکل (airyana waējah) آمده است[24]. گذشته از وجود نام آریا به عنوان یک نژاد در برابر دَسیوها در متون کهنی مانند ریگ‌ودا[25] و همان‌گونه که پیش‌تر اشاره شد در اوستا به عنوان یک سرزمین (سرزمین آریاییان) و البته نام افراد و جای‌نام‌هایی که در اوستا، آثار تاریخ‌نگاران یونانی، اسناد نوایلامی و اسناد پارتی در ترکیب با واژه‌ی آریا ثبت شده (محسنی 75-79). داریوش بزرگ در سنگ‌نبشته‌ی آرام‌گاه خود در نقش رستم فارس، خود را چنین معرفی می‌کند:

«من‌ام داریوش... پسر ویشتاسپ، یک هخامنشی، یک پارسی پسر پارسی، یک آریایی از تبار آریایی». (Dse 13-14; DNa 8-15)

این سخن به همین ترتیب  از سوی فرزند او خشایارشا بازگو می‌گردد.(XPh 6-13) هم‌چنین داریوش بزرگ دبیره‌ی به‌کار رفته در بیستون را آریایی معرفی می‌کند. (DBIV.89)

همین روند در زمان ساسانیان و در آثار برجا مانده‌ی پارسی میانه دنبال می‌شود. برای نمونه سنگ‌نبشته‌ها و سکه‌های اردشیر پاپکان را چنین می‌شناسانند:

«مزداپرست، خدایگان، اردشیر، شاه شاهان آریاییان، که تبار از ایزدان [دارد]» (اکبرزاده 21 و 68). شاپور ساسانی نیز در نقش‌رستم خود را شاه آریاییان و ایرانشهر (سرزمین آریاییان) خوانده است. همین الگو (شاه ایران و انیران) از نرسه تا شاپور سوم دنبال شده است[26].

نمونه‌ی دیگر کتابی به زبان پهلوی به نام شهرستان‌های ایران‌شهر است که نزدیک به اواخر فرمان‌روایی ساسانی نگاتشته شده است که در بخش‌هایی از آن به مناطق جغرافیایی  و ساختار سیاسی شهرهای ایران‌شهر پرداخته شده است[27].

تاریخ نگاران ایرانی و عرب پس از از میان رفتن ساسانیان، بارها از نام ایران یاد کرده‌اند. از جمله جاحظ، راغب اصفهانی، مقدسی، مسعودی، ابوریحان بیرونی، ابن حوقل، ابن خلدون، ابولفدا، ابن کثیر، فضل الله العمری، ابن عربشاه، قلقشندی، حمزه‌ی اصفهانی و ثعالبی و... که هریک صراحتا از ایران‌شهر، ایران، فرس، فارس و.. به عنوان یک منطقه‌ی جغرافیایی و یک ملت یاد کرده‌اند (سجادی 1393).

در آثار دیگر هم افزون بر نام پارس که گاه برابر با ایران به‌کار می‌رفته است بارها از نام ایران یاد شده است. برای نمونه شاهنامه‌ی فردوسی که بیش از صدهابار نام ایران در آن به‌کار رفته یا سروده‌های نظامی گنجوی شاعر پارسی‌زبان و ایرانی[28] اهل اران و منطقه‌ی شمالی رود ارس. (جمهوری آذربایجان کنونی)

در نامه‌ها و اسناد مربوط به دوران صفوی نیز بارها و بارها از نام کشور ایران یاد شده است که در این‌جا تنها به چند نمونه بسنده می‌کنیم. برای نمونه نامه‌ی شیخ صفی نوه‌ی شاه عباس به پادشاه هند که در آن خود را پادشاه ایران و جانشین خسروان باستان و کیانیان می‌نامد. ( قائم مقامی 1384: 40) در مکاتبه‌ای دیگر شارلکن شاه اسماعیل صفوی را شاه ایران و برادر و بهترین دوست می‌خواند (نوایی 1377: 186-187) منابعی مانند عالم‌آرای عباسی و احسن التواریخ که مربوط به همان دوره هستند بارها و بارها از نام کشور ایران یاد کرده‌اند.

نادرشاه سردودمان فرمان‌روایی ایرانی[29] افشار سکه‌ی خود را به این شعر مزین کرده که در آن خود را شاه ایران می‌نامند:
«سکه بر زر کرد نام سلطنت را در جهان / نادر ایران زمین و خسرو گیتی ستان»

گذشته از این‌‎ها در قانون مشروطه و متمم آن نیز بارها و بارها از نام ایران و مملکت ایران، سلطنت ایران، ملت ایران، پایتخت ایران و ... یاد شده است[30].

از دیگر مواردی که امروز در محافل غیرعلمی و شبکه‌های اجتماعی رواج دارد، به‌کار بردن اصلاح آذربایجان شمالی و آذربایجان جنوبی است. گاه دیده می‌شود که در اشاره به کشور جمهوری آذربایجان از نام آذربایجان شمالی و در اشاره به آذربایجان ایران از نام آذربایجان جنوبی یاد می‌شود. حتی جنبش‌های سیاسی جدایی‌خواهانه‌‎ای به نام جاماح (جنبش آزادیبخش ملی آذربایجان جنوبی)[31] یا گاموح[32] با بهره‌گیری از همین نام وجود دارند.

آن‌چه بررسی اسناد نشان می‌دهد این است که نام آذربایجان یک نام ایرانی است (میناهان 20 / شامو 26 / بازورث 92) برگفته شده از نام ساتراپ ماد در زمان هخامنیشان آتروپات، که در زمان اسکندر نیز روی کار ماند[33]. تا سده‌ی بیستم تنها به سرزمین‌های زیر رود ارس اطلاق شده و برای سرزمین‌های بالای رود ارس از نام‌هایی مانند آلبانیای قفقاز، اران بهره برده می‌شده است[34]. حتی در اسناد کم و بیش تازه‌ای مانند پیمان‌نامه‌های گلستان (1813) ترکمان‌چای (1828) میان ایران و روسیه که موجب جدا شدن منطقه‌ی قفقاز از خاک ایران یعنی، سرزمین‌های بالای رود ارس مانند جمهوری آذربایجان، ارمنستان، گرجستان و... شد (ارنست می‌یر 66) نیز به هیچ عنوان از نام آذربایجان برای سرزمین‌های بالای رود ارس یاد نشده است.

