چهارشنبه, 28 تیر 1396 ساعت 07:40

نژاد آریایی؛ركن هويت ملي/ حسین گودرزی

نوشته شده توسط

بدون شک ایرانیان همچون دیگر ملت‌های تاریخی به یک نياي نژادی باور دارند. اصولاً همه گروه‌های قومی و ملت‌ها ریشه خود را به یک نژاد یا نیاکان خیالی یا واقعی ختم می‌کنند و این مهم از منظر جامعه‌شناختی نیازی اجتماعی و گریزناپذیر است. این موضوع برای ملت‌های تاریخی از اهمیت و جایگاه بسیار مهمی برخوردار است. با این حال آنچه از اهمیت درجه اول برخوردار است، باور مشترک به یک ریشه نژادی است، نه کالبد شکافی واقعیت علمی آن. بر این اساس آنچه در جامعه‌شناسی نژاد به عنوان نژاد مشترك ياد مي‌شود، بيشتر يك مقوله فرهنگي و اجتماعي است تا يك موضوع زيست‌شناختي. به همين دليل توجه چنداني به مباحث فيزيولوژي صورت نمي‌گيرد، بلکه آنچه مهم است آگاهی جمعی و احساس مشترک یک ملت از ریشه نژادی واحدی است که از ارکان یک هویت ملی قلمداد می‌شود؛ خواه این باور از نظر علمی قابل اثبات باشد، خواه برگرفته از خیال و اسطوره باشد.
ایرانیان که نام ملت و کشور خود را از ریشه آریایی، به معناي سرزمین آریايیان  اخذ کرده‌اند، در دوره باستان و دوره اسلامی به وجود ریشه و منشأ مشترک نژادی با نام ”آريايي“ باور داشتند و همواره آن را از جمله عناصر هویت ملی و قومی خود مي‌دانستند. آنها براساس یک ”ما“ي مشترک جمعی به تمایز با دیگر اقوام و ملل رسیدند و تكيه بر ریشه نژاد مشترک آریایی و گاه با تسامح ”ایرانی“ را در همه ادوار پيش و پس از اسلام  در حافظه جمعی خود حفظ كردند و نسبت به آن آگاهی جمعی و احساس تعلق خاطر داشتند.


مجموعه عناصر بازآفريني شده كه در صفحات اخير مرور كرديم و شرح هر يك از خلال بررسي منابع عهد صفوي در فصول بخش دوم گذشت، از سوي ديدگاه‌هاي نظري به عنوان ملاك‌هاي تكوين هويت ملي قلمداد شده‌اند. بنابراين آنچه در خلال اين فصول گذشت نشان مي‌دهد که ملت تاریخی ایران در یک فرصت تاریخی مناسب، بار دیگر خود را به عنوان یک هویت جامعه‌ای در قالب بازآفرینی عناصر هویت ملی در دوره صفويه ساماندهی کرده ‌است. كوتاه سخن آنكه آنان سرزمین تاریخی خود را به تصرف درآوردند؛ نام باستانی ایران را به عنوان یک مفهوم سیاسی و اجتماعی و ناظر بر ملت و کشور باستانی خود بازآفرینی کردند؛ حکومت مستقل، متمرکز، فراگیر و ایرانی را به عنوان بعد سیاسی هویت ملی و نظام سیاسی مشروع تأسيس نمودند؛ شيعه را به عنوان مذهب فقهی و کلامی خود و به عنوان یک مذهب از دین اسلامی پذیرفتند و آن را بخشی از هویت ملی خود قرار دادند؛ عناصر فرهنگی خود را وحدت بخشیدند و به یک فرهنگ عمومی مشترک در همه بلاد و سرزمین‌های ایرانی تبدیل كردند.

