مهدی سبحانی، سفیر ایران در ارمنستان طی یک کنفرانس مطبوعاتی گفت: اطلاعاتی دریافت کردیم که برخی ریزپرندهها از برخی کشورهای همسایه وارد ایران شده است. سفیر ایران در ارمنستان هشدار داد اگر اثبات شود اسرائیل از خاک باکو برای حمله استفاده کرده، این کشور باید منتظر واکنشی جدی باشد. گزارش برخی رسانهها حاکی است بخشی از حملات اسرائیل علیه ایران از سوی دریای خزر و آسمان باکو آمدهاند. موضوعی که زمینهساز تماسها و هشدارهای پیاپی از سوی مقامات ایرانی شد. اگرچه وزیر خارجه باکو خیلی زود در تماس با عباس عراقچی گفت کشورش اجازه چنین استفادهای را نداده، اما تهران این بار میتواند با صراحت بیشتری خواستار راستیآزمایی عملی شود.
سفیر ایران در ارمنستان نیز هشدار داد اگر اثبات شود اسرائیل از خاک آذربایجان برای حمله استفاده کرده، باکو باید منتظر واکنشی جدی باشد. رسانههایی چون رویترز و گاردین هم به این موضوع پرداختهاند و گزارش دادهاند که این مسئله در حال تبدیلشدن به یک بحران دیپلماتیک واقعی است. تماس تلفنی مسعود پزشکیان با الهام علیاف در روز پنجم تیرماه و در میانه فضای ملتهب پس از آتشبس، بیشتر از یک گفتوگوی دیپلماتیک معمولی بود. علیف با ابراز تأسف از قربانیان ایرانی بر احترام به حاکمیت ایران تأکید کرد و گفت کشورش هرگز اجازه استفاده از فضای هواییاش علیه ایران را نداده و نخواهد داد.
علیف خواهان گسترش روابط در همه سطوح شد، پیشنهاد نشست سهجانبه با حضور روسیه برای پیشبرد پروژه کریدور شمال–جنوب را مطرح و از پزشکیان برای حضور در اجلاس آینده سازمان اکو در باکو دعوت کرد و گفتوگو با وعده همکاریهای بیشتر پایان یافت.
دیپلماسی با چشم باز
اصل حضور رئیسجمهور در اجلاس رسمی اکو و تلاش برای حفظ کانالهای ارتباطی میان کشورها، قابلتقدیر است. ایران همواره بر چندجانبهگرایی، همکاریهای منطقهای و تقویت سازمانهای اقتصادی مستقل از قدرتهای فرامنطقهای تأکید داشته است. اما درعینحال، تجربه نشان داده که در میدان سیاست خارجی، حسننیت به تنهایی کافی نیست و دیپلماسی واقعی در گروی ترکیبی از گفتوگو، بازدارندگی و هوشیاری نسبت به تهدیدات است.
در آستانه این سفر، سه واقعیت مهم را نمیتوان نادیده گرفت.
۱- سابقه طولانی همکاری نظامی–اطلاعاتی باکو با اسراییل
از اوایل دهه ۹۰ میلادی، باکو یکی از متحدان راهبردی اسرائیل در منطقه قفقاز بوده و این رابطه فراتر از مناسبات تسلیحاتی به همکاریهای اطلاعاتی، استقرار تجهیزات شنود و تأسیس پایگاههای پهپادی گسترش یافته است. تحلیلگران منطقهای بارها هشدار دادهاند مرزهای شمالی ایران بهویژه در جمهوری خودمختار نخجوان و مناطق تازهتحتکنترل باکو در قرهباغ باید بیشتر مورد رصد قرار گیرد تا به سکویی برای فعالیت مخفی نهادهای نظامی–اطلاعاتی تلآویو بدل نشود.
۲- نقش تأییدنشده اما احتمالی باکو در جنگ ۱۲روزه
جنگی که از ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ آغاز شد و با حملات پهپادی و موشکی گسترده اسرائیل به تأسیسات حساس ایران همراه بود، نقطه عطفی در امنیت منطقه شد. در این جنگ، ضمن پاسخ مقتدرانه با موشکهای نقطهزن و پهپادهای انتحاری و رزمی، بخشی از حملات دشمن به مبدأهای خارجی نسبت داده شد. لاشه پهپادهای منهدمشده در مرزهای شمالغرب کشور، کشف سه مخزن سوخت خارجی در سواحل مازندران و ردیابی مسیرهای پروازی پهپادهای تهاجمی همگی قرائن و شواهدی از نقش احتمالی باکو در تسهیل این حملات را به دست میدهند.
۳- ابهام درباره رفتار باکو در آیندهای نزدیک
هرچند الهام علیاف در تماس تلفنی با پزشکیان همکاری امنیتی با رژیمصهیونیستی علیه ایران را انکار کرده است اما تکذیب صرف در برابر شواهد میدانی، فاقد اعتبار راهبردی است. تجربه نشان داده باکو تاکنون در موضوعات مشابه از شفافسازی رسمی و پاسخگو بودن در چهارچوب قواعد همجواری، خودداری کرده است./فرهیختگان