شیوه‌ی نوشتاری آذربایجان نیز مورد جدل است. به‌تازگی کُنش‌گران پان‌ترکیست که معمولا در شبکه‌های اجتماعی و اینترنت فعال هستند شیوه‌ی نوشتاری تازه‌ای را برای جای‌نام «آذربایجان» به‌کار می‌برند. در منابع پس از اسلام که در‌ آن‌ها بارها از نام آذربایجان یاد شده، شیوه‌ی نوشتاری «آذربایجان» است و نه آن‌چه امروزه پان‌ترکیست‌ها به‌کار می‌برند یعنی: «آزربایجان». چند نمونه از این یادکردها در متون کهن تاریخ‌نگاران: مانند نوشته‌های ابن‌ندیم در الفهرست (ابن ندیم 1346: 22)  ، مسعودی در التنبیه و الاشراف (مسعودی 1357: 67-68) ابن حوقل (ابن حوقل 1366: 97) مقدسی (مقدسی1906: 259). شاعران و ادیبان ایرانی نیز بارها در آثار خود شیوه‌ی نام آذربایجان را با «ذ» ثبت کرده‌اند. (محسنی 1388: 226) بررسی اسناد دولتی نخست‌وزیری جمهوری ترکیه که به ایران اشاره کرده‌اند و یا اسناد و روزنامه‌ها و... مربوط به دوران مشروطه و پس از آن نیز، هیچ نشانه‌ای از این شکل نوشتاری به‌دست نمی‌دهد.

احتمالا به‌کارگیری این شیوه‌ی نادرست نوشتاری، مربوط است به ریشه‌یابی احساسی و نامعتبر نام آذربایجان از سوی پان‌ترکیست‌ها. آن‌چه می‌دانیم این است که نام آذربایجان یک نام ایرانی، تغییر یافته‌ی «آتورپاتگان» به معنی نگاهبان آتش است[35] که از نام ساتراپ ایرانی بخش ماد کوچک، یعنی آتروپات در در زمان یورش اسکندر به ایران برگرفته شده است[36]. آذر وابسته به آتور و آثور در زبان‌های ایرانی است و در نتیجه با «ذ» نگارش می‌شود. این نام پیش از آن در زبان ایرانی اوستایی به صورت âterepâtahe آمده است.[37]

ریشه‌ی این جعل احتمالا از این ناحیه است. از آن‌جایی که نظریه‌پردازان پان‌ترکیست می‌کوشند آذربایجان را دارای پیشینه، تاریخ و فرهنگی ترکی جلوه دهند درنتیجه ایرانی بودن ریشه‌ی نام آذربایجان یک مشکل به‌شمار می‌آید. پس در کوششی چندمرحله‌ای نخست قوم ایرانی آلان و آس[38] (والدمن 10-11 / زادنیپروفسکی ) که زبان ایشان از دسته زبان‌های ایرانی‌شرقی به‌شمار آمده و زبان کنونی مردمان اوستیا از آن ریشه گرفته[39] را ترک‌زبان و ترک‌تبار جلوه داده و سپس آس را به آز تبدیل کرده و سرانجام به این نتیجه می‌رسند که این نام در معنا چنین است: (آس / آز) + (ار =جوان‌مرد) + (بای = بیگ) + (جان / قان = مکان) !

ادعاها درباره‌ی جمعیت ترک‌زبانان در ایران

ارائه‌ی آمارهای جمعیتی گیج‌کننده و متفاوت که گاه تا 35 یا 40 میلیون تن می‌رسد از سوی بیش‌تر  اشخاص با گرایش‌های پان‌ترکیستی، یا مجله‌ها، روزنامه‌ها و حتی شبکه‌های تلوزیونی جهانی، بررسی آمارهای رسمی و منابعی که به صورت تخصصی به این پرسمان پرداخته‌اند را بایسته می‌کند. باوجود آن‌که آماری دقیق در زمینه‌ی پرسش درباره‌ی زبان شهروندان کشور ایران وجود ندارد برخی منابع می‌توانند در این زمینه یاری‌رسان باشند.

 

 

 

 

 

 

باوجود نبود آمار دقیق به تفکیک زبان، باید دانست استان‌های آذربایجان‌شرقی، اردبیل و زنجان احتمالا دارای بالای 90% جمعیت ترک‌زبان بوده (محسنی 49) و استان آذربایجان‌غربی نیز دارای جمعیت اکثریت آذری است و کردزبانان دومین گروه قومی در این استان هستند (مکلاکلن 55). این استان‌ها در جدول ارائه شده با نشان سرخ‌رنگ مشخص شده‌اند. لازم به یادوری است که ترک‌زبانان قشقایی نیز در استان‌های فارس، اصفهان، کهگیلویه وبویراحمد، چهارمحال و بختیاری پراکنده‌اند. جمعیت ترکمن‌های ایران که در شمال خراسان و استان گلستان ساکن هستند حداکثر 2% از جمعیت کل بیان شده است که جمعیتی نزدیک به 1300000 تن را شامل می‌شود. هم‌چنین شهر تهران پایتخت ایران پذیرای شمار فراوانی مهاجر از استان‌های گوناگون ایران، از جمله خراسان، اصفهان، آذربایجان شرقی، فارس، خوزستان، گیلان، مازندران، کردستان و.. است . هم‌چنین جمعیت کم ترک‌زبان در پیرامون شهرهای قزوین، همدان و در استان گیلان نیز وجود دارد که باید آن‌ها را نیز به‌شمار آورد.

برپایه‌ی «کتاب واقعیت‌های جهان سیا» گروه‌های قومی در ایران این‌چنین ترکیب یافته‌اند[41]:

فارسی رسمی 53%, آذری و دیگر زبان‌های ترکی 18% (حدود 16% ترکی آذربایجان و 2% ترکی قشقایی و ترکمنی), کردی 10%, گیلکی و مازندرانی 7%, لری 6%, بلوچی 2%, عربی 2%, دیگر 2%.

برآوردی دیگر از کتاب‌خانه‌ی کنگره‌ی آمریکا، مربوط به سال 2008 نشان می‌دهد که به ترتیب: 65% فارسی‌زبان، 16% ترکی آذربایجانی، 7% کردی، 6% لری، 2% عربی، 2% بلوچی، 1% ترکمنی، 1% قشقایی و دیگر زبان‌های ترکی و کم‌تر از 1% ارمنی، آشوری، گرجی و ... ترکیب زبانی ایران را تشکیل می‌دهند[42].

البته منابع دیگر آمار جمعیتی ترک‌زبانان ایران را کمی متفاوت برآورد می‌کنند. برای نمونه دانش‌نامه‌ی بریتانیکا سه‌چهارم از جمعیت ایران را هندواروپایی‌زبان و نزدیک به یک‌چهارم آن را ترکیبی از زبان‌های غیرهندواروپایی مانند ترکی آذری (اکثریت)، عربی، قشقایی و ترکمنی دانسته است[43]. که اگر برپایه‌ی آمارهای دیگر ارائه شده جمعیت عرب‌زبانان 2%، ترکمن‌ها 1%، آشوری‌ها، ارمنی‌ها و.. 1%و قشقایی‌ها را 1% در نظر بگیریم، جمعیت دارای زبان  ترکی آذری به نزدیک 19% خواهد رسید.

یک آمار از ایرانیان باشنده‌ی آمریکا نیز، درصد ترک‌زبانان آذری را 11% نشان می‌دهد[44].

