هویت اخلاقی دموکراسی‌ها: از ملی گرایی تا حقوق بشرگرایی

سه شنبه, 10 آذر 1394 ساعت 18:43 نوشته شده توسط  اندازه قلم کاهش اندازه قلم کاهش اندازه قلم افزایش اندازه قلم افزایش اندازه قلم

من چگونه آدمی هستم؟ من چگونه نظامی هستم؟ پاسخ به این پرسش جاودانه و همیشگی معرف هویت اخلاقی (Ethnical identity) یک نظام سیاسی یا فرد است. تمامی نظام های سیاسی و رهبران، ناگزیر به مواجهه با

این پرسش مهم‌اند و حتی اگر در ظاهر و برای فرار از پیامدهای آن از پاسخی صریح به آن بگریزند اما «در درون» یا «در عمل» پاسخی برای آن در آستین دارند. نظام‌های سیاسی مکتبی (با تسامح در اشاره به نظام‌های سیاسی که نسبتی مستقیم و مثبت با روشنگری ندارند) اعم از مکاتب زمینی تا آسمانی، از کنفوسیوسیسم تا اسلام سیاسی پاسخی خاص به پرسش هویت‌ساز بالا دارند و از چشم‌انداز خود فرد، اخلاق، حقوق و هویت اخلاقی را تعریف می‌کنند و لذا هویت اخلاقی و بحران‌هایش نیز خاص و متفاوت است، مثلا چندان میلی به پذیرش معرفی اصول عام اخلاقی ندارند و به صورت کلی در نسبتی انتقادی با آرمان‌های اخلاقی روشنگری قرار می‌گیرند و بر این اساس داوری‌های اخلاقی فرامکتبی را بر نمی‌تابند. چین مدرن مواضع گروه‌های حقوق بشری علیه خود در قبال اقلیت‌ها و کارگران را ناشی از عدم درک شرایط خاص این کشور، عرف‌های اجتماعی و عقاید مذهبی مردمش می‌داند و داوری‌های اخلاقی را مواضع سیاسی کشورهای رقیب برای فشار بر پکن تفسیر می‌کند، این رویکرد در مورد رژیم صهیونیستی به عنوان مکتبی‌ترین نظام سیاسی بیشتر جلوه‌گر است که مهمترین توجیهش در برابر انتقادات به نقض حقوق فلسطینیان این است که «ما را درک کنید».

به نظر می‌رسد داوری اخلاقی در باب کنش‌های دموکراسی‌های لیبرال یا به عبارت دقیق‌تر دموکراسی‌های بورژوایی آسان‌تر از سایر نظام‌هاست زیرا از طرفی میل درونی ویژه‌ای به عمومیت‌بخشی به آرمان‌ها و اصولش دارد و از طرفی هم اینک چند قرنی است که انباشت قدرت و ثروت آن را در موقعیت فرادستی نسبت به سایر نظام‌های سیاسی قرار داده است. به عبارت دیگر وضعیت فرانسه و سایر دموکراسی‌های لیبرال به گونه‌ای است که هم شعارهایشان بیشتر شنیده شده و هم عملکردشان بیشتر دیده شده است و این امکان فراهم گردیده تا روشنفکران و ذهن‌های نقاد به ارزیابی پاسخی که آنها به مساله و چیستی هویت اخلاقی خود داده‌اند بپردازند.
به نظر می‌رسد که پاسخ به پرسش چیستی و چگونگی هویت اخلاقی به دو گونه مثالی قابل تصور است؛ نخست آنکه اصول اخلاقی          (ادعایی – نظری) در عمل نیز اجرا و عملیاتی شود که نتیجه آن عرضه نوعی سازواری هویتی (Consestency) و البته با قابلیت دفاع اخلاقی است. دوم آنکه در ظاهر شعار اصول اخلاقی عام سر داده شود یا حتی در ظاهر رعایت گردد در حالی که واقعا نه‌تنها سازواری موجود نباشد بلکه وضعیتی «تعارضی» بین اصول و عملکردها آشکارا دیده شود.

