کشمیری شدن مناقشه قراباغ

سه شنبه, 24 فروردين 1395 ساعت 06:15 نوشته شده توسط  اندازه قلم کاهش اندازه قلم کاهش اندازه قلم افزایش اندازه قلم افزایش اندازه قلم

ولی کوزه گر کالجی ساموئل هانتینگتون در اثر مشهور" برخورد تمدنها و بازسازی نظم نوین جهانی "، از مناقشه قره باغ و اختلاف ارامنه و آذری ها به عنوان نمونه ای از تقابل جهان مسیحی و اسلام و شاهدی برای گسل ها و

منازعه های تمدنی مورد نظر خود بهره جسته است. مقطعی که هانتیگنتون مشغول نگارش این اثر در نیمه نخست دهه ١٩٩٠ میلادی بود، جنگ قره باغ (١٩٩٤-١٩٨٨) در جریان بود و این اندیشمند آمریکایی این مناقشه را در کنار مناقشات بالکان، جزو مصادیق بارز عبور جهان پس از جنگ سرد از روندهای متصلب ایدئولوژیک دوران دوقطبی معرفی کرد. اما واقعیت آن بود که بر خلاف دیدگاه هانتیگتون، مناقشه ها و جنگ های منطقه قفقاز از جمله مناقشه ناگورنو- قره باغ، چچن، آبخازیا و اوستیای جنوبی، بیش از آن که از ماهیت دینی و تقابل اسلام و مسیحیت برخوردار بوده باشد، دارای ماهیت قومی یعنی تقابل ارمنی- آذری، چچنی- روسی، آبخازی و اوستیایی- گرجی بود. هر چند در روند این مناقشه ها، کوشش های متعدی از سوی طرفین مناقشه و نخبگان قومی صورت پذیرفت تا با تحریک احساسات و عواطف مذهبی، موجب بسیج هر چه بیشتر توده ها از جمله در روند مناقشه قره باغ شوند که حضور برخی از نیروهای مجاهدین افغانی و چچنی شاهدی بر آن است، اما با این وجود همواره عنصر قومیت (ارمنی- آذری) بر مذهب (مسیحی- اسلامی) چربش قابل توجهی داشته است.

 

اما شعله ور شدن مجدد مناقشه قره باغ در روزهای ابتدایی آوریل ٢٠١٦ میلادی که پس از توافقنامه آتش بس بیشکک در سال ١٩٩٤ میلادی، از نظر حجم و گستردگی بی سابقه بود، در شرایطی کاملاً متفاوت از ابتدای دهه ١٩٩٠ میلادی به وقوع پیوست که نکته اصلی آن، شرایط پرالتهاب کنونی حاکم بر منطقه خاورمیانه به ویژه ظهور جریان های نوین افراط گرایی نظیر جبهه النصره و داعش در سوریه و عراق است که به لحاظ عقیدتی و تشکیلاتی از پیوندهای نزدیکی با مناطق آسیای مرکزی و قفقاز برخوردار هستند. در سطح منطقه قفقاز به ویژه منطقه قفقاز شمالی (چچن، اینگوش و داغستان)، «امارت اسلامی قفقاز» به لحاظ تشابه در دیدگاه های سلفی و تکفیری و نیز سابقه عملیات های و تروریستی، به سرعت به همکاری با جریان های تندرو سلفی و تروریستی نظیر جبهه النصره و داعش روی آورد که برابر گزارش‏های منتشره قفقازی ها پس از اتباع عربستانی و مصری، سومین آمار بالای تلفات در سوریه را داشتند. از سویی دیگر، گروه داعش به افغانستان و منطقه آسیای مرکزی به عنوان بخشی از «خراسان تاریخی» مورد نظر خود می نگرد.