 نتیجه‌گیری

 آنچه از بررسی خواست‌ها، ادعاها وآمارهای مطرح شده از سوی کُنش‌گران جنبش پان‌ترکیسم در ایران و سنجش آن با آمارهای رسمی و اسناد معتبر در این پژوهش روشن گردید، این است که در بیش‌تر موارد مطرح شده نمی‌توان به نشانه‌هایی از واقعیت دست یافت. سنجش بافت قومی، فرهنگی و زبانی ایران با کشورهای گوناگون نشان می‌دهد اطلاق واژه‌ی ملت به اقوام ایرانی از جمله آذربایجانی‌ها نادرست بوده و می‌تواند پس‌زمینه‌های سیاسی جهت رسیدن به اهداف موردنظر اندیشمندان پان‌ترکیست را دربر داشته باشد. ادعاهایی همانند نبود رسانه، کتاب و نشریه به زبان ترکی_آذربایجانی نادرست است. زبان ترکی_آذربایجانی رسانه‌های دیداری، شنیداری و نوشتاری دولتی و خصوصی سال‌ها در ایران نشر و پخش می‌شوند و ادبیات ترکی_آذربایجانی و حتی ترکی_استانبولی در تراز دانشگاهی در ایران تدریس می‌شود. آموزش‌گاه‌های خصوصی فراوانی نیز مشغول به تدریس زبان ترکی بوده و منعی برای تدریس زبان ترکی در ایران وجود ندارد.

 بنابراین به نظر می‌رسد باتوجه به این حقایق، خواست‌های این گروه‌ها، که امروز بر روی آموزش به زبان ترکی در مدارس دولتی به‌عنوان یک وظیفه از سوی دولت تمرکز یافته، دارای انگیزه‌های دیگر و تامل برانگیز است.

  اصطلاح‌هایی مانند «پان‌فارس» ، «آذربایجان شمالی» و «آذربایجان جنوبی» که دائم از سوی اندیشمندان پان‌ترکیست به‌کارگرفته می‌شود، تازه‌ساز، نادرست و بدون پیشینه‌ی تاریخی هستند و در اسناد وجود ندارند. حتی شیوه‌ی نوشتاری مانند «آزربایجان» در هیچ سندی تایید نمی‌شود و به نظر، جعلی و دارای اهداف سیاسی و فرهنگی است. برای نمونه کوشیده‌شده تا نخست قوم ایرانی‌زبان «آلان» و «آس» را ترک خطاب کرده و سپس ریشه‌ی ایرانی واژه‌ی آذربایجان به معنی نگاهبان آتش را به‌گونه‌ای رد کرده و این نام را به قوم آس مربوط سازند.

ادعا در زمینه‌ی تبعیض اقتصادی نیز بنابر آمارهای رسمی موجود، تا اندازه‌ی فراوانی نادرست است. برای نمونه استان آذربایجان‌شرقی و شهر تبریز از نظر صنعت و شاخص‌های اقتصادی، فراتر از دیگر کلان‌شهرهای ایران، در رده‌های بالا جای دارد. استان‌های دیگر با اکثریت ترک‌زبانان، مانند اردبیل و زنجان نیز با وجود نبودن در رده‌های بالا به دلیل جمعیت کم، بالاتر از استان‌های محروم دیگر ایران در جنوب، جنوب غرب، غرب، شرق و مرکز  ایران همانند: کردستان، لرستان، کهکیلویه و بویراحمد، خراسان جنوبی و... قرار دارند.

بررسی بحران خشک‌سالی و کمبود آب و خشک شدن دریاچه‌ها و رودخانه‌ها و گزارش‌های سازمان‌های جهانی نشان می‌دهد که اکثریت استان‌های ایران به‌شدت با این بحران درگیر بوده و حتی این ماجرا محدود به مرزهای ایران نیوده و کل منطقه‌ی خاورمیانه را دربرگرفته است. تصور سیاسی بودن خشک شدن دریاچه‌ی ارومیه، باتوجه به داده‌های موجود از آب پشت سدهای بالادست دریاچه و چندین هزار چاه حفر شده پیرامون آن که به مصرف شهرهای صنعتی و آذری‌نشین مانند تبریز می‌رسد، انگاره‌ای غیرواقعی است.

پرداختن به نام ایران و ایجاد شبهه در وجود کشوری به نام ایران نیز غرض‌ورزانه به نظر می‌رسد. نوشته‌ها، آثار و اسناد فراوان تاریخی از دست‌کم 3000 سال پیش تاکنون، به‌کارگیری نام ایران به‌عنوان یک سرزمین و منطقه‌ی جغرافیایی دارای فرمان‌روایی را  آشکارا تایید می‌کنند

از آن‌جایی که آمارهای جمعیتی دقیق به تفکیک زبان در ایران در دست نیست، این جریان همواره مورد بهره‌گیری گروه‌های پان‌ترکیست بوده است. برپایه‌ی سرشماری رسمی در سال 1390 جمعیت سه استان آذربایجان شرقی، زنجان و اردبیل که دارای بیش از 90% ترک‌زبان هستند به‌علاوه اکثریت ترک‌زبانان در استان آذربایجان غربی، به صورت تقریبی نزدیک به 10% از جمعیت کل ایران است. باید در نظر داشت که ترک‌زبانان آذربایجانی در بخش‌هایی از استان‌های دیگر ایران مانند قزوین، همدان، گیلان ساکن هستند و البته شمار فراوانی در اثر مهاجرت در پایتخت ایران ساکن شده‌اند. آمارهای دیگر از افراد دارای زبان ترکی_آذربایجانی میان 15% تا 19% از جمعیت کل ایران متغیر است. در هر صورت هیچ‌یک از آمارهای ارائه شده درون‌مرزی یا برون‌مرزی به آمارهای ادعا شده از سوی پان‌ترکیست‌ها مانند 35 یا 40 میلیون تن ترک‌زبان (بیش از 50%) یا اکثریت ترک‌زبان در کشور ایران هم‌خوانی نداشته و حتی نزدیک نیست.

 

منابع

ابن حوقل، ابوالقاسم (1366)، «صوره‌الارض یا سفرنامه‌ی ابن حوقل»، برگردان و توضیح جعفر شعار، انتشارات امیرکبیر

 

ابن‌ندیم، محمدبن اسحاق (1346)، «الفهرست»، برگردان رضا تجدد، انتشارات ابن سینا

 

اکبرزاده داریوش (1381)، «کتیبه‌های پهلوی»، موسسه‌ی فرهنگی و انتشاراتی پازینه

 

رضا، عنایت الله (1383)، پان‌ترکیسم، دائره المعارف بزرگ اسلامی، جلد 13. تهران

 

سجادی، صادق (1393)، «ایران: نام و قلمرو»، 18/09/1394، مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی، مرکز پژوهش‌های ایرانی و اسلامی ، http://www.cgie.org.ir/fa/news/28292

 

قائم مقامی، جهان‌گیر (1384)، «یکصد و پنجاه سند تاریخی از جلایر تا پهلوی»، انتشارات ارتش

 

محسنی، محمدرضا (1389)، «پان‌ترکیسم، ایران و آذربایجان»، چاپ یکم، انتشارات سمرقند

 

مسعودی، ابوالحسن علی‌بن حسین (1357)، «التنبیه و الاشراف»، به تصحیحی عبدالله اسماعیل الصاوی، قاهره

 

مقدسی، محمدبن احمد (1906)، «احسن التقاسیم»، لیدن

 

موسوی، نوشین (1373)، «کتاب‌شناسی توصیفی آثار موجود یا منتشره به زبان ترکی  آذربایجانی در ایران، از چاپ سنگی تا 1370»، کتاب‌خانه‌ی ملی جمهوری اسلامی ایران.