 
واقعیت آن است که دموکراسی فرانسوی پیش از آنکه با داعش در جنگ باشد با خودش در صلح نیست،
جای حاشا و انکار باقی نمانده است که اینک داعش و بوکوحرام با شمشیر و اسب نمی‌جنگند بلکه با پیشرفته‌ترین تجهیزات حمل و نقل تا دوربین‌های دید در شب، سلاح‌ها و موشک‌های پیشرفته‌ای جهان را به چالش کشیده¬اند که کارخانه‌های آن مودیان مالیاتی دموکراسی‌های لیبرال‌اند

 


وجه دیگر پاسخ به مساله هویت اخلاقی تلاش برای قرار دادن آن بر پاشنه «منفعت‌گرایی» است و ارزیابی کنش‌ها با عیار «به صرفه بودن» است، بر این اساس دموکراسی‌ها اجازه می‌یابند دو نوع ارزش اخلاقی درونی و بیرونی داشته باشند، به عبارت دیگر اجرای برخی اصول اخلاقی را در درون مرزهای ملی خود و تحت فشار اجتماعی را به صرفه می‌دانند و اجرای آن را در بیرون مرزها فاقد منفعت یا به صرفه نمی‌دانند و این عارضه‌ای است که به نظر می‌رسد دموکراسی‌های لیبرال به آن گرفتار شده‌اند و دفاع اخلاقی از خود را دشوار ساخته‌اند. السدرمک اینتایر فیلسوف سیاسی قرن بیستم تلاش کرده است تا وجوهی از این سرگردانی اخلاقی دموکراسی‌های لیبرال را بین ملی‌گرایی و حقوق بشرگرایی تحلیل نماید.
نگارنده بر آن است که تحولات اخیر جوامع اروپایی به ویژه رخداد 13 نوامبر فرانسه تنها با درک تعارض اخلاقی یا بحران اخلاقی  گوهرین در نهاد "دموکراسی بورژوایی تحقق یافته" قابل فهم است.

واقعیت آن است که دموکراسی فرانسوی پیش از آنکه با داعش در جنگ باشد با خودش در صلح نیست، اگر داعش هم نبود تعارض روانی دموکراسی‌های بورژوایی به شکل‌های دیگری خود را نشان می‌داد و به اعتبار سخن سقراط می‌توان گفت تا «تمامیت روانی» یا هماهنگی ذهن و عمل رخ ندهد تحقق آرامش یا وضعیت مطلوب میسر نخواهد بود. جای حاشا و انکار باقی نمانده است که اینک داعش و بوکوحرام با شمشیر و اسب نمی‌جنگند بلکه با پیشرفته‌ترین تجهیزات حمل و نقل تا دوربین‌های دید در شب، سلاح‌ها و موشک‌های پیشرفته‌ای جهان را به چالش کشیده اند که کارخانه‌های آن مودیان مالیاتی دموکراسی‌های لیبرال‌اند یا اینکه نفت چاه‌های تحت سیطره‌ داعش به راحتی در بازارهای جهان به فروش می‌رسد و... . خلاصه روایت این یادداشت این است که دموکراسی‌های بورژوایی موجود با خود روراست نیستند و در مقابل پرسش اخلاقی «من چگونه نظامی هستم؟» پاسخ اقناع‌کننده‌ای ندارند.

این لکنت زبان و ناتوانی در ارایه پاسخی صریح به مساله هویت اخلاقی است که دموکراسی های بورژوایی را در موضع ضعف قرار داده و به درستی که جاناتان گلاور در کتابش"انسانیت:تاریخ اخلاقی قرن بیستم" شرحی کاربردی و انضمامی از این وضعیت عرضه کرده و این ناتوانی در پاسخ صریح به مساله امراخلاقی را یکی از علتهای اصلی در رخداد فجایع قرن بیستم دانسته است. به عبارت دیگر این داعش نیست که خواب دولت‌های اروپایی را آشفته کرده بلکه این بخشی از پیکره دموکراسی‌هاست که با نیمه دیگرش هماهنگ نیست. هم به داعش‌ها به مثابه «بازار» می‌نگرد و بقای آنها را «به صرفه» می‌داند و هم به مثابه دگر ارزشی و امنیتی با آن مواجهه اخلاقی و نظامی پیدا می‌کند.
و اما نکته مهم و پایانی آنکه همگان از جمله شهروندان این دولت‌ها به مواضع دوگانه دموکراسی‌های اروپایی نسبت به داعش آگاهند و شعارهای اخلاقی رهبران سیاسی را با لبخند و هجو پاسخ می‌دهند، رویه طنزآلود دیگر آن است که رهبران نیز از این واقعیت و آگاهی مردم باخبرند و خود را به تجاهل عارف زده‌اند. به قول ژیژک شهروندان سلبی مسلک شده‌اند و رهبران کلبی مسلک.
شاید مهمترین پیام یازده سپتامبر و سیزده نوامبر برای دموکراسی‌های بورژوایی این است که شرق و خاورمیانه «طبیعت» نیستند و با ساده‌انگاری نمی‌توان آن را موضوع بی‌دفاع کنش سیاسی خود قرار داد بلکه اکنون زمان آن است که این مساله فهم شود که خوشبختی و آسایش(آرمانهای لیبرالیسم و دموکراسی) هر ملتی نزد ملت‌های دیگر گروگان است، یا امنیت همگان تامین می‌شود یا هیچ کس امنیت نخواهد داشت، چه در شنگال چه در پاریس.