هرچند، فعالیت داعش و سایر جریان های نوین افراط گرایی در مناطق آسیای مرکزی و قفقاز در حال حاضر عمدتاً معطوف به شناسایی عناصر مستعد، عضوگیری، سازماندهی و اعزام به مناطق درگیری در سوریه و عراق است اما خطر بازگشت این عناصر به مناطق یاد شده به ویژه متعاقب مداخله نظامی روسیه در تحولات سوریه با هدف انتقام گیری و انجام عملیات های تروریستی و انتحاری به ویژه علیه روس تباران و نیز فعال نمودن مجدد مناطق بحران زایی نظیر چچن، داغستان و اینگوش و یا مشارکت در مناقشه کهنه و سرباز نموده قره باغ نیز چندان دور از ذهن به نظر نمی رسد. در این راستا، اعلام خبری از سوی پایگاه خبری البلد به نقل از یک منبع نظامی که اعضای داعش که دارای اصلیت آذربایجانی هستند و تعدادشان به حدود 100 تن می رسد سوریه را ترک کرده و با هدف جنگ در قره باغ از خاک ترکیه به سمت کشورشان بازمی گردند، می تواند بسیار شایان توجه باشد. از جمله دلایل خروج این گروه از سوریه، نارضایتی عمومی در صفوف داعش در رقه به ویژه پس از پیروزی های اخیر ارتش سوریه اعلام شده است.

در این بین، نکته بسیار مهم و شایان توجه این است که عربستان سعودی که نقش مهمی در حمایت از جریان های سلفی در سوریه داشته است، به دلیل آنچه اعتراض به اشغال بخشی از اراضی جهان اسلام از سوی ارامنه مسیحی می نامد، دارای روابط دیپلماتیک با جمهوری ارمنستان نیست. در واقع، اگر کشوری چون ترکیه به دلیل پیوندهای قومی به حمایت از جمهوری آذربایجان در قالب شعار معروف «یک ملت با دو کشور» برخاسته است، عربستان سعودی از منظری دینی و البته با ملاحظات جدی سیاسی و ژئوپلیتیکی به ویژه در رابطه با ایران به حمایت از این کشور منطقه قفقاز روی آورده است. در این راستا، حمایت سیاسی و معنوی عربستان سعودی از پیگیری بحران قره باغ از سوی دولت آذربایجان در سطح سازمان کنفرانس اسلامی (تحت عنوان اشغال بخشی از اراضی یک کشور اسلامی توسط جمهوری ارمنستان مسیحی) و شورای امنیت (نقض حقوق بین الملل و منشور سازمان ملل در زمینه حاکمیت ملی و یکپارچگی سرزمینی) از اهمیت فراوانی برای باکو برخوردار بوده است. ضمن اینکه طی سال های اخیر نیز مناسبات عربستان سعودی و جمهوری آذربایجان به صورت قابل توجهی گسترش یافته است. شاید نقش کشوری چون عربستان سعودی در معادلات منطقه قفقاز طی ٢٥ سال گذشته چندان قابل توجه و اعتنا نبود و عمدتاً به گسترش تفکر وهابیت در منطقه قفقاز شمالی معطوف و محدود بود، اما شرایط کنونی منطقه خاورمیانه که تقابل عربستان سعودی و ترکیه را با ایران و روسیه در صحنه تحولات سوریه به همراه داشته است، احتمال کشیده شدن این تقابل از منطقه خاورمیانه به منطقه قفقاز و ایجاد بی ثباتی و بحران در پشت مرزهای جغرافیایی ایران و روسیه را نیز می تواند به همراه داشته باشد.

در این چهارچوب، نیروهای سلفی و تروریستی به ویژه نیروهای بومی منطقه قفقاز که بر خلاف عراق و سوریه با زبان، فرهنگ و محیط جغرافیایی منطقه قفقاز آشنایی دارند، از جمله تهدیدات جدی و بالقوه ای است که می تواند مناقشه های قومی منطقه قفقاز از جمله مناقشه قومی قره باغ را به مناقشه قومی- مذهبی تبدیل نماید و شرایطی مشابه آنچه علیه ارامنه و سایر گروه های مسیحی در عراق و سوریه از سوی نیروهای سلفی و تروریستی نظیر داعش پیش آمده است، در منطقه قفقاز علیه مسیحیان این منطقه تکرار شود که برآیند کلی آن اضافه شدن عنصر مذهب به عنصر قومیت و در نتیجه «کشمیری شدن مناقشه قره باغ» خواهد بود. بنابراین، باید توجه نمود که مناقشه کنونی در قره باغ در شرایط منطقه ای بسیار متفاوتی از ابتدای دهه ١٩٩٠ میلادی روی داده است و اگر دامنه و ابعاد آن مهار نشود، با توجه به زمینه های جدید خشونت، تروریسم و افراط گرایی به سرعت ابعاد گسترده تری از فضای جغرافیایی محدود منطقه قره باغ به خود خواهد گرفت که کنترل و مدیریت آن بسیار دشوار و پرهزینه خواهد بود و امنیت و منافع ملی کشورهای منطقه از جمله ایران را با تهدید جدی مواجه خواهد ساخت که هوشیاری همه بازیگران موثر در این منطقه را می طلبد.