 

نوایی، عبدالحسین (1377)، «روابط سیاسی و اقتصادی ایران در عهد صفویه»، انتشارات سمت

 

--

 

Bosworth A.B., Baynham E.J. (2002). Alexander the Great in Fact and fiction. Oxford University Press.

 

Chamoux, François (2003). Hellenistic Civilization. John Wiley and Sons.

 

D. Smith, Anthony (2003), Chosen Peoples: Sacred Sources of National Identity, Oxford University Press

 

Ernest Meyer, Karl, Blair Brysac, Shareen (2006). Tournament of Shadows: The Great Game and the Race for Empire in Central Asia. Basic Books.

 

Fishman, Joshua; Garcia, Ofelia (2011). Handbook of Language and Ethnic Identity: The Success-Failure Continuum in Language and Ethnic Identity Efforts 2. Oxford University Press.

 

Landau, Jacob (1995). Pan-Turkism: From Irredentism To Cooperation. Indiana University Press.

 

McKean, Erin (2005), The New Oxford American Dictionary,  "Nation" , Erin McKean (editor), Oxford University Press

 

McLachlan ,Keith Stanley. "The Boundaries of Modern Iran ", Published by UCL Press, 1994.

 

Melson Robert, Kuper Leo,1996, «Revolution and genocide: on the origins of the Armenian genocide and the Holocaust» , University of Chicago Press

 

Minahan, James (1998). Miniature Empires: A Historical Dictionary of the Newly Independent States. Greenwood Publishing Group.

 

Rummel R.J, 1997, Statistics of Democide, 1997, http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP5.HTM

 

Samuel Totten, Paul Robert Bartrop, Steven L. Jacobs, "Dictionary of Genocide",Greenwood Publishing Group, 2008.

 

United Nations 1985: United Nations Sub-Commission on Prevention of Discrimination and Protection of Minorities, July 2, 1985» , http://www.armenian-genocide.org/Affirmation.169/current_category.6/affirmation_detail.html

 

Waldman, Carl; Mason, Catherine (2006). Encyclopedia of European Peoples. Infobase Publishing. Retrieved January 16, 2015.

 

 

 

 

 

دوشنبه 13 مهر 1394، دانشگاه تبریز، دوره دانش افزایی زبان و ادبیات فارسی برای دانشگاهیان جمهوری آذربایجان در دانشگاه تبریز برگزار شد، http://www.tabrizu.ac.ir/fa/news/16/bodyView/4502/%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87.%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4.%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%8C.%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86.%D9%88.%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA.%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C.%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C.%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C%D8%A7%D9%86.%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C.%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86.%D8%AF%D8%B1.%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87.%D8%AA%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%B2.%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1.%D8%B4%D8%AF.html

 

 

 

دوشنبه 13 مهر 1394، خانه کتاب، http://www.ketab.ir

 

 

 

جمعه 18 دی 1394، مرکز آموزش‌های آزاد و مجازی دانشگاه تبریز، http://vu.tabrizu.ac.ir/Sites/2/2/news.html/Id/7/

 

18 دی 1394، مرکز آمار ایران، نرخ بی‌کاری براساس نتایج طرح آمارگیری نیروی کار سال ۱۳۹۳, http://www.amar.org.ir/Default.aspx?tabid=1838

 

 

 

13 مهر 1394، سازمان صنعت، معدن و تجارت استان آذربایجان شرقی، صنعت ، معدن و تجارت استان آذربایجان شرقی در یک نگاه، به‌روزرسانی 22 اردیبهشت 1394، http://aze.mimt.gov.ir/general_content/144275-%D8%B5%D9%86%D8%B9%D8%AA-%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87.html?t=%D9%85%D8%AD%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%8A-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%D9%8A

 

 

 

رئیس نیا، رحیم 1394، «پان ترکیسم». دانش‌نامه‌ی جهان اسلام، جلد 5، در 19 دی 1394، http://rch.ac.ir/article/Details/12919

 

 

 

 

 

Hürriyete, (8 November 2006), Ankara’dan İran’a ’denge’ politikası, http://www.hurriyet.com.tr/ankara-dan-iran-a-denge-politikasi-5395531

 

 

 

theguardian, (31 August 2007), US embassy cables: Israel grateful for US support, http://www.theguardian.com/world/us-embassy-cables-documents/120696

 

 

 

Encyclopædia Britannica Online (A), (8 January 2016), Pan-Turkism ,Political movement, Turkey, http://www.britannica.com/topic/Pan-Turkism

 

 

 

Encyclopædia Britannica Online (b), (8 January 2016), Pan-Arabism Ideology, http://www.britannica.com/topic/Pan-Arabism

 

 

 

Encyclopædia Britannica Online (c), (8 January 2016), Pan-Arabism Ideology, http://www.britannica.com/topic/Pan-Arabism

 

 

 

Farrokh, Kaveh (12 January 2016), PAN-TURANIANISM TAKES AIM AT AZERBAIJAN, http://www.rozanehmagazine.com/NoveDec05/aazariINDEX.HTML

 

 

 

Wikipedia, the free encyclopedia, List of Azerbaijani-language television channels, https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_Azerbaijani-language_television_channels

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

محمد رضا محسنی حقیقی- 25 مهر 1396

 

رایانامه: این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

 



[1] - Speros Vyronis, Jr., The Turkish State and History: Clio Meets the Grey Wolf. Thessaloniki: Institute for Balkan Studies. 1991.

President Kazakh NUSF publishes New Book

[2] - Туркмены - предки ацтеков, инков, древних шумеров и суровых норвежцев

[3] - K.Zakiryanov "Under the Wolf's nest. A Turkic Rhapsody"

[4] -  Lynn Meskell, "Archaeology Under Fire: Nationalism, Politics and Heritage in the Eastern Mediterranean and Middle East", Routledge, 1998.

 Джейхун Алекперов. О тюркских корнях в истории Древнего Рима

[5] - See, Anthony D. Smith, "Ethnie and Nation in the Modern 17.

[6] - Ioseb Jughashvili (1913). "National Question" (in Russian) (Nos. 3-5). Prosveshcheniye.

