در جستجوی ریشه‌های پان ترکیسم:نگاهی به نقش یهودی های بریتانیا در شکل دهی به پان ترکیسم: آرتور لوملی دیوید،لئون کاهون، آرمینیوس وامبری

شنبه, 24 آبان 1399 ساعت 08:18 نوشته شده توسط  اندازه قلم کاهش اندازه قلم کاهش اندازه قلم افزایش اندازه قلم افزایش اندازه قلم

 

 

 

قرن 19میلادی آغاز تلاش‌های برای ایجاد هویت جدیدِ ترکی در عثمانی بود. ناسیونالیسم ترک در آغاز به صورت یک گرایش ادبی خود را نشان داد و برخی از چهره‌های ادبی روزگار چون ابراهیم شناسی و ضیاء پاشا و نامق کمال و على سُعاوی در این راستا کوشیدند. احمد وفيق پاشا (۱۸۲۳-۱۸۹۱) با ترجمه کتاب شجرۀ ترك أبوالغازی بهادرخان از ترکی جغتایی به ترکی عثمانی (۱۸۶۴) و تدوین لغت‌نامه‌ای تحت عنوان لهجۀ عثمانی (1876) گام مهمی در این زمینه برداشت. على سعاوی، ادیب صوفی مشرب عثمانی در سلسله مقالاتی که در مجلۀ علوم در پاریس منتشر کرد، ضمن تأکید بر دستاوردهای فرهنگی ترک‌ها، آشکارا این موضوع را نیز مطرح ساخت که ترکها نه فقط یکی از ملل تابعۀ امپراتوری، بلکه مهم‌ترین رکن آن هستند. علاوه بر آن وی از نخستین عثمانی‌هایی بود که نسبت به سرنوشت اقوام ترک‌زبان آسیای میانه نیز علاقه نشان داد و حال و روز آن‌ها را منعکس ساخت. آنچه این گرایش اولیه را توان بخشید تحقیقاتی بود که پاره‌ای از شرق شناسان اروپایی در این زمینه ارائه کردند.

کتاب دستور زبان ترکی نوشۀ آرتور لوملی دیوید و به ویژه مقدمۀ تاریخی آن که در 1832م در لندن منتشر شد، تاثیر چشمگیری در این زمینه برجای نهاد. قواعد عثمانی اثر فواد جودت پاشا، به عنوان نخستین دستور زبان ترکی که در عثمانی منتشر شد (1851) و انبوهی از نوشته‌های زبان شناسی که در سال‌های بعد در آن سامان منتشر شدند همگی از کتاب دیوید متأثر بودند.

از جمله نوشته‌های دیگری نیز که در این زمینه مؤثر واقع شدند می‌توان به کتاب تاريخ عمومی هونها، ترک‌ها و مغولها اثر دوگن اشاره کرد که در فاصلۀ سال‌های ۱۷۶۵-۱۷۶۸ در پاریس منتشر شد و در مراحل بعد بر آثاری چون کتاب ذی نفوذ تاریخ عالم نوشته سليمان حسنوپاشا ( ۱۸۳۲ - ۱۸۹۲ ) تأثیر نهاد. ولی این آثار و نوشته‌های لئون کاهون و به ویژه کتاب مقدمه‌ای بر تاریخ آسیای او بود که تأثیری تعیین کننده بر جای گذاشت. این کتاب که در ۱۸۹۶ در فرانسه منتشر شد از لحاظ تأكیدی که بر تاریخ پیش از اسلام ترک‌ها داشت، بازتاب وسیعی در میان روشنفکران عثمانی پیدا کرد. آثار نجیب عاصم (۱۸۶۱-۱۹۳۶) که نخستین ترک‌شناس واقعی عثمانی محسوب می‌شد و به ویژه کتاب ترک تاریخی او (۱۸۹۸) در توصیف پهلوانی‌های اقوام کوچ رو ترک و هم چنین کتاب ترکلرین علوم و فنونا خدمتلری (خدمات ترکان به علوم و فنون) که در ۱۸۹۷ در استانبول منتشر شد همگی از نوشته‌های کاهون متأثر بودند.

