نگاهی بر تاریخ زبان آذری/ علی عبدلی

چهارشنبه, 19 ارديبهشت 1397 ساعت 09:23 نوشته شده توسط  اندازه قلم کاهش اندازه قلم کاهش اندازه قلم افزایش اندازه قلم افزایش اندازه قلم

قانون: چندروزی است که در بعضی از نشریات مباحثی درباره اینکه زبان کهن مردم آذربایجان چه بوده است، مطرح می‌شود. این موضوع علاوه بر این روزها در طول هشت دهه گذشته نیز مورد توجه بسیاری از اندیشمندان و متخصصان زبان و فرهنگ ایران بوده است که از پس مطالعات بسیار در این مهم، چنین نتیجه‌ای به دست آمده که زبان مردم آذربایجان از دیرباز به اصالت شاخه شمال غربی، در زمره زبان‌های ایرانی بوده است. این زبان در طول تاریخ چندهزارساله خود، به نام‌های مختلفي شناخته ‌شده است.

در زمان مادها، به سبب آنکه آن شاخه زبانی در سرزمین ماد کوچک رواج داشت، به‌نام «زبان مادی» و در زمان حکومت 500ساله اشکانیان به پارتی، پرثوی و پهلوی نیز نامور بوده‌اند و در نهایت در دوره اسلامی به تدریج آذری خوانده شد. از سده پنجم هجری قمری که پای اقوام اورال و آلتای و شمال چین به ماوراءالنهر و سپس به ایران کنونی باز شد و مهجمان اغوز، سلجوق، مغول و... حکومت‌های ایرانی را برانداختند و بر کشور ایران چیره شدند، شماری از ایالات و طوایف ترک به سوی آذربایجان مهاجرت کردند و در آن دیار پرنعمت اقامت گزیدند و زبان‌شان که از پشتوانه حکومتی برخوردار بود، به تدریج گسترش یافت. در آن دوره مهاجران، مردمان بومی را «تات» یعنی تبعه و زیردست و زبان‌شان را تاتی می‌نامیدند.

در سرزمینی که زبان اهالی آن مادی یا پهلوی یا آذری خوانده شده است، اقوام مختلفی ساکن بودند که امروزه بزرگ‌ترین‌شان را به نام‌های تالش، تات و کرد می‌شناسیم. اگر به زمان‌های دور نگاه کنیم، در می‌یابیم که کردها و تالشان در ناحیه سهند با یکدیگر همسایه بوده‌اند. داده‌های باستان‌شناسی و اشراک‌های ژرف زبانی و فرهنگی بین کردها و تالشان این موضوع را به اثبات می‌رساند؛به عبارتی دیگر اگر کردها در آذربایجان غربی و تات‌ها در آذربایجان شرقی تا کرانه‌های جنوب غربی دریای کاسپین، از جمله اقوام و طوایف بومی و اصلی آذربایجان خوانده شوند، گفتن چنین موضوعی که زبان تمام آن‌ها ایرانی و هم‌خانواده پارسی بوده است، سخن ناروایی نیست.

در اثبات آنچه آمد، از اسناد و منابع بی‌شماری می‌توان یاد کرد که در همه‌جای ایران و جهان در درسترس همگان است. به سبب آنکه چارچوب این‌گفتار اجازه پرداخت به آن اسناد و منابع را نمی‌دهد با آوردن چند مستند این مقال کوتاه را به پایان می‌برم.به شهادت جغرافی‌نویسان و دانشمندانی چون یاقوت، مسعودی، ابن‌حوقل، مقدسی و ابن‌ندیم، زبان دیرین مردم آذربایجان،پهلوی یا فارسی بوده است و از نوشته‌های این دانشمندان بر می‌آید که با هر خوانشی زبان آذری شعبه‌ای از زبان‌های ایرانی بوده است. نوشته‌های حمدا... مستوفی، خاصه نزهت‌القلوب نیز موید این است که زبان عمومی مردم آذربایجان پهلوی و ایرانی بوده است. (دکتر منوچهر مرتضوی، کتاب زبان دیرین مردم آذربایجان، صفحه49). زبان آذری نام یکی از زبان‌های ایرانی است که در آذربایجان و تا پیش از گسترش زبان کنونی ترکی به آن تکلم می‌شده است. ایرانی بودن زبان آذری و نیز سخن گفتن به آن زبان در منطقه آذربایجان در نخستین سده‌های اسلامی در منابع متعدد همان دوره تصریح و تصدیق شده است. (احسان یاشار شاطر، دانشنامه ایران و اسلام، جلد نخست).اینکه همه هم داستانند و در واقع جای هیچ‌گونه تردید جدی وجود ندارد که پیش از ورود ترکان، مردم آذربایجان نیز مانند مردم سایر مناطق ایران، به یکی از زبان‌های ایرانی گفت‌وگو می‌کردند. (هتیتگ، زبان کهن آذربایجان: سایه های شکار شده بهمن سرکاراتی، صفحات 315 و 316).کهن‌ترین منبعی که از زبان آذری به‌عنوان یکی از زبان‌های ایرانی یاد کرده، ابن‌مقفع است که سخن وی در کتاب الفهرست نوشته ابن‎ندیم نقل شده است. به گفته ابن‌مقفع، زبان آذربایجان، پهلوی(الفهلویه) بوده که منسوب به پله(فهله) است؛ یعنی سرزمینی که شامل ری، اصفهان، همدان، ماه نهاوند و آذربایجان بوده است. همین گفته را حمزه اصفهانی منقول در یاقوت حموی و خوارزمی نیز نقل کرده‌اند.