[7] - Bevölkerung, Strukturerhebung der eidgenössischen Volkszählung 2011: Bevölkerung nach Sprache und Religion, Ständige Wohnbevölkerung ab 15 

Jahren nach zuhause gesprochenen Sprachen, 2011" (XLS). http://www.bfs.admin.ch (Statistics) (in German, French, and or Italian). Neuchâtel: Swiss 

Federal Statistical Office, 2013. 30 May 2013. Retrieved 22 December 2013

[8] - Languages of China – from Lewis, M. Paul (ed.), 2009. Ethnologue: Languages of the World, Sixteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International.

[9] - Kaplan, Robert B. and Richard B. Baldauf (2008). Language Planning and Policy in Asia: Japan, Nepal, Taiwan and Chinese characters. Multilingual Matters. p. 42. ISBN 9781847690951.

[10] - "Statement 1 - Abstract of Speakers' Strength of Languages and Mother Tongues - 2001". Government of India. Archived from the original on 29  October 2013. Retrieved 11 December 2014

[11] - Population by Selected Ancestry Group and Region: 2009" (PDF). U.S. Census Bureau. Retrieved August 5, 2014.

Oleaga, Michael. "Immigration Numbers Update: 13 Million Mexicans Immigrated to US in 2013, But Chinese Migrants Outnumber Other Latin  Americans". Latin Post. Archived from the original on September 5, 2014. Retrieved December 28, 2014.

[12] - "The Black Population: 2010" (PDF). Census.gov. September 2011. Retrieved June 3, 2013.

[13] - "Religious Composition", Office of the Registrar General and Census Commissioner (Ministry of Home Affairs, Government of India), 2010–2011,  retrieved 23 July 2011

[14] - Chinese Family Panel Studies's survey of 2012. Published in The World Religious Cultures issue 2014: 卢云峰:当代中国宗教状况报告——基于CFPS 2012调查数据. p. 13, reporting the results of the Renmin University's Chinese General Social Survey (CGSS) for the years 2006, 2008, 2010 and  2011, and their average. Note: according to the researchers of CFPS, only 6.3% of the Chinese are not religious in the sense of atheism; the others  are not religious in the sense that they do not belong to an organised religion, while they pray to or worship gods and ancestors in the manner of the  traditional popular religion.

[15] - Text of the Covenant, "International Covenant on Civil and Political Rights": http://www.ohchr.org/EN/ProfessionalInterest/Pages/CCPR.aspx

[16] - Encyclopædia Britannica Online. Pan-Slavism: http://www.britannica.com/event/Pan-Slavism

[17] - See Note 134 on page 725 of the Collected Works of Karl Marx and Frederick Engels: Volume 14 (International Publishers: New York, 1980).

Encyclopædia Britannica Online. Pan-Slavism: http://www.britannica.com/event/Pan-Slavism

 

[18] - Professor Richard Frye states:The Turkish speakers of Azerbaijan are mainly descended from the earlier Iranian speakers, several pockets of  whom still exist in the region (Frye, Richard Nelson, “Peoples of Iran”, in Encyclopedia Iranica).

[19] -  خبرگزاری مهر (شناسهٔ خبر: 1613073):

 http://www.mehrnews.com/news/1613073/%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA-%D8%B3%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-

%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A7-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DA%86%D9%87-

%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%87-%D9%85%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B9-%D8%B4%D8%AF-

%D8%A2%D8%A8%D9%BE%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8%AD%D9%84-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%B1

[20] - خبرگزاری ایلنا (کد خبر: 273112):

 http://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-4/273112-

%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%DA%86%D8%A7%D9%87-%D8%BA%DB%8C%D8%B1%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2-

%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D9%88%D8%B6%D9%87-%D8%A2%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%B2-%D8%AF%D8%B1%DB%8C

%D8%A7%DA%86%D9%87-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%87

[21] - خبرگزاری مهر (شناسهٔ خبر: 911452 ):

http://www.mehrnews.com/news/911452/%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DA%86%D9%87-%D8%A8%D8%AE%D8%AA%DA%AF

%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%D8%A7-%D8%AE%D8%B4%DA%A9-%D8%B4%D8%AF-

%D8%B1%D8%B3%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DA%86%D9%87-%D8%AA

%D9%87%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DB%8C-%D8%AC%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AD%DB

%8C%D8%B7

 

 

37- خبرگزاری جام‌جم (شماره خبر: 1177929356212031546):

http://press.jamejamonline.ir/Newspreview/1177929356212031546

[22] - Iran’s water crisis the product of decades of bad planning:

 http://www.washingtonpost.com/world/middle_east/irans-water-crisis-the-product-of-decades-of-bad-planning/2014/07/01/c050d2d9-aeeb-4ea1-90cc-54cef6d8dd10_story.html

[23] - http://www.natureworldnews.com/articles/7383/20140603/iran-faces-dangerous-water-crisis-temperatures-rise-people-blame.htm

[24] -"Iranian Languages". LSS.wis.edu. 21 February 2006. pp. 26–7. Retrieved 21 June 2013.

V.Jayaram (9 January 2007). "The Concepts of Hinduism – Arya". Hinduwebsite.com. Retrieved 18 June 2011.

""Iran – The Ancient Name of Iran", N.S. Gill". Ancienthistory.about.com. 4 September 2010. Retrieved 18 June 2011.

[25] - ریگ ودا: 8/130/1  * 3/103/1 * 6/5/7 * 9/34/3

[26] - MacKenzie, D. N. “ĒRĀN, ĒRĀNŠAHR”. In Encyclopædia Iranica. vol. 8. New York: Bibliotheca Persica Press, 1998b. Retrieved ۲/۱/۲۰۱۳.

[27] - Touraj Daryaee. «ŠAHRESTĀNĪHĀ Ī ĒRĀNŠAHR». Encyclopædia Iranica، April 7, 2008:

http://www.iranicaonline.org/articles/sahrestaniha-i-eransahr

[28] -  Amīr Khosrow. (2011). In Encyclopædia Britannica. Retrieved from http://www.britannica.com/EBchecked/topic/20788/Amir-Khosrow

BACHER, WILHELM. (2011). In Encyclopædia Iranica. Retrieved from http://www.iranicaonline.org/articles/bacher-wilhelm-binyamin-zeev-1850-1913-was-born-in-liptszentmikls-hungary-today-in-czechoslovakia

C. A. (Charles Ambrose) Storey and François de Blois (2004), «Persian Literature - A Biobibliographical Survey: Volume V Poetry of the Pre-Mongol Period.» , RoutledgeCurzon; 2nd revised edition (June 21, 2004). ISBN 0-947593-47-0. Pg 363

[29] - "AFSHARIDS". Encyclopædia Iranica: http://www.iranicaonline.org/articles/afsharids-dynasty

[30] - متمم قانون اساسی مشروطه در تارنمای مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی ایران: http://rc.majlis.ir/fa/law/show/133414

[31] - http://southazerbaijan.info

[33] - Chaumont, M. L. (1987). "Atropates". Encyclopædia Iranica 3.1. London: Routledge & Kegan Paul.