تحریریه آذری ها

پست الکترونیکی این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سند هفته

تحلیل راهبردی

تازه ترین اخبار جمهوری باکو

cache/resized/ca5ee4c7629c305bebbc90698df8c346.jpg
      خبرگزاري «آپا» جمهوري باکو گزارش داد : « مجمع اقتصادي و استراتژي (جمهوري) باکو و شوراي همکاري خليج (فارس) در باکو برگزار خواهد شد.» به گزارش خبرگزاري
cache/resized/a9ad554941a840015252466b26caeb13.jpg
درپي پخش سريال ايراني حضرت يوسف (ع) در جمهوري باکو، از سال 2011 تا  سال 2017 ، اکثر کودکان در اين کشور ، يوسف نامگذاري شده اند و پس از آن، براي بيشترين نوزادان
cache/resized/88f099cc3085e8a0904d91c177e1a016.jpg
فاضل مصطفی، نمایند مجلس جمهوری باکو در صفحه شبکه اجتماعی خود مطالبی را بیان نموده است که بازتاب گسترده ای در فضای مجازی داشته است.فاضل مصطفی اظهار داشته است،
cache/resized/a21f301741a06bf8048ebe7eb9b01897.jpg
بوريس دژِرِليوِسکي ، تحليلگر «مرکز آزادي سياسي» روسيه و کارشناس مسايل نظامي نوشت در جمهوري باکو يک هزار جاسوس آمريکا حضور دارند و شعله ور شدن آتش درگيري نظامي
cache/resized/c585136177479b49dc52427c29f54b53.jpg
الدار نمازوف، دستيار پيشين رييس جمهوري باکو تاکيد کرد تلاش براي ايجاد اين تصور که«مناقشه قره باغ، نزاع ميان مسلمانان و مسيحيان است»، اشتباه بزرگي است. به گزارش
cache/resized/c62dd09fddb29ff628c07a0b663e119b.jpg
خبرگزاري رسمي آذرتاج جمهوري باکو به نقل از سخنگوي وزارت خارجه اين کشور خبر داد: « فعلا مساله پيوستن به ائتلاف نظامي اسلامي (ائتلاف تحت فرماندهي عربستان سعودي)
cache/resized/cf1d57f3b6241a2aea78141c36cebf78.jpg
«مرکز بگين-سادات» رژيم صهيونيستي ادعا کرد تا زمان فروپاشي شوروي، هشتصد هزار نفر يهودي در جمهوري باکو زندگي مي کردند!به گزارش آذریها به نقل خبرگزاري ترند،
cache/resized/42e99ebab9dbad1a09bd4d7e011cc594.jpg
زرتشت عليزاده، تحليلگر سياسي سرشناس در  باکو، از مطرح شدن تهديدات غيرمعقول برخي نمايندگان مجلس این کشور عليه ايران ابراز تعجب کرد. پايگاه اينترنتي «24 ساعت»
cache/resized/b8d079253ecbcb2071ae7254fced79d0.jpg
قدرت حسنقلی اف نماینده مجلس جمهوری باکو در نشست این مجلس ایران را به علت برخی انتقادات از سفر نخست وزیر اسرائیل به باکو به دخالت در امور داخلی خود متهم کرد و
cache/resized/20fb0b074254ade2b56a9e329603e277.jpg
سردار دهقان، وزیر دفاع  در گفتگو با شبکه تلویزیونی روسیه‌الیوم گفت:   سال گذشته هواپيمای بدون سرنشين رژيم صهيونيستی از (به اصطلاح) جمهوری آذربايجان، داخل خاک