آخرین ویرایش در دوشنبه, 15 مرداد 1397 ساعت 08:21
تحریریه آذری ها

پست الکترونیکی این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

تحلیل راهبردی

سند هفته

طراحی وب سایت وب و تو

تازه ترین اخبار جمهوری باکو

cache/resized/639cc052e5b9299799dbba048b9bdf00.jpg
به گزارش وزارت دفاع جمهوری باکو، یک سرباز این ناحیه،حین تجسس و ورود غیرقانونی به حریم سرزمینی جمهوری قراباغ کوهستانی کشته شده است. این درجه دار جمهوری باکو در
cache/resized/c0d8b7195f9bf0f412583f524e61b3f8.jpg
به گزارش "ورزش سه"، زهرا نعمتی که فردا باید برای کسب مدال برنز رقابت های قهرمانی جهان تیراندازی با کمان معلولین در هلند تلاش کند، گویا پیشنهادی را از سوی
cache/resized/7156184b37e401decbb7ae74684c0871.jpg
نمایندگان سازمان نظامی "ناتو" با حضور در دریای خزر، ارزیابی اجرای معیارهای ناتو در واحدهای نیروی دریایی جمهوری باکو  در خزر را  تمرین  کردند . به گزارش پایگاه
cache/resized/bc0754eead09946cec6412aae33a42e8.jpg
یئودا آبراموف عضو شورای سیاست گذاری حزب حاکم جمهوری باکو در پاسخ به این پرسش که چرا علیرغم روابط حسنه دولت باکو با رژیم اسراییل هنوز این کشور سفارت خانه ندارد؟
cache/resized/f5531f484448d9f3a9e5f61ac51e20a5.jpg
وزیر امور خارجه ارمنستان از اسراییل خواست به جمهوری باکو سلاح نفروشد. به گزارش پایگاه اینترنتی " آخار" سهراب مناتساکانیان در گفتگو با شبکه " کان نیوز" گفت : "
cache/resized/ca0cda489279ce1bab0723d51f8756d5.jpg
به گزارش وب سایت خبری- تحلیلی آذریها، گروهی از رسانه های مهم اسرائیل طی سفری به باکو، به بررسی مناسبات دو کشور پرداختند. به گزارش آذرتاج (خبرگزاری رسمی)، هیات
cache/resized/7270ed6a873b85592a9ae1bd4ddc3339.jpg
روزنامه ینی مساوات طی مطلبی بر علیه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، اتهاماتی علیه این نیروی نظامی مطرح کرد. به گزارش وب سایت خبری- تحلیلی «آذریها» نشریه ینی
cache/resized/b240717036a81ef6208caf8d330d2333.jpg
گروهک موسوم به کانون به اصطلاح آذربایجان واحد با دعوت از گروههای تجزیه طلب و معاند ایرانی به باکو، نشستی تحت عنوان « اولین همایش آذربایجان واحد» برگزار کرد.
cache/resized/91dc85bdaba8c27a092a21bf92681ba6.jpg
  "دادگاه حقوق بشر" اروپا دولت جمهوری باکو را به پرداخت 24 هزار یورو جریمه بخاطر نقض حقوق سردبیر پیشین نشریه "صدای تالش" محکوم کرد. به گزارش پایگاه اینترنتی
cache/resized/7a5e93dfb94d6b0b22599416ff2c666c.jpg
بنا بر تصمیم دولت ارمنستان کلیه کسانی که طی سال‌های 1988 الی 1992 میلادی/1367 الی 1371، مجبور به ترک خانه‌های خود در جمهوری  باکو شده و به تابعیت جمهوری
cache/resized/025ded0b1262f74a1b9ab782f8bc61ad.jpg
میرزا حسنعلی اغلو تحلیلگر باکویی در یادداشتی از رویکرد ضدایرانی حزب مساوات به ویژه در میتینگ اخیر این حزب که به بهانه تنش در ناگورنو- قراباغ برگزار شده بود،
cache/resized/0d775c3718c0a3ff1d85a5c8578870b2.jpg
تعدادی از شهرداران فرانسه طی سفر به ارمنستان از جمهوری قراباغ کوهستانی دیدار کردند. به گزارش آذریها، وزارت امور خارجه باکو این اقدام را محکوم کرده است. سخنگوی