 Swietochowski, Tadeusz (1999). Historical Dictionary of Azerbaijan. Lanham, Maryland: The Scarecrow Press. ISBN 978-0-8108-3550-4.

[35] -  Minorsky, V.; Minorsky, V. "Azerbaijan" Encyclopaedia of Islam. Edited by: P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel and W.P. Heinrichs. Brill

[36] - Atroapates. Encyclopædia Iranica: http://www.iranicaonline.org/articles/atropates-aturpat-lit

[37] - FRAWARDIN YASHT ("Hymn to the Guardian Angels") Translated by James Darmesteter (From Sacred Books of the East, American Edition, 1898)

[38] - "Alani". Encyclopædia Britannica Online. 2015. Retrieved 1 January 2015.

 

Zadneprovskiy, Y. A. (1 January 1994). "The Nomads of Northern Central Asia After The Invasion of Alexander". In Harmatta, János. History of Civilizations of Central Asia: The Development of Sedentary and Nomadic Civilizations, 700 B. C. to A. D. 250. UNESCO. pp. 457–472. ISBN 9231028464. Retrieved 29 May 2015. pp. 467–468

[39] -  Abaev, V. I. A Grammatical Sketch of Ossetian. Translated by Stephen P. Hill and edited by Herbert H. Paper, 1964

 

 Thordarson, Fridrik. 1989. Ossetic. Compendium Linguarum Iranicarum, ed. by Rudiger Schmitt, 456-79. Wiesbaden: Reichert.

[40] - مرکز آمار ایران، گزیده‌ی نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390: ص 40

[41] - Iran The World Factbook: https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html

[42] - Library of Congress – Federal Research Division Country Profile: Iran, May ۲۰۰۸

[43] - http://www.britannica.com/place/Iran/Languages

[44] - http://web.mit.edu/isg/survey.htm

 

 

چهارشنبه, 28 تیر 1396 ساعت 07:40

نژاد آریایی؛ركن هويت ملي/ حسین گودرزی

نوشته شده توسط

بدون شک ایرانیان همچون دیگر ملت‌های تاریخی به یک نياي نژادی باور دارند. اصولاً همه گروه‌های قومی و ملت‌ها ریشه خود را به یک نژاد یا نیاکان خیالی یا واقعی ختم می‌کنند و این مهم از منظر جامعه‌شناختی نیازی اجتماعی و گریزناپذیر است. این موضوع برای ملت‌های تاریخی از اهمیت و جایگاه بسیار مهمی برخوردار است. با این حال آنچه از اهمیت درجه اول برخوردار است، باور مشترک به یک ریشه نژادی است، نه کالبد شکافی واقعیت علمی آن. بر این اساس آنچه در جامعه‌شناسی نژاد به عنوان نژاد مشترك ياد مي‌شود، بيشتر يك مقوله فرهنگي و اجتماعي است تا يك موضوع زيست‌شناختي. به همين دليل توجه چنداني به مباحث فيزيولوژي صورت نمي‌گيرد، بلکه آنچه مهم است آگاهی جمعی و احساس مشترک یک ملت از ریشه نژادی واحدی است که از ارکان یک هویت ملی قلمداد می‌شود؛ خواه این باور از نظر علمی قابل اثبات باشد، خواه برگرفته از خیال و اسطوره باشد.
ایرانیان که نام ملت و کشور خود را از ریشه آریایی، به معناي سرزمین آریايیان  اخذ کرده‌اند، در دوره باستان و دوره اسلامی به وجود ریشه و منشأ مشترک نژادی با نام ”آريايي“ باور داشتند و همواره آن را از جمله عناصر هویت ملی و قومی خود مي‌دانستند. آنها براساس یک ”ما“ي مشترک جمعی به تمایز با دیگر اقوام و ملل رسیدند و تكيه بر ریشه نژاد مشترک آریایی و گاه با تسامح ”ایرانی“ را در همه ادوار پيش و پس از اسلام  در حافظه جمعی خود حفظ كردند و نسبت به آن آگاهی جمعی و احساس تعلق خاطر داشتند.


مجموعه عناصر بازآفريني شده كه در صفحات اخير مرور كرديم و شرح هر يك از خلال بررسي منابع عهد صفوي در فصول بخش دوم گذشت، از سوي ديدگاه‌هاي نظري به عنوان ملاك‌هاي تكوين هويت ملي قلمداد شده‌اند. بنابراين آنچه در خلال اين فصول گذشت نشان مي‌دهد که ملت تاریخی ایران در یک فرصت تاریخی مناسب، بار دیگر خود را به عنوان یک هویت جامعه‌ای در قالب بازآفرینی عناصر هویت ملی در دوره صفويه ساماندهی کرده ‌است. كوتاه سخن آنكه آنان سرزمین تاریخی خود را به تصرف درآوردند؛ نام باستانی ایران را به عنوان یک مفهوم سیاسی و اجتماعی و ناظر بر ملت و کشور باستانی خود بازآفرینی کردند؛ حکومت مستقل، متمرکز، فراگیر و ایرانی را به عنوان بعد سیاسی هویت ملی و نظام سیاسی مشروع تأسيس نمودند؛ شيعه را به عنوان مذهب فقهی و کلامی خود و به عنوان یک مذهب از دین اسلامی پذیرفتند و آن را بخشی از هویت ملی خود قرار دادند؛ عناصر فرهنگی خود را وحدت بخشیدند و به یک فرهنگ عمومی مشترک در همه بلاد و سرزمین‌های ایرانی تبدیل كردند.

به پیشینه تاریخي مشترک خود و اصالت نژادی خاص خود به عنوان یک کالای فرهنگی و اجتماعی وقوف کامل پیدا کردند؛ زبان فارسی را به عنوان زبان اسناد و مکاتبات رسمي، زبان رسمی نظام آموزشی، زبان ادبی و در کنار سایر زبان‌ها و گویش‌های ایرانی‌، به عنوان زبان عمومي و معيار محاوره خود در سراسر ایران زمین قرار دادند؛ اقتصاد ملی را در سایه امنیت پایدار و رونق و رفاه معیشتی در سه بخش اقتصاد شهری، روستایی و شبانکاره بازآفرینی نموده و باب تجارت با دول اروپایی و مناطق دور و نزدیک را فراهم آوردند. در واقع چنانکه مشاهده می‌شود مجموعه این عناصر که از سوی مکاتب نظری مؤلفه‌ها و شاخص‌های هویت ملی شناخته می‌شوند، در دوره صفویه در ایران پا گرفته و تکوین یافتند.
بنابراین ملت تاریخی ایران بر پایه حافظه تاریخی خود از میراث باستان و تحولات نوین، دوباره احیاء شده، عناصر هویت ملی خود را شناخته و نسبت به آنها احساس تعلق و وفاداری نموده است. آنچنان که با بررسی منابع مکتوب دوره صفویه آشکارا آگاهی جمعی و احساس تعلق خاطر قشرهای مردم ایران نسبت به هر يك از اين عناصر هویت ملی به شکل فراگیر قابل مشاهده و تأيید است و فصول بخش دوم اين پژوهش هر يك به اثبات اين مدعا پرداخته است.
با این وصف منطق علمی حکم می‌کند به جای آنکه ملاک قضاوت علمی را یک دیدگاه نظری ـ پارادایم مدرنیستی هویت ملی ـ قرار دهیم و از اين منظر به ردّ و اثبات منشأ تکوین هویت ملی در ایران بپردازیم، بهتر است با ملاک قراردادن عناصر ـ جهانی و همه‌پذیر ـ هویت ملی به بررسی سیر تکوین هویت ملی در ایران بنشینیم و سپس چنانچه منابع دست اول دوره صفویه به شکل فراگیر وجود آگاهی جمعی و احساس تعلق خاطر و وفاداری اکثریت اعضای جامعه را به این مؤلفه‌ها نشان داد، آن را به عنوان منشأ شکل‌گیری هویت ملی در ایران بپذیریم. همچنين همواره بايد این واقعیت تاریخی را در ارزیابی خود درباره ایران مدنظر قرار دهیم که ملت ایران، ملتی باسابقه شناخته شده از سوی صاحب‌نظران و دیدگاه‌های نظری در دوره باستان است که در برهه‌ای از زمان به یک گسست و شکاف هویتی دچار شده است.