به پیشینه تاریخي مشترک خود و اصالت نژادی خاص خود به عنوان یک کالای فرهنگی و اجتماعی وقوف کامل پیدا کردند؛ زبان فارسی را به عنوان زبان اسناد و مکاتبات رسمي، زبان رسمی نظام آموزشی، زبان ادبی و در کنار سایر زبان‌ها و گویش‌های ایرانی‌، به عنوان زبان عمومي و معيار محاوره خود در سراسر ایران زمین قرار دادند؛ اقتصاد ملی را در سایه امنیت پایدار و رونق و رفاه معیشتی در سه بخش اقتصاد شهری، روستایی و شبانکاره بازآفرینی نموده و باب تجارت با دول اروپایی و مناطق دور و نزدیک را فراهم آوردند. در واقع چنانکه مشاهده می‌شود مجموعه این عناصر که از سوی مکاتب نظری مؤلفه‌ها و شاخص‌های هویت ملی شناخته می‌شوند، در دوره صفویه در ایران پا گرفته و تکوین یافتند.
بنابراین ملت تاریخی ایران بر پایه حافظه تاریخی خود از میراث باستان و تحولات نوین، دوباره احیاء شده، عناصر هویت ملی خود را شناخته و نسبت به آنها احساس تعلق و وفاداری نموده است. آنچنان که با بررسی منابع مکتوب دوره صفویه آشکارا آگاهی جمعی و احساس تعلق خاطر قشرهای مردم ایران نسبت به هر يك از اين عناصر هویت ملی به شکل فراگیر قابل مشاهده و تأيید است و فصول بخش دوم اين پژوهش هر يك به اثبات اين مدعا پرداخته است.
با این وصف منطق علمی حکم می‌کند به جای آنکه ملاک قضاوت علمی را یک دیدگاه نظری ـ پارادایم مدرنیستی هویت ملی ـ قرار دهیم و از اين منظر به ردّ و اثبات منشأ تکوین هویت ملی در ایران بپردازیم، بهتر است با ملاک قراردادن عناصر ـ جهانی و همه‌پذیر ـ هویت ملی به بررسی سیر تکوین هویت ملی در ایران بنشینیم و سپس چنانچه منابع دست اول دوره صفویه به شکل فراگیر وجود آگاهی جمعی و احساس تعلق خاطر و وفاداری اکثریت اعضای جامعه را به این مؤلفه‌ها نشان داد، آن را به عنوان منشأ شکل‌گیری هویت ملی در ایران بپذیریم. همچنين همواره بايد این واقعیت تاریخی را در ارزیابی خود درباره ایران مدنظر قرار دهیم که ملت ایران، ملتی باسابقه شناخته شده از سوی صاحب‌نظران و دیدگاه‌های نظری در دوره باستان است که در برهه‌ای از زمان به یک گسست و شکاف هویتی دچار شده است.

 بنابراین بايد میان چنین ملتی که یک واحد فرهنگی مستقل در طول تاریخ هزاره‌های متوالی بوده، نه یک بخش از یک واحد هویتی کلان‌تر، و میان ملت‌های برآمده از ناسیونالیسم مدرن که اغلب بر مدار هویت‌های سیاسی خود را سامان هویتی می‌دهند تفاوت ماهوی قايل شویم؛ چنانکه اغلب صاحب‌نظران ملت ایران در دوره باستان را در زمره ملت‌های تاریخی جای داده‌اند. بنابراین فارغ از نظریه‌پردازی‌های مربوط به مدرنیته باید در پی دوره‌ای بود که عناصر گسسته شده چون فرهنگ عمومی مشترک، حکومت واحد و مذهب رسمی دوباره احیاء شده‌اند و بررسي‌هاي تاریخی نشان می‌دهد كه این عناصر درعصر صفویان دوباره بازآفرینی شده‌اند.
با این حال اثبات این فرضيه تنها درآمدی بر نظریه تکوین هویت ملی در ایران، براساس دیدگاهی جامعه شناختی است و جای آن دارد که صاحب‌نظران و اساتید بزرگ براساس اهمیت و ضرورت این مقوله در جامعه متغیر و در حال گذار ایران زمینه‌های تقویت این دیدگاه را تا مرز رسیدن به یک نظریه علمی دنبال نمایند.