حبیب الله فاضلی

استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران، پژوهشگر  ارشد مسائل قومی

پست الکترونیکی این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

تحلیل راهبردی

سند هفته

طراحی وب سایت وب و تو

تازه ترین اخبار جمهوری باکو

cache/resized/639cc052e5b9299799dbba048b9bdf00.jpg
به گزارش وزارت دفاع جمهوری باکو، یک سرباز این ناحیه،حین تجسس و ورود غیرقانونی به حریم سرزمینی جمهوری قراباغ کوهستانی کشته شده است. این درجه دار جمهوری باکو در
cache/resized/c0d8b7195f9bf0f412583f524e61b3f8.jpg
به گزارش "ورزش سه"، زهرا نعمتی که فردا باید برای کسب مدال برنز رقابت های قهرمانی جهان تیراندازی با کمان معلولین در هلند تلاش کند، گویا پیشنهادی را از سوی
cache/resized/7156184b37e401decbb7ae74684c0871.jpg
نمایندگان سازمان نظامی "ناتو" با حضور در دریای خزر، ارزیابی اجرای معیارهای ناتو در واحدهای نیروی دریایی جمهوری باکو  در خزر را  تمرین  کردند . به گزارش پایگاه
cache/resized/bc0754eead09946cec6412aae33a42e8.jpg
یئودا آبراموف عضو شورای سیاست گذاری حزب حاکم جمهوری باکو در پاسخ به این پرسش که چرا علیرغم روابط حسنه دولت باکو با رژیم اسراییل هنوز این کشور سفارت خانه ندارد؟
cache/resized/f5531f484448d9f3a9e5f61ac51e20a5.jpg
وزیر امور خارجه ارمنستان از اسراییل خواست به جمهوری باکو سلاح نفروشد. به گزارش پایگاه اینترنتی " آخار" سهراب مناتساکانیان در گفتگو با شبکه " کان نیوز" گفت : "
cache/resized/ca0cda489279ce1bab0723d51f8756d5.jpg
به گزارش وب سایت خبری- تحلیلی آذریها، گروهی از رسانه های مهم اسرائیل طی سفری به باکو، به بررسی مناسبات دو کشور پرداختند. به گزارش آذرتاج (خبرگزاری رسمی)، هیات
cache/resized/7270ed6a873b85592a9ae1bd4ddc3339.jpg
روزنامه ینی مساوات طی مطلبی بر علیه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، اتهاماتی علیه این نیروی نظامی مطرح کرد. به گزارش وب سایت خبری- تحلیلی «آذریها» نشریه ینی
cache/resized/b240717036a81ef6208caf8d330d2333.jpg
گروهک موسوم به کانون به اصطلاح آذربایجان واحد با دعوت از گروههای تجزیه طلب و معاند ایرانی به باکو، نشستی تحت عنوان « اولین همایش آذربایجان واحد» برگزار کرد.
cache/resized/91dc85bdaba8c27a092a21bf92681ba6.jpg
  "دادگاه حقوق بشر" اروپا دولت جمهوری باکو را به پرداخت 24 هزار یورو جریمه بخاطر نقض حقوق سردبیر پیشین نشریه "صدای تالش" محکوم کرد. به گزارش پایگاه اینترنتی
cache/resized/7a5e93dfb94d6b0b22599416ff2c666c.jpg
بنا بر تصمیم دولت ارمنستان کلیه کسانی که طی سال‌های 1988 الی 1992 میلادی/1367 الی 1371، مجبور به ترک خانه‌های خود در جمهوری  باکو شده و به تابعیت جمهوری
cache/resized/025ded0b1262f74a1b9ab782f8bc61ad.jpg
میرزا حسنعلی اغلو تحلیلگر باکویی در یادداشتی از رویکرد ضدایرانی حزب مساوات به ویژه در میتینگ اخیر این حزب که به بهانه تنش در ناگورنو- قراباغ برگزار شده بود،
cache/resized/0d775c3718c0a3ff1d85a5c8578870b2.jpg
تعدادی از شهرداران فرانسه طی سفر به ارمنستان از جمهوری قراباغ کوهستانی دیدار کردند. به گزارش آذریها، وزارت امور خارجه باکو این اقدام را محکوم کرده است. سخنگوی