 بنابراین بايد میان چنین ملتی که یک واحد فرهنگی مستقل در طول تاریخ هزاره‌های متوالی بوده، نه یک بخش از یک واحد هویتی کلان‌تر، و میان ملت‌های برآمده از ناسیونالیسم مدرن که اغلب بر مدار هویت‌های سیاسی خود را سامان هویتی می‌دهند تفاوت ماهوی قايل شویم؛ چنانکه اغلب صاحب‌نظران ملت ایران در دوره باستان را در زمره ملت‌های تاریخی جای داده‌اند. بنابراین فارغ از نظریه‌پردازی‌های مربوط به مدرنیته باید در پی دوره‌ای بود که عناصر گسسته شده چون فرهنگ عمومی مشترک، حکومت واحد و مذهب رسمی دوباره احیاء شده‌اند و بررسي‌هاي تاریخی نشان می‌دهد كه این عناصر درعصر صفویان دوباره بازآفرینی شده‌اند.
با این حال اثبات این فرضيه تنها درآمدی بر نظریه تکوین هویت ملی در ایران، براساس دیدگاهی جامعه شناختی است و جای آن دارد که صاحب‌نظران و اساتید بزرگ براساس اهمیت و ضرورت این مقوله در جامعه متغیر و در حال گذار ایران زمینه‌های تقویت این دیدگاه را تا مرز رسیدن به یک نظریه علمی دنبال نمایند.

 

این گفتار گزیده ای است از کتاب تکوین جامعه شناختی هویت ملی در ایران با تاکید بر دوره صفویه، نوشته دکتر حسین گودرزی

چكيده

مهم‌ترین ویژگی و وجه ممیزه تاریخ و فرهنگ ایران‌زمین، استمرار تاریخی آن در ادوار مختلف است. تمدن‌های باستانی مختلفی از آغاز تاریخ تا به امروز وجود داشته‌اند؛ اما کم‌تر تمدنی را می‌توان سراغ داشت که به زندگی و پویایی خود از هزاران سال پیش تاکنون ادامه داده باشد. تمدن یونان با تمام عظمت و اهمیت، تنها محدود به یک دوره باستانی شد و سپس از بین رفت و درنهایت به بخشی از امپراتوری‌های دیگر تبدیل شد؛ اما تمدن ایرانی با ماهیت آریایی خود در هر دوره به نحوی زندگی خود را ادامه داده است و به‌رغم این‌که دستخوش تغییراتی شده اما همچنان هسته سخت خود را حفظ کرده است.

یکی از دلایل این استمرار تاریخی، سنت دیوانی و دولت‌مداری در ایران بود که همواره از نسلی به نسل دیگر منتقل‌شده و بخش مهمی از ایده ایرانشهری را تشکیل می‌داد. در این نوشتار به چگونگی استمرار ایده ایرانشهر در دوره نادری و با تمرکز بر تاریخ‌نگاری درباری خواهیم پرداخت. بررسی تاریخ درباری با این فرض مورد تأکید است که به نظر می‌رسد این دست از نوشته‌ها، به اراده و سلیقه پادشاه و جریان اصلی قدرت نزدیک‌تر بوده‌اند.

پژوهش حاضر با ماهیت بنیادی و روش توصیفی ـ تحلیلی سعی دارد با استفاده از منابع کتابخانه‌ای به این پرسش پاسخ دهد که چه تصوری از ایده ایرانشهری در عصر نادرشاه وجود داشت. نتایج نشان می‌دهد که اندیشه ایرانشهری در ساحت نظر پررنگ بود اما در عمل و حوزه دولتداری و اداره رگه‌های کمرنگی از آن دیده می‌شد.

شرق: درهم‏‏تنیدگی پدیده‌هایی مانند گرمایش زمین، دگرگونی الگوی بارش، ناکارآمدی مدیریت منابع، رویکرد کمّی‏محور به توسعه، کاهش بارندگی و افت سطح آب‏های زیرزمینی و کندن بی‏رویه چاه‌های غیرمجاز در چند دهه اخیر، به بحرانی‏شدن وضعیت منابع آب کشور انجامیده است؛ به‌گونه‏ای‌که بر پایه برخی پیش‏‏بینی‏ها، منابع آب موجود تنها برای کمتر از ١٠ سال پاسخ‏گوی نیازهای فزاینده کنونی است. در سال ‌جاری دست‌کم چندین اعتراض خیابانی در استان‌های محدوده زاگرس و حوضه آبریز مرکزی با محوریت آب رخ داد که واپسین مورد آن تخریب دوباره خط لوله انتقال آب کوهرنگ به یزد توسط کشاورزان شهر اژه اصفهان در آبان جاری بود. واکاوی رخدادهای یاد‌شده نشان می‌دهند بحران آب و چالش‌های هیدروپلیتیک بنیاد هرگونه سیاست توسعه‏ای و حتی همکاری و تعامل در سیاست خارجی کشورمان خواهد بود و بحران محیط‌زیست به‌ویژه مسئله آب، از این پس به سمت مدیریت امنیتی پیش خواهد رفت. نوشتار پیش‌ِرو به واکاوی زمینه‌های مؤثر در فزایندگی چالش‌های هیدروپلیتیک و امنیتی‏شدن آب در ایران می‏پردازد.

از آغاز هزاره، روند کاهش سلطه استبداد در غرب آسیا، ظرفیت‌های ژئوکالچر شیعی را برجسته کرده است. رخداد بین‌المللی تجمع اربعین سالار شهیدان، یک نمونه روشن از این تحول مهم و اساسی در منطقه به حساب می‌آید. این عظیم‌ترین تجمع بشری در یکی از ناامن‌ترین مناطق جهان، صورت یک بازیگر غیردولتی قدرتمند منطقه‌ای به عنوان مذهب تشیع است. این رخداد بین المللی در شرایطی فرصت ظهور یافته که تحولات منطقه‌ای، سرکوب‌های دینی و ایدئولوژیک علیه شیعیان را تضعیف کرده است.