 

این گفتار گزیده ای است از کتاب تکوین جامعه شناختی هویت ملی در ایران با تاکید بر دوره صفویه، نوشته دکتر حسین گودرزی

چكيده

مهم‌ترین ویژگی و وجه ممیزه تاریخ و فرهنگ ایران‌زمین، استمرار تاریخی آن در ادوار مختلف است. تمدن‌های باستانی مختلفی از آغاز تاریخ تا به امروز وجود داشته‌اند؛ اما کم‌تر تمدنی را می‌توان سراغ داشت که به زندگی و پویایی خود از هزاران سال پیش تاکنون ادامه داده باشد. تمدن یونان با تمام عظمت و اهمیت، تنها محدود به یک دوره باستانی شد و سپس از بین رفت و درنهایت به بخشی از امپراتوری‌های دیگر تبدیل شد؛ اما تمدن ایرانی با ماهیت آریایی خود در هر دوره به نحوی زندگی خود را ادامه داده است و به‌رغم این‌که دستخوش تغییراتی شده اما همچنان هسته سخت خود را حفظ کرده است.

یکی از دلایل این استمرار تاریخی، سنت دیوانی و دولت‌مداری در ایران بود که همواره از نسلی به نسل دیگر منتقل‌شده و بخش مهمی از ایده ایرانشهری را تشکیل می‌داد. در این نوشتار به چگونگی استمرار ایده ایرانشهر در دوره نادری و با تمرکز بر تاریخ‌نگاری درباری خواهیم پرداخت. بررسی تاریخ درباری با این فرض مورد تأکید است که به نظر می‌رسد این دست از نوشته‌ها، به اراده و سلیقه پادشاه و جریان اصلی قدرت نزدیک‌تر بوده‌اند.

پژوهش حاضر با ماهیت بنیادی و روش توصیفی ـ تحلیلی سعی دارد با استفاده از منابع کتابخانه‌ای به این پرسش پاسخ دهد که چه تصوری از ایده ایرانشهری در عصر نادرشاه وجود داشت. نتایج نشان می‌دهد که اندیشه ایرانشهری در ساحت نظر پررنگ بود اما در عمل و حوزه دولتداری و اداره رگه‌های کمرنگی از آن دیده می‌شد.

شرق: درهم‏‏تنیدگی پدیده‌هایی مانند گرمایش زمین، دگرگونی الگوی بارش، ناکارآمدی مدیریت منابع، رویکرد کمّی‏محور به توسعه، کاهش بارندگی و افت سطح آب‏های زیرزمینی و کندن بی‏رویه چاه‌های غیرمجاز در چند دهه اخیر، به بحرانی‏شدن وضعیت منابع آب کشور انجامیده است؛ به‌گونه‏ای‌که بر پایه برخی پیش‏‏بینی‏ها، منابع آب موجود تنها برای کمتر از ١٠ سال پاسخ‏گوی نیازهای فزاینده کنونی است. در سال ‌جاری دست‌کم چندین اعتراض خیابانی در استان‌های محدوده زاگرس و حوضه آبریز مرکزی با محوریت آب رخ داد که واپسین مورد آن تخریب دوباره خط لوله انتقال آب کوهرنگ به یزد توسط کشاورزان شهر اژه اصفهان در آبان جاری بود. واکاوی رخدادهای یاد‌شده نشان می‌دهند بحران آب و چالش‌های هیدروپلیتیک بنیاد هرگونه سیاست توسعه‏ای و حتی همکاری و تعامل در سیاست خارجی کشورمان خواهد بود و بحران محیط‌زیست به‌ویژه مسئله آب، از این پس به سمت مدیریت امنیتی پیش خواهد رفت. نوشتار پیش‌ِرو به واکاوی زمینه‌های مؤثر در فزایندگی چالش‌های هیدروپلیتیک و امنیتی‏شدن آب در ایران می‏پردازد.

