فراکسیون قومی و خطر بنیادگرایی قومی/صادق قیصری

دوشنبه, 11 بهمن 1395 ساعت 12:11 نوشته شده توسط  اندازه قلم کاهش اندازه قلم کاهش اندازه قلم افزایش اندازه قلم افزایش اندازه قلم



بنیادگرایی تعاریف گسترده‌اي دارد و هر یک از متفکران با زاویه نگاه متفاوتی به این پدیده که در حاشیه جهان مدرن مجال بروز می‌یابد، پرداخته‌اند. اما همه آن‌ها بر مقاومت بنیادگرایان در مقابل ارزش‌های جهان مدرن و مفاهیم و ساز و کارهای عینی روشنگری تاکید دارند. بعضا مرز بین دو مقوله‌ی سنت گرایی و بنیادگرایی مخدوش می‌شود. بنیادگرایان با اینکه همراهی و هماهنگی با ارزش‌های جهان جدید ندارند ولی از ابزارهای برساخته جهان جدید برای قالب‌بندی آهنین سنت متصلب استفاده می‌کنند و در حقیقت ایدئولوژی بنیادگرایی نمی‌توان سنخیتی با سنت داشته باشد.

بنیادگذاران، بنیادگرایی و پیروان آن‌ها به تاریخی بودن امر فرهنگی و تغییر و توالی فرهنگ‌ها و ارزش‌های دینی- قومی باور ندارند و به سنن و هویات نگاهی ذات‌انگارانه دارند و تغییر و تحولی برای هویت «قومی-دینی» قائل نیستند. به همین خاطر از توان سازگاری با جهان جدید ناتوان شده و به ضدیت با آن از طریق ایدئولوژی‌هایی که برای فراروی از جهان مدرن ساخته شده‌اند؛ روی می‌آورند. به باور بنیادگرایان نه‌تنها بايد در مقابل ارزش‌های جهان مدرن نسبت به هویت خویش غیرت و حمیت ورزید بلكه بايد آن را به‌گونه‌ای دست نخورده و سالم نگه داشت.

به‌زعم خود به ستیز با فرهنگ مهاجم پرداخت که طبعا این ستیز فکری نهایتا بعد عینی و بیرونی به‌خود می‌گیرد و در مکان‌هايی که شرایط بروز آن مهیا باشد، فراگیر می‌شود.

افکار و عقاید داعش و طالبان هم همین‌گونه است، اینان از نابودی ارزش‌های خود در جهان مدرن که نماد آن را آمریکا می‌پندارند، گله‌منداند و با ایدئولوژی‌های وحدت‌ساز، رنجوران بومی را دور خود جمع کرده و درنهایت فجایعی را می‌سازند که عقل از تبیین آن ناتوان می‌ماند.

بنیادگرایی قومی

بنیادگرایي قومی نوعی از بنیادگرایی است که بر جلوگیری از تغییر و تحول ارزش‌های قومی-قبیله‌ای و اختلاط و ادغام آن‌ها با فرهنگ فراگیر در قالب دولت-ملت یا در بعد جهانی تاكيد دارد.

بنیادگرایی قومی با خاص‌گرایی، ذات‌گرایی و دمیدن غرور به سطوح پایین اجتماع؛ نقش اساسی در عدم توسعه و برخوردهای خونین ایفا می‌کند. این گروه تغییر و تحول یک هویت را زوال آن می‌شمارند و خواستار نگهبانی از این هویت با انزوای آن و عدم اختلاط با هویت‌ها و ارزش‌های جهان برمی‌آیند. یکی از مشخصات جهان، بعد عصر روشنگری این است که همه امور موجود به محک عقل زده می‌شود؛ ولی ارزش‌های سنتی بدون ادغام و اختلاط و درهم‌آمیزی در ظرف جهان مدرن نمی‌تواند امکان عمومیت بیابد، از این رو به حیطه خصوصی افراد سوق پیدا می‌کند.