سرزمین ایران بـه ویـژه آذربـایجان به‌ دلایل‌ متعدد،از جمله موقعیت خاص جغرافیایی در طول‌ تاریخ پرفراز و نشیب خـود،شاهد حـضور،مهاجرت و سکونت‌ اقوام‌ بی‌شماری بوده است.یکی از کوچ‌های مهم و موثر در تاریخ ایران،موضوع مهاجرت ترکان است که‌ تاثیرات‌ زیادی در حـیات‌ سیاسی و اجـتماعی ایـران به ویژه آذربایجان داشته است.

جمهوری آذربایجان چه در زمانی که در قالب اتحاد جماهیر شوروی، «جمهوری سوسیالیستی شوروی آذربایجان» نامیده می شد و چه زمانی که پس از استقلال در سال 1992م، به عنوان کشوری مستقل تنها «جمهوری آذربایجان» نامیده شد، با انکار هویت ایرانی مردمان سرزمینش، راه هویت سازی و تاریخ سازی جعلی را برای این مردم پیش گرفت. به طور کلی تاریخ و هویت مردمان کشورهایِ پیرامونی ایران فرهنگی، در چارچوبی از تجربه‌هایِ تاریخی‌ای شکل گرفته که آن مردمان به همراه تمامی اقوام ایرانی در آن سهیم بوده‌اند،

بیژن ظهیری و همکاران توضیح: این پژوهش در مجله پژوهش های زبان و ادب فارسی دانشگاه اصفهان توسط دکتر بیژن ظهیری ناو (استادیار دانشگاه زبان و ابدیات فارسی محقق اردبیلی)، دکتر امین نواختی مقدم ( استادیار علوم سیاسی

مقاله حاضر پاسخ اسمیت به نقد اوموت اوزکریملی استاد دانشگاه ترکیه ای است که در کتاب خود یعنی "نظریه های ناسیونالیسم" نقدهایی به دیدگاه آنتونی دی اسمیت وارد کرده بود.

چهارشنبه, 23 دی 1394 ساعت 08:02

گزیده ای درباره ایران/فردریش هگل

نوشته شده توسط

  گزیده ای درباره ایران یکی از پیوست‌های دفتر «عقل در تاریخ» از آثار مهم هگل است که توسط دکتر حمید عنایت به فارسی برگردانیده شده است. این پیوست در رویه‌های 301-317 این دفتر به چاپ رسیده است و بررسی و خوانش درست آن برای فهم تاریخ ایران و مفهوم ملیت ایرانی بسیار مهم است.

تحلیل راهبردی

سند هفته

طراحی وب سایت وب و تو

تازه ترین اخبار جمهوری باکو

cache/resized/2590483ca923ce06d1f83a7f5478522c.jpg
الهام اسماعيل، مامور پيشين امنيتي و کارشناس امور سياسي و امنيتي در رسانه ها، با انتشار تحليلي در پايگاه اينترنتي « مدراتور» به دولت اين کشور پيشنهاد کرد براي
cache/resized/5eb0da8f0b5a3d8f9e3b629bc8304cf0.jpg
ميانجيگران صلح قره باغ در آنکارا  با مولود چاووش اوغلو، وزير خارجه ترکيه ديدار کردند. به گزارش «آذ ويزيون»، وزيرخارجه ترکيه در توييتر خود خبر داد با  ايگور
cache/resized/fda828f0c1d3e104ab04fe59b4b71bba.jpg
روزنامه يني مساوات در گزارشي در خصوص کاهش اختيارات «اداره مسلمانان قفقاز» و افزايش اختيارات «کميته دولتي امور گروه هاي ديني » نوشت : « (جمهوري) آذربايجان مدل
cache/resized/8ba284a9527adbfeac5051973c871f95.jpg
خبرگزاري آذرتاج خبر داد هياتي از مديران 15 مدرسه باکو ، در چارچوب «طرح هاي توسعه» وزارت آمورش اين کشور  به اسرائیل سفر  و با مقامات وزارت آموزش آن ديدار و
cache/resized/00970ad0a29217d84b83edde0a53663a.jpg
  الهام علي اف ، رييس جمهوري باکو که براي حضور در نشست «شوراي آنتلانتيک شمالي» ناتو به بروکسل سفر کرده است، با يان اشتولتنبرگ، دبيرکل ناتو ديدار کرد. در اين
cache/resized/26085e3d1afcdf54a912437f15f1facc.jpg
ترکيه به منظور افزايش سهم خود در اقتصاد منطقه نخجوان، تعرفه گمرکي براي کالاهاي کشاورزي و صنعتي توليدي «جمهوري خودمختار نخجوان» جمهوري باکو را لغو کرد.به گزارش
cache/resized/fc4c1f2a1a477c90341f00c70b7a7e1f.jpg
در جريان سفر هيأتي از رژيم صهيونيستي به جمهوري آذربايجان، يادداشت تفاهم همکاري ميان شهر «غَبَله» جمهوري آذربايجان و شهر  « يقنعم» در شمال فلسطين اشغالي امضاء
cache/resized/dfc0b2bbf24a39f5e2da5f7926ab9343.jpg
وزارت دفاع جمهوري باکو در واکنش به گزارش رسانه هاي ارمنستان مبني بر استفاده نيروهاي ارتش جمهوري باکو از سيستم موشکي «اسپايک» خريداري شده از رژيم صهيونيستي در
cache/resized/f6852508428a4e5d48ad28a9269a33f2.jpg
رسانه های خبری از سفر رهبران جمهوري قراباغ کوهستاني به بروکسل و برگزاري همايش «همکاري آرتساخ و اتحاديه اروپا» در بروکسل خبر داد. به گزارش آذریها به نقل از
cache/resized/a59a9ff63930de47fc620f8bace72c67.jpg
  پل گوبل، تحليلگر سيا و مشاور پيشين وزير امور خارجه آمريکا در امور خلق هاي شوروي سابق ، در گفتگو با پايگاه اينترنتي «آخار » گفت : «مسکو تا وفاداری باکو را 
cache/resized/82552c743d6192d836a370d3249cd267.jpg
آکادمي علوم جمهوري باکو از يافته شدن دو نسخه دستنويس از اشعار عمادالدين نسيمي، شاعر  ايراني قرن هشتم هجري شمسي، در کتابخانه ملي آنکارا خبر داد.  پايگاه
cache/resized/5ecef784624a9e8f3ba1885699b90571.jpg
خبرگزاري دولتي «آذرتاج» جمهوري باکو به نقل از  گزارش روزنامه «نيوز بليز» News Blaze  درباره قاضي يهودي دادگاه عالي جمهوري آذربايجان ، نوشت : « (جمهوري)