از آغاز هزاره، روند کاهش سلطه استبداد در غرب آسیا، ظرفیت‌های ژئوکالچر شیعی را برجسته کرده است. رخداد بین‌المللی تجمع اربعین سالار شهیدان، یک نمونه روشن از این تحول مهم و اساسی در منطقه به حساب می‌آید. این عظیم‌ترین تجمع بشری در یکی از ناامن‌ترین مناطق جهان، صورت یک بازیگر غیردولتی قدرتمند منطقه‌ای به عنوان مذهب تشیع است. این رخداد بین المللی در شرایطی فرصت ظهور یافته که تحولات منطقه‌ای، سرکوب‌های دینی و ایدئولوژیک علیه شیعیان را تضعیف کرده است.



سرزمین ایران بـه ویـژه آذربـایجان به‌ دلایل‌ متعدد،از جمله موقعیت خاص جغرافیایی در طول‌ تاریخ پرفراز و نشیب خـود،شاهد حـضور،مهاجرت و سکونت‌ اقوام‌ بی‌شماری بوده است.یکی از کوچ‌های مهم و موثر در تاریخ ایران،موضوع مهاجرت ترکان است که‌ تاثیرات‌ زیادی در حـیات‌ سیاسی و اجـتماعی ایـران به ویژه آذربایجان داشته است.

جمهوری آذربایجان چه در زمانی که در قالب اتحاد جماهیر شوروی، «جمهوری سوسیالیستی شوروی آذربایجان» نامیده می شد و چه زمانی که پس از استقلال در سال 1992م، به عنوان کشوری مستقل تنها «جمهوری آذربایجان» نامیده شد، با انکار هویت ایرانی مردمان سرزمینش، راه هویت سازی و تاریخ سازی جعلی را برای این مردم پیش گرفت. به طور کلی تاریخ و هویت مردمان کشورهایِ پیرامونی ایران فرهنگی، در چارچوبی از تجربه‌هایِ تاریخی‌ای شکل گرفته که آن مردمان به همراه تمامی اقوام ایرانی در آن سهیم بوده‌اند،

بیژن ظهیری و همکاران توضیح: این پژوهش در مجله پژوهش های زبان و ادب فارسی دانشگاه اصفهان توسط دکتر بیژن ظهیری ناو (استادیار دانشگاه زبان و ابدیات فارسی محقق اردبیلی)، دکتر امین نواختی مقدم ( استادیار علوم سیاسی

مقاله حاضر پاسخ اسمیت به نقد اوموت اوزکریملی استاد دانشگاه ترکیه ای است که در کتاب خود یعنی "نظریه های ناسیونالیسم" نقدهایی به دیدگاه آنتونی دی اسمیت وارد کرده بود.

چهارشنبه, 23 دی 1394 ساعت 08:02

گزیده ای درباره ایران/فردریش هگل

نوشته شده توسط

  گزیده ای درباره ایران یکی از پیوست‌های دفتر «عقل در تاریخ» از آثار مهم هگل است که توسط دکتر حمید عنایت به فارسی برگردانیده شده است. این پیوست در رویه‌های 301-317 این دفتر به چاپ رسیده است و بررسی و خوانش درست آن برای فهم تاریخ ایران و مفهوم ملیت ایرانی بسیار مهم است.

دوشنبه, 25 آبان 1394 ساعت 09:57

حکومت

نوشته شده توسط

استاد جواد طباطبایی اصطلاحی که در سدۀ 19 م/13 ق در زبان ترکی عثمانی به عنوان معادلی برای gouvernement در زبان فرانسه به کار رفت و به تدریج در زبانهای فارسی و ترکی رواج یافت (EI2, III/552؛ نیز لویس، 36-37). واژۀ حکومت از ثلاثی مجرد «حکم» در عربی و دیگر زبانهای سامی به معنای قضاوت، حکمت و نیز طبابت است،