از يك سو صاحبان ایدئولوژی‌های غیرت‌ساز از این هویت‌ها به‌عنوان وسیله پیکار سیاسی و دستیابی به قدرت استفاده می‌کنند، از سوی دیگر متولیان این ارزش‌ها با اینکه خود در موقعیت واکنش نسبت به ارزش‌های فراگیر هستند و نمی‌توانند رفتار عقلانی و جهت‌مندی به تعبیر کانت داشته باشند، به افراط‌گرایی و تندروی روی می‌آورند. تمنای بازگشت ارزش‌های پیش از مدرن و فشار در راستای حفظ آن منجر به تنش بین نهادهای متولی ارزش‌های مدرن و مدعیان کلیت هویت قومی می‌شود و بر تندتر شدن رفتار بنیادگرایان قومی می‌افزاید و در نهایت فجایعی چون بالکان ساخته می‌شود.

بنیادگرایی قومی در ایران

سابقه مدرنیته ناقص و درگیر شدن جامعه در مدرنیزاسیون به‌صورت جبری باعث نوعی از خود بیگانگی سنتی شده است، که این حس البته از کلان پارادایم جهانی شدن نشات می‌گیرد؛ چراكه جهان غرب منبع مدرنیته است ولی برخی از کنشگران سیاسی نفرت قومی، سعی دارند که با عوض کردن آدرس، علت زوال جهان سنتی و آرامش کاذب زیست سنتی، از غرب و اندیشه مدرنیته به تهران و قوم فارس یک نوع شکاف قومی در کشور ایجاد کنند. نمونه آن گاها در بازی تراکتورسازی و بعضا در مجلس شورای اسلامی به‌چشم می‌خورد.

فعالین قومی با دمیدن روح تفاخر به بدنه گروه‌های اجتماعی و با تزریق هویت برساخته قومی به این پیکر تهی از هویت که بر اثر تغییر و تبادلات مدرنیته، به وجود آمده است، باعث ظهور بنیادگرایی قومی و نزاع‌های قومی می‌شوند. به‌طور حتم بنیادگرایان قومی از آنجا که نگاهی نوستالژیک سیاسی شده و آمیخته با ایدئولوژی به هویت دارند و تمایل خود نسبت به احیای آن و بازگشت به آن را انکار نمی‌کند، باعث ظهور خشونت می‌شود. فکر بنیادگرایی قومی مقدم بر ظهور خشونت قومی است و بايد آگاهان به مسائل قومی و فعالین حوزه توسعه به این امر توجه کافی مبذول بدارند. در این بین برخی از سیاستمداران هم برای استفاده از احساسات قومیت گرایانه به پندار تضمین آینده سیاسی خویش، فراکسیون‌های قومی را تشکیل داده و در جهت افزایش شکاف‌های اجتماعی و قومی به پیش می‌روند. تجربه کشورهای همسایه که در آتش نفرت قومی و مذهبی می‌سوزند، ضرورت توجه به ادغام اجتماعی و همبستگی ملی که بستری برای تحقق ارزش‌های مدرن و روشنگری است نمایان ساخته؛ ولی برخی از سیاستمداران به جای جد و جهد در نهادسازی و افزایش ارتباطات و کوشش در راه کاهش تنش‌ها و شکاف‌های قومیتی، این شکاف‌های را محملی برای پرکردن صندوق رای خود استفاده می‌کنند.

این نکته را نباید از نظر دور داشت، در جامعه‌اي که نفرت و تضاد و تعارضات قومی و اجتماعی روبه تزاید گذاشت، امکان تحقق آزادی های فردی و اجتماعی و به بار نشستن فراورده‌های جهان مدرن با مشکلاتی روبه رو می‌شود. به بیان جامعه‌شناسان مبتنی بر سنت کنت و بر تعمیق همبستگی ملی و افزایش اداری، اجتماعی و کاهش نفرت قومی از الزامات و لوازمات بنیادین برای تحقق ارزش های مدرن چون دموکراسی، آزادی‌های فردی، رفاه، توسعه و... است.