سیدحسن تقی‌زاده که پس از تبعید از ایران در خلال کشاکش‌های مجلس دوم، خود در استانبول بود و ناظر دست اول این تحولات، بعدها در توصیف تأثیر گستردۀ آثار کاهون چنین نوشت:

«... اشخاصی که از عقیده عجيب پان ترکیزم یا پان تورانیزم... اطلاع دارند شاید آگاه نباشند از این که این عقیدۀ عجیب و مضحکِ لزوم احیای شاهنشاهی چنگیز و تبرئۀ مغول از هرگونه نقائص و مبالغه در عدد و کمالات و مفاخر تاریخی قوم ترک به حد هذیان که مبنی بر انکار تمام روایات تاریخ و قلب حقایق مسلمه بود بیشتر ناشی از یک کتاب قصه مانندی بود که یک یهودی فرانسوی آن را تالیف کرده و در اوائل انقلاب مشروطیت عثمانی به ترکی ترجمه شده است... عامۀ بدبخت عثمانی و خواص کم عمق و مفاخر جوی آنها نیز با اعتماد این که آقای لئون کاهون از بزرگان علما و فلاسفه و محققین به نام اروپا است، در هر موردی به حرف‌های او استناد و استدلال و مبالغات او را هضم کردند و بدین طریق عقیده به علو نژاد تورانی را که به شهادت همۀ اروپایی‌ها و مخصوصا قاهون شهير جزء مسلمات علمی شده بود و ضمناً با احساسات خود پسندی حضرات موافق می‌آمد مانند امراض وبایی انتشار گرفت و به قفقازیه و ترکستان نیز سرایت کرد...»

گروه دیگری از پژوهشگران اروپایی که آثار و آرائشان در مقایسه با افرادی چون دوگن و کوهن، از انگیزه سیاسی مشخص و ملموس‌تری برخوردار بود، لهستانی ها و مجارها بودند. آنها نیز چون عثمانی‌ها قربانی توسعه طلبی روس‌ها بودند. در این زمینه می توان به کنستانتین پولکوزیچ بُرزچکی اشاره کرد که پس از شورش ناموفق لهستان برضد روسیه در ۱۸۴۸ به عثمانی پناهنده شد و پس از تشرف به دین اسلام به نام مصطفی جلال‌الدین پاشا در آمد و طی نوشته‌هایش نظریه‌ای در باب یک نژاد «تور- آریایی» عنوان کرد که به زعم او از مغولان جدا بود و در واقع اروپایی به شمار می‌رفت. آرمینیوس وامبری، جهانگرد و ترک‌شناس مجار نیز با طرح نظریۀ زبان شناختی «توران»، آثار ذی نفوذی در تاریخ زبان و فرهنگ ترک‌ها بر جای گذاشت. پژوهش‌های مستشرقان فرنگی در تعیین و تشکیل و پرورش یک نوع هویت ملی برای ترک‌ها نقش بسیار مهمی داشت و این نفوذ تا سال‌های اول قرن بیستم که پژوهشگران ترک خودشان پرورش این هویت جدید را بر عهده گرفتند، برقرار بود. ولی اندیشۀ حاکم و مسلط در ایام مورد نظر هنوز هم اندیشۀ اتحاد اسلام بود و این گرایش اولیه در جهت شکل دادن به نوعی ناسیونالیسم ترک، گرایشی بود بالنسبه مهجور و ناشناس که روی هم رفته از گرایش‌های ادبی و زبان شناختی -که شاید نقطه اوج آن انتشار ترکجه شعرلر (اشعار ترکی) توسط محمدامین در سال ۱۸۹۹میلادی بود- فراتر نرفت.*

 