تحلیل راهبردی

سند هفته

طراحی وب سایت وب و تو

تازه ترین اخبار جمهوری باکو

cache/resized/eba8195c2403909c893c7201b26d1228.jpg
صابر رستمخانلي،رييس حزب همبستگي شهروندي جمهوري باکو و باند «کنگره آذربايجاني هاي دنيا»، «داک»، در مقاله اي در پايگاه اينترنتي آخار ، تشيع را  بزرگترين دشمن ترک
cache/resized/f21af9363414ffa835efa119594c8d3f.jpg
هیاتی به ریاست رییس بخش حفاظت از تاسیسات نظامی وزارت دفاع اسراییل در وزارت کشور جمهوری باکو حضور یافت.خبرگزاری «آپا»: هیاتی به ریاست "نیر بن موشه" رییس بخش
cache/resized/821430806a19486fe337cc6c5e87d2cd.jpg
  پايگاه اينترنتي «ميدان تي وي» به نقل از برخي کارشناسان سياسي اقدام رييس جمهوري روسيه در امضاي «قرارداد ايجاد دفاع هوايي مشترک روسيه و ارمنستان » را با نتيجه
cache/resized/70762d7d888f6dc0db35a61a1434bfd5.jpg
روزنامه «يني مساوات»، پرتيراژترين روزنامه جمهوري باکو در مقاله اي مفصل ،   برنامه «گوگوش» براي اجراي کنسرت در ارمنستان را تقبيح کرد. در اين مقاله که به قلم
cache/resized/395c59f6cdcd93e0887e4d51339923c4.jpg
اقبال آقازاده، رهبر حزب اميد جمهوري آذربايجان در گفتگو با «کوليس»، پايگاه اينترنتي مطالب فرهنگي جمهوري باکو گفت : « آثار نظامي گنجوي به زبان اصلي خيلي زيباست.
cache/resized/4b26a141e833c64ce87cf0299e1f9f18.jpg
الهام علي اف، رييس جمهور باکو در سفر به ريگا، پايتخت لتوني گفت روابط جمهوري آذربايجان با اتحاديه اروپا به مرتبه عالي تري ارتقاء خواهد يافت.به گزارش پايگاه
cache/resized/4d5779aa7dad314b47659c234363702b.jpg
مرکز بررسي هاي زيست محيطي « موسسه بلک اسميت» آمريکا، شهر سومقائيت، را  دومين شهر آلوده دنيا معرفي کرد.به گزارش پايگاه اينترنتي «ويرتوالاذ» ، در فهرست «موسسه
cache/resized/e812e1db733e1b76ccdb8441488625cf.jpg
در حالی که برگزاری مراسم مذهبی مردم شیعه جمهوری باکو در کوچه ها و خیابان های شهرهای این کشور  ممنوع شده است، وهابی ها از آزادی کامل در این زمینه برخوردار شده
cache/resized/cc5f5dfa52c0492adafe89c1d70b0c1a.jpg
به گزارش آذریها به نقل از خبرگزاری آرمن پرس، النا تئوخاریوس نماینده پارلمان اروپا در طی دیدار خود با خبرنگاران پارلمان اروپا در خصوص نقض مکرر آتش بس از سوی
cache/resized/82a9c7511b9b10dc8cfb92c1b221165e.jpg
جمهوري قراباغ ، اتهام باکو مبني بر هدف قرار دادن غيرنظاميان جمهوري باکو را تکذيب کرد. به گزارش پايگاه اينترنتي «ارمن پرس» ،داويد بابايان، سخنگوي رياست جمهوري
cache/resized/971702fefa83fc0b27124ab780b77627.jpg
  در یک اظهار نظر عجیب و در حالیکه مقامات و رسانه های باکو به صورت ریاکارانه جهت جلب حمایت جمهوری اسلامی ایران، قراباغ کوهستانی را با فلسطین اشغالی مقایسه
cache/resized/5cb475d1859d5cf64749a0e6e79e119f.jpg
  پايگاه اينترنتي «ميدان تي وي» به نقل از مقاله پژوهشي درج شده در سايت «ترود» TRUD بلغارستان به قلم «ديليانا قايتانجيئوا» پژوهشگر بلغاري ، خبر داد شرکت