صادق قیصری

روزنامه نگار و پژوهشگر جغرافیای سیاسی

وبگاه: sadegh.gheisarii@gmail.com پست الکترونیکی این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

تحلیل راهبردی

سند هفته

طراحی وب سایت وب و تو

تازه ترین اخبار جمهوری باکو

cache/resized/22ae40b23afa48d7840bf5e67c1d9655.jpg
سخنگوی وزارت امور خارجه ارمنستان تاکید کرد بدون حضور نماینده قراباغ کوهستانی در مذاکرات صلح قره باغ میان جمهوری باکو و ارمنستان، رسیدن به صلح امکان پذیر نخواهد
cache/resized/8ba344815638ac8d5d432548c9c94d8a.jpg
    يكي از فعالان باند تجزيه طلب ضدايراني « داك » ( به اصطلاح كنگره آذربايجاني‌هاي دنيا )  و « دامب » ( به اصطلاح اتحاديه ملي آذربايجاني هاي دنيا ) در باكو
cache/resized/df901b2a15838ff071856cb1175397c1.jpg
انتخابات ریاست جمهوری باکو از ساعت 8:00 امروز یازدهم آوریل آغاز شد. به گزارش آذریها، در این انتخابات چند نامزد مستقل و حزبی و همچنین شخص الهام علی اف شرکت کرده
cache/resized/e7a1b679098188f26a82fb8122b9363d.jpg
پایگاه اینترنتی «ریپورت» از اعلام آمادگی  بغداد برای کمک به باکو در بازگرداندن زنان و فرزندان داعشی های جمهوری باکو به این کشور خبر داد. به گزارش پایگاه
cache/resized/a7167f356cc0fdf1febab1878fb7f2b9.jpg
علی حسن اف مشاور ارشد الهام علی اف از اعتراض فعالان سیاسی کشورش نسبت به انتخاب نام "جمهوری آذربایجان" برای منطقه آران و شروان انتقاد کرد.به گزارش آذریها در
cache/resized/0093b9e6ce138cb0d2867847fc9cd24e.jpg
«باکو ساهاکیان» رئیس جمهور قراباغ کوهستانی طی سفر رسمی به ایالات متحده در کنگره این کشور حضور پیدا کرد. به گزارش وب سایت خبری- تحلیلی آذریها، «باکو ساهاکیان»،
cache/resized/c5ca6026670e0a40c84024a5999e9c33.jpg
به گزارش گروه دفاتر خارجی خبرگزاری تسنیم،«بنیاد‌ حسین‌اف» سفیر جمهوری آذربایجان در تهران در پاسخ به این سوال که نظرش درباره «کالای تولید ایران» چیست؟، به جدی و
cache/resized/1abf5b79728e38e158266121e85e311a.jpg
    خبرگزاري آذرتاج خبر داد «کميته روابط اجتماعي آمريکا - اسراييل» ( AIPAC )، همايشي را  در چارچوب همکاري هاي جمهوري باکو با اسرائیل با عنوان « مرزهاي جديد؛
cache/resized/2d7edd2914a38c033da434059145245c.jpg
دبير آکادمي ملي علوم جمهوري باکو گفت در فرهنگ لغات و دستور خط زبان آذري در جمهوري باکو،  کلمه  املاء ، «آرفوگرافيا» ( به معناي دستور نگارش کلمات )، با املاي
cache/resized/6c074d77a9a7afae605345681c0689fd.jpg
در حالی که رسانه های باکو هفته گذشته روسیه را به دلیل چاپ یک دایره المعارف جغرافیایی به نقض تمامیت ارضی خود متهم کرده بودند این هفته نیز امریکا را به نقض
cache/resized/253e7b5503d2933aa9ad41c20c188d31.jpg
زاهد عروج ، عضو «کميته امور امنيتي و دفاع و مبارزه با مفاسد مالي» مجلس جمهوري  باکو در مقاله اي  عليه رژه نظامي زنان محجبه يمني در محکوميت جنايات رژيم آل سعود
cache/resized/a700710a72457be4a885dcc12feb25c8.jpg
رييس « موسسه تاريخ » آکادمي ملي علوم جمهوري باکو اعلام کرد  تاريخ اين کشور از نو نوشته مي شود. به این ترتیب الهام علی اف دستور داده است که تاریخ جمهوری باکو