*بر گرفته از کتاب پانترکیسم و ایران اثر کاوه بیات، با اندکی دخل و تصرف

تحریریه آذری ها

پست الکترونیکی این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

تحلیل راهبردی

سند هفته

طراحی وب سایت وب و تو

تازه ترین اخبار جمهوری باکو

cache/resized/7915c8ec5a616b82d8e627666af42ea1.jpg
زرتشت علیزاده، کارشناس و تحلیلگر امور سیاسی جمهوری آذربایجان که اغلب پیش بینی هایش محقق شده است، هشدار داد در شرایط کنونی خط وقوع جنگ مجدد میان جمهوری
cache/resized/165659ca25041feb2341a75ef1dbbf84.jpg
    12 تیرماه 1399، روزنامه اورشلیم پست و برخی رسانه های اسرائیل، گزارشی از فعالیت های صنایع هوا – فضای اسرائیل ارایه کردند که آزمایش تکمیلی سیستم- جنگی
cache/resized/dfd47b948c7d59e758d1c233da2f0c9e.jpg
واقعات های منطقه طاووش افسانه شکست ناپذیری پهپاد های اسرائیلی را در هم شکستند. در درگیری های اخیر طاوش نیرو های نظامی ارمنستان موفق شدند تعدادی از پهپاد های
cache/resized/d78317eaf9d8529d329685fd96f4770f.jpg
سایت آذپولیتیکا در باکو از احتمال پیگرد قضایی المار محمدیاروف، وزیر خارجه پیشین این کشور خبر داد. سایت آذپلیتکا نوشت: « به علت تبدیل وزارت خارجه جمهوری
cache/resized/eca32b5758c8f79131512aab00c727ac.jpg
متخصصان نظامی اسراییل برای توضیح درباره علت سرنگون شدن پهپادهای اسراییلی توسط ارمنستان به باکو دعوت شدند.  متخصصان نظامی اسراییل در جمهوری آذربایجان هستند.  
cache/resized/69eec43d4ee2dab59ddcd68b2c0854af.jpg
در پی تظاهرات مخالفان حکومت الهام علی اف در خیابان های باکو در اعتراض به مدیریت جنگ در 25 و 26 تیر 1399 الهام علی اف در گفتگو با وزرای کابینه خود، از روح
cache/resized/2fa6a5e38daa801dcca55aa7d64a70d8.jpg
آندرانیک کوچاریان رئیس کمیسیون امنیت و دفاع پارلمان ارمنستان روز 23 تیر در نشست فوق العاده پارلمان با اشاره به تحرکات و تجاوز مرزی جمهوری باکو به خاک ارمنستان،
cache/resized/246dd1af39e43d888fc2a58dd30e4ca5.jpg
  وزیر محیط زیست ترکیه اعلام کرد این کشور آب رودخانه "کورا" را متعلق به خود می داند و به هر مسیری که بخواهد آن را هدایت می کند! به گزارش پایگاه اینترنتی
cache/resized/e585a064efe9d034a20247bb81026e44.jpg
  در حالی که مقامات و رسانه های باکو به مدت نزدیک به سه دهه ،  ایران را عامل اشغال شوشی معرفی کرده و به استناد آن به تبلیغات ضدایرانی دامن زده اند، الهام علی
cache/resized/306eee48c2c1d5e1e7c0586e0bfb45b6.jpg
  سازمان عفو بین‌الملل ضمن صدور بیانیه‌ای از جمهوری آذربایجان خواست “فخرالدین عباس‌زاده” رهبر و “الوین عیس‌اف”، از فعالین اجتماعی تالشی‌های این کشور را از
cache/resized/d68032ef4b42ae7ff99957bb0cc5fa86.jpg
زرتشت علیزاده، تحلیلگر برجسته آذربایجانی نوشت : « ملی گرایان جمهوری آذربایجان بطور کل مخلوقاتی محروم از توانایی درک واقعیت و ارزیابی درست جایگاه خود و جمهوری
cache/resized/51a23a143e0fc4a33e2861cf04476dbd.jpg
صورت حسین اف، نخست وزیر اسبق و از فرماندهان نظامی فعال در جمهوری آذربایجان در سال های 1992 و 1993 گفت کمک های نظامی که برای عملیات نجات اهالی خوجالی فرستادم،